تحقیق درباره دستیار دندانپزشک کامل

‫تاریخچه ‪:‬‬
‫علم دندانپزشکی از زمان های قدیم مورد توجه بوده وقدمت بسیار طوالنی دارد در یکی از نامه هایی که یکی از‬
‫پزشکان درباری برای پادشاه نوشته وبه صورت مجموعه ای از لوحه های گلی است کشف شده مطالبی در مورد‬
‫کشیدن دندانها وجود دارد این پزشک دندانهای بیمار را در تولید بیماریهای عفونی مسئول دانسته است‪.‬‬
‫در قرن پنجم دونمونه از دندانهای مصنوعی گیر دار ساخت فنیقیها در گورستان سیدون کشف شده است ‪ .‬مبداً‬
‫علم دندان پزشکی در مصر قدیم به قرن ششم قبل از میالد بر می گردد‪.‬‬
‫چینی ها اولین کسانی بودند که مسواک را اختراع کردند ‪ .‬آنها در طب سوزنی برای عالج دندان درد از‬
‫فروکردن سوزن داخل دندان به منظور بیرون کشیدن مواد فاسد استفاده می کردند‪.‬‬
‫تاریخ معتبر وموثق دندان پزشکی از آثار بقراط شروع می شود ‪ .‬از اهمیت ویژه نوشته هایش که قرن ها مورد‬
‫قبول پزشکان واقع شده قانون بقراطی است که می گوید فقط دندان های لق را باید کشید‪.‬‬
‫جالینوس که پس از بقراط بزرگترین پزشک ادوار قدیمی بود اولین کسی بود که در مورد عصب دندان مطالبی‬
‫را عنوان کرد‪ .‬رازی که پیش قدم ترین پزشکان اسالمی محسوب می شد پرکردن حفرات پوسیده را با سیمانی‬
‫که از زاج به دست می آید توصیه نموده است‪ .‬درسال ویلکرسون اولین صندلی هیدرولیک را اختراع کرد در‬
‫زمینه پروتز نیز کم کم در آلمان پزشکان تغییرات بنیادی در علم پروتز به وجود آوردند‪.‬‬
‫بالک به عنوان یک مخترع‪،‬معلم ونویسنده کمک های ارزنده ای به پیشرفت دندان پزشکی انجام داد‪.‬‬
‫وکتابهای زیادی در زمینه دندان پزشکی نوشت همچنین روش های تهیه حفرات را طبقه بندی ومرتب نمود‪.‬‬
‫جامعه دندان پزشکی آمریکا در سال به وسیله نماینده که از طرف دودانشکده دندانپزشکی در محل آبشار‬
‫نیاگارا گرد آمده بودند پایه گذاری شد‪.‬‬
‫که به نمایندگی از کل دندانپزشکان تشکیل شده که دو هدف اساسی داشت‪:‬‬
‫اصالح مشخصات حرفه ای دندانپزشک‪،‬باال بردن حیثیت واعتبار این حرفه وپیشرفت آن در مقایسه با دیگر‬

‫‪2‬‬
‫‪

‫مشاغل در یک مسابقه اجتماعی‪.‬‬


‫

‫

‫کنتاکی‪ ،‬اولین ایالتی بود که قانون را برای تحت نظم درآوردن کار دندانپزشکی وضع نمود وبه این ترتیب با‬
‫تالش مستمر وتحقیقات فراوان علم دندانپزشکی روز به روز پیشرفت بیشتری کرد‪.‬‬

‫‪ ‬برقرار کردن ارتباط با بیمار‬

‫برخوردبا بیمار در اولین جلسه بسیار مهم است مسئله مهمی که به آن باید توجه کنیم این است که بیمار را‬
‫درجریان اطالعات بدست آمده در طی معاینه قرار دهیم واهمیت توجه به این نکات را در نتیجه نهایی درمان به‬
‫او گوشزد کنیم‪.‬‬

‫طبقه بندی هاوس‬
‫سالها پیش دکتر هاوس یک طبقه بندی علمی درمورد شرایط فکری بیماران پیشنهاد کرد‪:‬‬
‫‪ - 1‬بیماران فیلسوف منش ‪ :‬بیمارانی هستند که مایلند نظر دندانپزشک را بدون چون وچرا قبول کنند ومی‬
‫دانند که دندانپزشک بهترین کار ممکن را انجام می دهد واز نظر شرایط فکری برای معالجه موفقیت آمیز ایده‬

