در حق الناس پس از توبه

در حق الناس پس از توبه کردن وظیفه انسان چیست؟

جبران حق مردم

در روایت آمده: پیامبراکرم(صلی الله علیه و اله) به خانه کعبه نگاه کرد، آن را مورد تعظیم قرار داد و سپس ادامه داد: حق واحترام یک مؤمن از تو بالاتر است، چون خداوند خانه کعبه را دارای یک احترام و عظمت دانست و از مؤمن سه چیز را: «مال-خون-سوءظن» (همان، ج67، ص71)بر این اساس مردم و مؤمنان دارای سه نوع حق، احترام و مصونیتند؛ به موازات همین سه حق ممکن است سه نوع ظلم هم به آنان روا شود و بر همین پایه سه نوع توبه هم واجب می شود که این سه عبارتند از: 1. تجاوز به مال 2. لطمه به جان 3. ضربه به آبرو. تاکید بر این مطلب ضروری است که هر گناهی قابل توبه است و خداوند خود فرموده است : «ان الله یغفر الذنوب جمیعا ; خداوند همه گناهان را می آمرزد
صد بار اگر توبه شکستی باز آ- این درگه ما درگه نامیدی نیست.
حتی اگر گناه، مربوط به حقوق مردم باشد،باز هم، با جلب رضایت از ایشان ،امکان بخشش خداوند؛وجود داردو نباید هیچگاه از رحمت خداوندی ناامید شد. گناه ناامیدی از خداوند، از نظر بزرگی ،از خود گناهی که ما انجام می دهیم بزرگتر است. در میان گناهان، گناهی بزرگتر از قتل نداریم. حتی در قتل عمد هم اگر انسان واقعا توبه کند و آنچه را که لازم است تدارک کند،قابل بخشش است.
پس در هیچ حالتی نباید از توبه و بخشش گناهان و رحمت الهی ناامید شد، چرا که گناه ناامیدی از خداوند حتی از قتل انسان نیز بزرگتر است. اگر انسان هر روز گناه کند و توبه خود را بشکند و باز واقعا پشیمان شود و توبه نماید، توبه او پذیرفتنی است و نباید از رحمت خداوند ناامید گردد.
اما،حق الناس دو قسم است: 1. امور مالى (مانند بدهى، مظالم، خمس، زکات و...)، 2. امور غیرمالى (مانند غیبت، تهمت، هتک حرمت و...).
آنچه در رابطه با قسم اول حقوق مالى در اسلام از اهمیت ویژه اى برخوردار است و باید در رعایت این حقوق، بسیار دقت کرد؛ چه اینکه اگر اندکى از مال دیگران تضییع گردد و وى راضى نشود؛ به هیچ وجه با توبه و پشیمانى پاک نمى گردد! امام صادق علیه السلام مى فرماید: «اولین قطره خون شهید، کفاره گناهان او است؛ مگر بدهکارى که کفاره آن اداى آن است».«اَوّلُ قَطْرَة مِنْ دَمِ الشَّهید کَفارةُ لِذُنُوبِه اِلاَّ الدَّیْن فَاِنَّ کَفارَتُه قَضائه»: من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص 183، ح 3688.
گفتنی است اگر حق الناس مالی باشد که از کسی غصب شده و یا چیزی است که پیدا کرده اید اگر صاحبش را می شناسید باید بهر نحو به او برگردانید و اگر خودش حیات ندارد به ورثه اش بدهید و اما اگر صاحبش معلوم نیست و بعد از تحقیق هم به او دست پیدا نشد باید با اجازه مجتهدی که از او تقلید می کنید از طرف صاحبش به فقیر غیر سید صدقه بدهید و یا آن مال را به مرجع تقلیدتان بدهید و بگویید مظالم است آنها در مورد خودش مصرف می کنند و اگر حق الناس عبارت از خمس زکات باشد آن را هم باید به مرجع تقلید بدهید و یا در موردی که او اجازه می دهد مصرف نمایید
اما راجع به غیبت و تهمت و مانند‌ آن اگر برای شما ممکن باشد باید از او طلب رضایت کنید واگر ممکن نباشد کسب رضایت از طرف مقابل لازم نیست و لی باید استغفار و توبه کنید و بهتر است برای خود و برای کسی که غیبت یا تهمت به او زده شده طلب آمرزش نمائید.
در رابطه با مظالم عباد گفتنی است؛ مظالم عباد اصطلاحاً به اموال و بدهى هایى گفته مى شود که انسان از روى ظلم و بى عدالتى از بندگان خدا گرفته و نپرداخته است و حکم شرعى آن این است که اگر صاحب آنها را مى شناسد باید عین اموال را به آنها برگرداند و اگر عین تلف و مصرف شده، باید مثل یا قیمت آنها را بپردازد و اگر صاحب آنها را نمى شناسد و معلوم نیستند این اموال و بدهى ها، ولو در ذمه شخص باشد، از مصادیق مجهول المالک مى شود. ضمناً آن چه در ماشین هاى عمومى و مسافربرى از طرف صاحبش جا مى ماند یا در مغازه ها، از مشترى جا مى ماند یا در مسافرخانه و امثال آن جا مى ماند و پولى که اشتباها و اضافى به انسان داده مى شود و بعداً متوجه مى شود، یا بدهى و خسارتى که شخص به دیگرى وارد کرده و مثلاً ضرر مالى یا بدنى که موجب دیه شده و جبران نکرده و آنچه از این قبیل امور است همه دین است که اگر طرف را مى شناسد واجب است به هر نحو او را راضى کند و اگر او را نمى شناسد باید پس از یأس از شناسایى صاحب آن با اجازه مجتهد جامع الشرایط به عنوان مجهول المالک و مظالم عباد به فقیر صدقه داده شود.

ارائه شده توسط : حسین ایزدی

در وب سایت : جم نما