‫‪3‬‬
‫‪

‫آل هستند‪.‬‬


‫

‫

‫‪ - 2‬بیماران بی اعتناء ‪ :‬به دندانها وسالمت دندانهایشان کم توجه هستند برای کار دندانپزشک ارزش قائل‬
‫نیستند واگر دندانشان اشکالی داشته باشد به آسانی از آن می گذرند‬
‫درمورد این بیماران باید دقت بیشتری صرف کرد وپرستار دندان پزشک در مورد‬
‫ارزش کار دندانپزشک به آنها توضیح داده شود‪.‬‬
‫‪ -3‬بیماران خورده گیر ‪ :‬درمورد هر کاری ایراد می گیرند از دندان پزشک سابق خود ایراد می گیرند‬
‫وراضی نیستند واین را به این علت می داننند که دندانپزشک قبلی از دستورات آنها اطاعت نکرده است‪.‬‬
‫نشناختن بیماران خورده گیر در هنگام تشخیص مشکالت زیادی ایجاد می کند کنترل شدید این بیماران‬
‫ضروری است چون اگر به نحو صحیح کنترل نشوند در هنگام درمان می توانند مزاحم باشند دراین میان نقش‬
‫پرستار دندانپزشک می توتند مؤثر باشد ‪ .‬در مورد این بیماران باید آنها رابه موقع بشناسیم وفکرآنها راعوض‬
‫کنیم دراین صورت ممکن است بتوان به آنها علی رغم میل خودشان کمک کنیم‪.‬‬

‫‪ - 4‬بیماران شکاک ‪:‬‬
‫بیمارانی هستند که از درمانهای‬
‫قبلی نامطلوبی گرفته اند بنابراین‬
‫شک دارند که اصو ًال کسی بتواند‬
‫به آنها کمک کند از نظر سالمتی‬
‫وضع بدی دارند این بیماران سعی‬
‫کرده اند که بیماران خوبی باشند اما حاال به نظرشان می رسد که درمان ناپذیر هستند اغلب آنها ناراحتی هایی‬
‫مثل ازدست دادن همسر‪،‬مسائل مالی و‪...‬‬

‫‪4‬‬
‫‪


‫

‫

‫که به وضعیت دهانی آنها ارتباطی ندارد دارند آنها فکر میکنند همه چیز بر ضد آنهاست وشک دارند کسی‬
‫بتواند به آنها در مورد مشکالتشان کمکی به آنها بکنند‪.‬‬
‫این بیماران عالوه بر درمان به مهربانی وهم دردی نیاز دارند زمان در نظر گرفته شده برای این بیماران باید‬
‫بیشتر باشد‪ .‬در تشخیص بیماران مراجعه کننده بررسی حاالت فکری آنان از اهمیت خاصی برخوردار است طرز‬
‫فکر بیماران وواکنش های او در طی جلسات مالقات تشخیص داده میشود در مطب باید انتظارات مریض‬
‫شناخته شود ‪ .‬آنچه که در دندان پزشکی از سایر موارد اهمیت بیشتری دارد رضایت بیماران از شیوه درمان می‬
‫باشد که منجر به همکاری بیشتر می شود‪.‬‬
‫در تحقیقی که بر روی دوگروه از بیماران صورت گرفته است درگروه اول اطالعاتی در مورد بیماری وتشخیص‬
‫ودرمان عوارضی ناشی از آن داده شده است ودرگروه دوم چنین اطالعاتی داده نشده گروه اول کمتر از دردهای‬
‫پس از درمان شکایت دارند درحالی که گروه دوم اضطراب بیشتری داشته که این اضطراب موجب تشدید فشار‬
‫های عصبی شده وبه نوبه خود روند بهبود وی را مختل می سازد به عالوه این گروه به علت کمبود‬
‫اطالعات در مورد استعمال داروها ومراقبت های پس از درمان با مشکالت فراوانی روبه رو شدند‪ ،‬باید بدانیم که‬
‫بیمار به کمک نیاز دارد وکسی را جست وجو می کند که اطالعات کافی درمورد مشکالتش را در اختیارش قرار‬
‫دهد هرچه اینگونه اطالعات صحیح تر وواقعی تر باشد مریض بیشتر اعتماد می کند وروند درمان بهتر انجام می‬
‫گیرد‪.‬‬

‫پرستار دندانپزشک باید به اعتراضات وشکایات مریض گوش بدهد وباتوجه به دستورات دندانپزشک به شکایات‬
‫او پاسخ دهد ‪ .‬چون که مریض اگر ببیند کسی به حرف ها وشکایات اوگوش می کند اعتمادش بیشتر می شود‬
‫البته پاسخ گویی به شکایات حتم ًا باید اصولی وبا هماهنگی دندانپزشک باشد‪.‬‬

‫‪5‬‬
‫‪




‫

‫طرز برخورد پرستار وخود دندانپزشک باید باید آمیزه ای از مهربانی وعالقه نسبت به بیماران مشکالت آنان‬
‫باشد ‪ .‬مالقات برنامه ریزی شده به بیمار کمک می کند که احساس راحتی کند وبین طرفین احترام متقابل که‬
‫موضوعی اساسی است به وجود آید‪.‬‬
‫اگر بیمار تجربه نامطلوبی در گذشته داشته باشد بایستی در مورد آن صحبت شود تا از چگونگی آن اطالع‬
‫حاصل کنیم واز بکارگیری عواملی که روی بیمار تاثیر سو داشته دستیار دندانپزشک با استفاده از تلقین بیمار را‬
‫در جهت مطلوب هدایت کند مثالً اگر مریضی درد دارد به او بگویید مطمئناً وقتی به منزل رفتید‬
‫احساس درد نخواهید داشت زیرا نتیجه معاینات نشان می دهد که شما فردی قوی ومقاومی هستید‪.‬‬
‫در انتخاب نوع درمان به بیمار باید حق تصمیم گیری بدهیم به این صورت که اورا فقط راهنمایی کنیم وبا‬
‫توجه به شرایط روحی وروانی‪،‬بهداشتی ووضعیت اقتصادی در انتخاب نوع درمان کمک کنیم‪.‬‬
‫برخورد با بیمار بسته به جنس‪،‬سن وشغل فرق میکند معموالا افراد مسن تر کم حوصله ترند وبا‬
‫مالیمت با آنها برخورد می کنیم وبرخورد با اطفال نیز بسیار حائز اهمیت است که بعداً راجع به آن‬
‫توضیح داده می شود‪.‬‬

‫در درمان های زیبایی معموالا خانم ها حساسیت بیشتری نشان می دهند‪.‬‬
‫به طور خالصه باید رفتاری مالیم‪،‬جدی وعاری از هرگونه تحمیل وتحقیر همراه با حس همدردی با بیمار داشته‬
‫باشیم برخورد پرستار دندانپزشک اهمیت زیادی دارد زیرا ممکن است که بایک برخورد اشتباه ونسنجیده تاٌثیر‬
‫نامطلوبی روی بیمار گذاشته واولین تجربه دندانپزشکی اورا مخدوش کنند‪.‬‬
‫‪ ‬دستیار دندانپزشک باید بیمار را باتعرفه های جاری درمان آشنا کند البته اول باید روش های بهتر‬
‫درمان توضیح داده شود بعد هزینه آنها را به اطالع مریض برساند مثالً در مورد پروتز باید توضیح دهد‬
‫که پروتز فیکس از متحرک بهتر است ومزایای آن را بگوید ‪ .‬یا مزایای پروتزهای ترموپالستیک نسبت‬
‫به پروتز های آکریلی را به بیمار شرح دهد وبعد تفاوت قیمت آن را بگوید‪.‬‬

‫‪6‬‬
‫‪


‫

‫

‫کنترل رفتار کودک‪:‬‬
‫به طور کلی دندانپزشک‬
‫وپرستار دندانپزشک باید از‬
‫روانشناسی کودک اطالع‬
‫داشته باشند تا بتوانند درمان‬
‫خوبی ارائه دهند‪.‬‬

‫دندانپزشکی تجربه ای است که کودک باید با آن آشنا شود ‪ .‬محیط مطب وچگونگی دکوراسیون مطب وسایل‬
‫دندانپزشکی مورد استفاده پوسترها وعکس های روی دیوار و ‪ ...‬باید متناسب با روحیه کودک تنظیم شود‪.‬‬
‫اصوالً دراولین جلسه برخورد دندانپزشک با کودک باید صرفاً جنبه آشنایی ومعرفی دستگاهها را داشته باشد‪.‬‬
‫دردرمان کودکان بایستی به سن ومرحله تکامل آنان توجه داشته باشیم‪.‬‬
‫‪ ‬دردوسالگی کودک عالقه زیادی به به آب دارد که خود می تواند شروع مؤثری جهت آشنایی با‬
‫وسایل دندانپزشکی باشد که با نشان دادن سرنگ آب وهوا می تواند شروع گردد وبهتر است طفل‬
‫همراه والدین معالجه ودرمان شود‪.‬‬
‫‪ ‬درسه سالگی کودک بهتر کنترل می شود وباید در مورد کارهای دندانپزشکی به وی توضیح دهیم‬
‫کودک عالقه زیادی به صحبت کردن وگفتن داستان دارد دراین سن بهتر است نکات منفی را کمتر به‬
‫کار برد دراین سن کودک عالقه دارد آنچه را که ازآن نهی شود انجام دهد دراین سن بهتراست تا‬
‫آشنایی طفل با محیط ودندانپزشک وسایر کارکنان والدین به همراه کودک باقی بماند‪.‬‬
‫‪ ‬درچهار سالگی کودک با عالقه به توضیحات گوش می دهد وبه سوال ها جواب می دهد کودک‬

‫‪7‬‬
‫‪

‫مثبت تر است وراحت تر می شود با او صحبت کردعالقه زیادی به سوال کردن دارد وگاهی ترجیح می‬


‫

‫

‫دهد تا توضیح قابل فهم به وی نداده ایم برایش کاری انجام نمی دهیم به طور علمی کودک چهارساله‬
‫همکاری الزم را درمطب دارد دراین سن کودک عالقه مند به غلو وبزر کردن وگفتن داستانهای خیالی‬
‫دارد‪.‬‬
‫‪ ‬درپنج سالگی کودک آماده قبول فعالیت های اجتماعی است وترس از ترک کردن والدین را ندارد‬
‫واگر به طورصحیح راهنمایی شده باشد از رفتن به مطب دندانپزشکی واهمه ای ندارد ‪ .‬کودک در این‬
‫سن عالقه مند به وضع ظاهر ولباس خود می باشد لذا تعریف از وضع ظاهری لباس‪،‬کفش و‪ ...‬وسیله‬
‫خوبی جهت شروع صحبت است بهترین ومناسب ترین سن برای کارهای دندانپزشکی است‪.‬‬
‫‪ ‬شش سالگی یکی از مشکل ترین سنین جهت معالجه است مانند کودک چهارساله از افراد جدید‬
‫واهمه دارد وچون مدرسه می رود اثرات محیط در وی مؤثر می باشد که می تواند این اثرات مثبت یا‬
‫منفی باشد ‪ .‬وازآسیب بدنی بسیار می ترسد وکوچک ترین خراش در بدن یا دیدن کمی خون می تواند‬
‫کودک را به اوج ترس برساند‪.‬‬
‫‪ ‬درهفت تا دوازده سالگی درجه استقالل کودک وعدم نیاز به والدین روز به روز بیشتر می شود وبا‬
‫وجود ترس سعی می کند روی آن سرپوش بگذارد‪.‬‬
‫‪ ‬دربرخورد باطفال پرستار کودک باید تا زانو خم شده مقابل طفل قرار بگیرد وبا او آرام صحبت کند‬
‫همچنین قرارگرفتن دست کودک در هنگام ورود به مطب ممکن است مفید واقع شود‪.‬‬
‫‪ ‬انتظار طوالنی کودکان را بیشتر مضطرب می کند لذا باید برای آنها زمان مناسبی را انتخاب کرد در‬
‫برخورد با بچه های ترسو باید علت ترس را جویا شد وبه آنها اطمینان وقوت قلب داد بچه های کوچک‬
‫از وسایل دندانپزشکی می ترسند به همین علت وسایلی مثل سرنگ تزریق و ‪ ...‬نباید درمعرض دید‬
‫کودک باشد اغلب کودکانی که مدرسه می روند کلمه تزریق را می شناسند لذا باید از به کاربردن آن‬
‫وکلماتی مانند سرسوزن و‪ ...‬خودداری شود‪.‬‬

‫‪8‬‬
‫‪


‫

‫

‫به طور کل باید با اطفال برخوردی باصبر وحوصله ودرعین حال با مهربانی وقاطعیت داشت ودر مورد کودکان‬
‫لوس وپرتوقع استفاده از زور بی تاٌثیر نیست وبه والدین این کودکان نباید اجازه ورود به مطب را بدهیم‪.‬‬

‫پرستار دندانپزشک در مراکز دندانپزشکی‪:‬‬

‫‪‬پرستار دندانپزشک با برقراری حالت دوستانه وصمیمی درتمام مدت کار برای بیمار حالت راحت تری را ایجاد‬
‫خواهد کرد اوباید از مطرح کردن‪‬مسائل ونظرات شخصی وصحبت های کم اهمیت با همکاران یا بیماران‬
‫خودداری کند‪.‬‬
‫‪ ‬گاهی اوقات بیمار اطالعاتی به پرستار می دهد که باید سری باشد‪.‬‬
‫‪ ‬نشان دادن پرونده بیمار باید با اجازه دندانپزشک باشد‪.‬‬
‫‪ ‬ظاهر ‪ :‬ناخن ها کوتاه‪،‬تمیز وبدون الک باشد ‪ .‬آرایش وبوی عطر مالیم باشد‪.‬‬

‫‪9‬‬
‫‪

‫‪ ‬مهارت های اجتماعی ‪ :‬باید باسایر اعضای مطب وبیماران ارتباط خوبی داشته باشد‪.‬‬


‫

‫

‫‪ ‬برقراری ارتباط مؤثر وخوب کار دندانپزشک را راحت تر خواهد کرد‪.‬‬
‫‪ ‬از به کار بردن لغات تخصصی شغلی برای بیماران باید خودداری شود‪.‬‬
‫‪ ‬پیام تلفنی دریافتی ممکن است اولین تماس بیمار با دندانپزشک باشد لذا به عنوان اولین موضوع مهم‬
‫تلقی می شود وباید به خوبی وبا بردن نام‪‬دندانپزشک به آنها پاسخ داده شود‪.‬‬
‫‪ ‬پیام های یادداشت شده مثل قرارهای بعدی ویا صورت حساب مریض ودستور کار البراتوار باید خوانا‬
‫وبدون اشتباه باشد ‪ .‬آگاهی داشتن در زمینه‪‬کامپیوتر مهم می باشد‪.‬‬

‫وظایف پرستاردندانپزشک‬
‫‪‬الگوی روزانه‬
‫‪ ‬اول باید روپوش تمیزی پوشیده ومراحل زیر را انجام دهد‬
‫‪ ‬هواکش ها‪،‬بخاری ها ودستگاههای تهویه مطبوع را روشن کند‬
‫‪ ‬همه وسایل را روشن وکنترل نماید ) دستگاه استریل کننده‪،‬کمپرسور‪،‬یونیت وساکشن )‬
‫‪ ‬داروها ولوازم دندانپزشکی مثل سرنگ بی حسی ومواددارویی را کنترل کند‬
‫‪ ‬از سالم بودن ودردسترس بودن داروها وتجهیزات اورژانس اطمینان حاصل کنند‪.‬‬
‫‪ ‬برای دندانپزشک یک روپوش تمیز وبرای دستیار جراحی صابون وحوله شان دستکش ومحافظ‬
‫چشم فراهم کند‬
‫‪ ‬اتاق انتظار وتوالتی که بیماران استفاده می کنند از نظر تمیزی کنترل کنند‬
‫‪ ‬لیست روزانه را از جهت نیازهای ویژه بررسی کند ) مثل کارهای البراتوار‪،‬مواد و‪...‬‬
‫‪ ‬نسبت به دردسترس بودن یادداشت ها‪،‬چارت ها ورادیوگرافی های بیماران اطمینان حاصل کنند‬
‫‪ ‬برای اولین بار بیمار پیش بند‪،‬شان و ‪ ...‬یک ظرف کوچک حاوی دهان شویه مخصوص پروتزها‬

‫‪

‫‪ ‬کنترل سوابق بیمار ضروری است هنگام کار لوازم ومواد مورد نیاز را به دندانپزشک بدهد‬

‫‪10‬‬

‫ویا وسایل مشابه آماده کند‬


‫

‫

‫‪ ‬قادر به راهنمایی کردن بیمار باشد وقادر به ترکیب مواد باشد‬
‫‪ ‬پس از انجام کار مریض همه وسایل ) فرزها‪،‬هندپیس و ‪ ...‬را از کنار یونیت به محلی که باید‬
‫تمیز واستریل شوند انتقال دهد وسطوح کار‪،‬کلیدهای نور وکنترل یونیت رابایک ماده ضدعفونی‬
‫مناسب تمیز نماید وبرای مریض بعدی همه چیز را آماده نماید‪.‬‬
‫‪ ‬پرستار دندانپزشک باید دقیق وهوشیار باشد‪،‬باوسایل وطرز کار آنها آشنا باشد مراحل مختلف‬
‫کار را آموخته واین که چه وسایلی مورد نیاز است را پیش بینی کند ودرموقع لزوم وسیله‬
‫مناسب کاررا به دندانپزشک داده ودر صورت نیاز وسیله اورا بگیرد‪.‬‬
‫‪ ‬درصورت لزوم سرساکشن را در جای صحیح ومناسب قرار دهد با واژه های دندانپزشکی ماٌنوس‬
‫بوده وبا طرز صحیح نام گذاری دندانها به صورت چارتینگ آشنا باشد همچنین قادر به ترکیب‬
‫مواد مطابق با دستور کارخانه سازنده باشد‪.‬‬
‫‪ ‬پرستار دندانپزشک باید همچنین مطمئن شود که دندانپزشک شرح درمان بیماررا در پرونده‬
‫ای نوشته است قبل از ورود بیمار بعدی وسایل زیر را آماده کند‪:‬‬
‫‪ ‬وسایل استریل مورد نیاز‪،‬دهان شویه وپیش بند‪،‬محافظ چشم برای دندانپزشک وبیمار وپرونده‬
‫بیمار‪.‬‬

‫‪11‬‬
‫‪


‫

‫

‫پایان کار یک دستیاردندان پزشک در هر روز‬

‫‪ ‬بعد از آخرین بیمار مطب را تمیز کند‪.‬‬
‫‪ ‬لوله ساکشن وفیلترهارا مطابق دستور کارخانه تمیز کند‪.‬‬
‫‪ ‬تمام وسایل را خاموش کند‪.‬‬
‫‪ ‬پرونده ها را تمیز وبررسی کند‪.‬‬
‫‪ ‬وسایل استریل را درجای مناسب قرار دهد‪.‬‬
‫‪ ‬مطمئن شود که همه قالب های گرفته شده برای انتقال به البراتوار آماده است‪.‬‬

‫وظایف غیر بالینی پرستار دندانپزشک‪:‬‬
‫‪ ‬بررسی ونظم بخشیدن به تسویه حساب های بیماران‬
‫‪ ‬تنظیم پرونده بیماران‪،‬یادداشت ها‪،‬فرم ها وفیلم های رادیوگرافی‬
‫‪ ‬رسیدگی به تماس های تلفنی‬
‫‪ ‬رسیدگی به وضعیت ایمنی بیماران وکارکنان مطب‬
‫‪ ‬برقراری ارتباط مناسب برای ویزیتورهای لوازم دندانپزشکی‬
‫‪ ‬دریافت وجوه از بیماران‬

‫‪12‬‬
‫‪

‫‪ ‬اطالع رسانی به دندانپزشک یا بهداشت کار دهان نسبت به آمادگی بیمار برای درمان یا حذف جلسه درمانی‪.‬‬


‫

‫

‫فصل دوم ‪:‬‬

‫آناتومی‬

‫‪13‬‬
‫‪


‫

‫

‫آناتومی بدن‪:1‬‬
‫آناتومی انسانی ساختار بدن را مطالعه می کند وفیزیولوژی به مطالعه عملکرد اعضای مختلف می پردازد‪.‬‬
‫انواع سلول ‪ :‬سلول کوچکترین واحد زنده بدن است که از ساختارهای میکروسکپی وشیمیایی تشکیل شده است‪.‬‬
‫انواع سلول ها عبارتند از سلول های اپیتلیایی‪،‬پیوندی‪،‬ماهیچه ای وعصبی که از تجمع این سلول ها بافت هم‬
‫نام آنها تشکیل می شود‪.‬‬
‫اصطالح شناسی جهت یابی بدن ‪:‬‬
‫اصطالح‬

‫نام التین‬

‫تعریف‬

‫قدامی‬

‫‪Anterior‬‬

‫بخش جلویی بدن‬

‫خلفی‬

‫‪Posterior‬‬

‫بخش عقبی بدن‬

‫سری‬

‫‪Cephal‬‬

‫به طرف سر‬

‫دمی‬

‫‪Caudad‬‬

‫به طرف پایین‬

‫شکمی‬

‫‪Ventral‬‬

‫به طرف حفره شکم‬

‫پشتی‬

‫‪Dorsal‬‬

‫به طرف پشت بدن‬

‫فوقانی‬

‫‪Superior‬‬

‫باالیی‬

‫تحتانی‬

‫‪Inferior‬‬

‫پایینی‬

‫عمقی‬

‫‪Deep‬‬

‫به طرف خط میانی بن‬

‫سطحی‬

‫‪Superficial‬‬

‫دور از خط میانی بدن‬

‫دور از تنه‬

‫‪Distal‬‬

‫قسمتهای نزدیک به سر‬

‫نزدیک به تنه‬

‫‪Proximal‬‬

‫قسمتهای دور از سر‬

‫خارجی‬

‫‪Lateral‬‬

‫نزدیک به سطح بدن‬

‫داخلی‬

‫‪Medial‬‬

‫دور از سطح بدن‬

‫‪14‬‬
‫‪

‫برای مطالعه بیشتر این فصل میتوانید به کتاب (( آناتومی به روایت تصویر تالیف ‪ :‬ )) مراجعه کنید ‪1‬‬


‫

‫

‫‪15‬‬
‫‪


‫

‫

‫صفحات آناتومیک و واژه های تعیین جهت‬
‫تعریف‬

‫اصطالح‬
‫قدامی‬

‫‪Anterior‬‬

‫جلو و قدام بدن‬

‫خلفی‬

‫‪Posterior‬‬

‫عقب و خلف بدن‬

‫خط وسط‬

‫‪Midline‬‬

‫خطی که از بینی و ناف می گذرد‬

‫خط وسط ترقوه‬

‫‪ Mid claviclear‬در وسط کالویکول(ترقوه) موازی با مید الین‬

‫خط زیر بغل‬

‫‪Mid agzilary‬‬

‫در وسط حفره اگزیالری (زیر بغل)موازی با مید‬
‫الین‬

‫راست‬

‫‪Right‬‬

‫سمت راست بدن فرد‬

‫چپ‬

‫‪Left‬‬

‫سمت چپ بدن فرد‬

‫خارجی‬

‫‪Lateral‬‬

‫دورتر از خط وسط‬

‫داخلی‬

‫‪Medial‬‬

‫نزدیکتر به خط وسط‬

‫فوقانی‬

‫‪Superior‬‬

‫نزدیکتر به سر(باالتر)‬

‫تحتانی‬

‫‪Inferior‬‬

‫دورتر از سر(پاینتر)‬

‫نزدیک به تنه‬

‫‪Proximal‬‬

‫نزدیکتر به میدالین(نزدیک به تنه)‬

‫دور از تنه‬

‫‪Distal‬‬

‫دورتر از مید الین(نزدیک به انتهای ازاد اندام)‬

‫پشتی‬

‫‪Dorsal‬‬

‫به طرف ستون فقرات‬

‫شکمی‬

‫‪Ventral‬‬

‫به طرف شکم‬

‫پالنتار‬

‫‪Plantar‬‬

‫کف پا‬

‫آبداکشن‬

‫‪Abduction‬‬

‫دور شدن از تنه‬

‫آداکشن‬

‫‪Adduction‬‬

‫نزدیک شدن به تنه‬

‫فلکشن‬

‫‪Flection‬‬

‫خم شدن اندام‬

‫اکستنشن‬

‫‪Extension‬‬

‫باز شدن اندام‬

‫‪

‫‪16‬‬

‫پالمار‬

‫‪Palmar‬‬

‫کف دست‬


‫

‫

‫نقش دندانها در سالمت وجویدن‪:‬‬
‫وظیفه دندانها تبدیل غذا به تکه های کوچکتر است تا عمل هضم به راحتی صورت گیرد ‪ .‬اگر دندانها را از دست‬
‫بدهیم در سیستم گوارشی مشکالتی به وجود می آید وعالوه بر نقش جویدن ‪،‬دندانها در زیبایی وصحبت کردن‬
‫نقش مهمی دارند‪.‬‬

‫حفره دهان‪:‬‬
‫حفره دهان به دو قسمت تبدیل می شود ‪:‬‬
‫قسمتی که بین لب ها ودندانها وگونه ها قرار می گیرد وستیبول خارجی یا ساکلوس باکالی نام دارد لب ها‬
‫وگونه ها به وسیله یک بافت رشته ای شکل فیبروزه به نام فرنوم به فک متصل می شود ‪ .‬فضای بین سطوح‬
‫داخلی دندانها درهر سمت وستیبول داخلی یا حفره دهان نام دارد‪.‬‬

‫گونه‪ ،‬سقف دهان ‪،‬کف دهان وزبان از یک الیه اپی تلیوم مرطوب به‬
‫نام غشا مخاطی پوشیده شده اند ‪ .‬در غشا مخاطی دهان عروق‬
‫خونی فراوانی وجود داشته که رنگ صورتی مایل به قرمزآن را ایجاد‬
‫می کند به این الیه همچنین اعصاب زیادی وارد شده در نتیجه‬
‫بسیار حساس است‪.‬‬

‫‪17‬‬
‫‪


‫

‫

‫غدد بزاقی‪:‬‬

‫به دونوع اصلی وفرعی تقسیم می شود ‪ .‬غدد بزاقی فرعی به صورت پراکنده در غشا مخاطی پوشاننده ی حفره‬
‫دهان قرار گرفته وبه طور مستقیم بزاق را به سطح مخاطی ترشح می کند‪.‬‬
‫غدد بزاقی اصلی سه جفت بوده ودر خارج از دهان قرار دارند ‪ .‬این غدد حاوی مجاری هستند که مخاط را‬
‫سوراخ کرده وبزاق را داخل دهان می ریزد ‪ .‬این غدد زوج بوده وبه صورت قرینه در هر سمت قرار دارند‪.‬‬
‫غدد بزاقی پاروتید‪:‬‬
‫مجرای آنها مخاط وستیبول باکال ناحیه مولر دوم فک باال را سوراخ کرده وارد حفره دهان می شود‪.‬‬
‫غدد تحت فکی‪:‬‬
‫به صورت قرینه در سطح داخلی زاویه مندیبل ) فک پایین ( قرار گرفته است ‪ .‬مجرای این غدد از پشت‬
‫دندانهای ثنایای پایین به داخل دهان می ریزد‪.‬‬
‫غدد زیر زبانی‪:‬‬

‫‪

‫‪18‬‬

‫درکف دهان ودرزیر زبان قرار گرفته اند که چندین مجرا داشته که به طور مستقیم وارد کف دهان می شود‪.‬‬


‫

‫

‫سقف دهان از کام سخت ) ‪ ( hard plant‬وکام نرم ) ‪ ( soft plant‬به وجود آمده است ‪ .‬کام نرم در پشت‬
‫کام سخت قرار دارد‪.‬‬

‫زبان‪:‬‬
‫اعمال مهمی نظیر چشیدن‪،‬صحبت کردن وبلع را به عهده داشته ودرهنگام جویدن غذا را باال وپایین می برد ‪.‬‬
‫زبان در قسمت قدامی با یک رشته فیبروزه به نام فرنوم زبانی به کف دهان متصل می شود ‪ .‬بنابراین می تواند‬
‫در قسمت قدام متحرک باشد‪.‬‬

‫استخوان ناحیه سر و صورت ‪:‬‬
‫استخوانهای صورت‬
‫استخوان بندی صورت از استخوانهایی با اشکال نا منظم تشکیل شده است که به قسمت جمجه ای سر متصل‬
‫شده و تقریباً تمام بخش جلوئی کاسه سر را به خود اختصاص داده است ‪ .‬استخوانهای صورت عبارتند از ‪ :‬بینی‬

‫‪19‬‬
‫‪

‫(جفت ) ‪ ,‬فک باالیی ( جفت ) ‪ ,‬گونه ای ( جفت ) ‪ ,‬فک پایینی ( فرد ) ‪ ,‬اشکی ( جفت ) ‪ ,‬کامی ( جفت ) ‪,‬‬


‫

‫

‫شاخک پائینی ( جفت ) و تیغه ای ( فرد )‬

‫‪ ‬استخوانهای بینی ‪:‬‬
‫محل قرار گرفتن ‪ :‬این دو استخوان پهلو به پهلو ی یکدیگر در بخش میانی و باالئی صورت قرار گرفته اند و پایه‬
‫و قسمتی از پل بینی را می سازند‪.‬‬
‫استخوانهائی کوچک ‪ ,‬باریک و مستطیلی هستند‪.‬‬
‫دو استخوان کوچک و چهار گوش هستند که قسمت باالئی آنها باریکتر و ضعیفتر از قسمت پائینی آنهاست و در‬
‫بخش میانی به یکدیگر جوش خورده و قسمت استخوانی بینی را به وجود می آورند‪.‬‬

‫‪20‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪ ‬استخوان فک باالئی ‪:‬‬
‫این استخوانها در ردیف بزرگترین استخوانهای صورت قرار دارند‪.‬‬
‫محل قرار گرفتن ‪ :‬فک باالئی قسمت اصلی استخوان بندی بخش باالئی و میانی صورت را به خود اختصاص داده‬
‫اند ‪.‬دو توده بزرگ چهار ضلعی هستند و به تنهایی آرواره باالئی صورت را می سازند ‪ .‬از به هم جوش خوردن این‬
‫دو استخوان در وسط ‪ ,‬کام استخوانی ساخته می شود که حفره های بینی را از حفره دهان جدا می کند ‪ .‬در‬
‫ضخامت هر یک از این دو استخوان حفرة بزرگی به نام شکاف ( سینوس ) فک باالئی وجود دارد که در باال با‬
‫کاسه چشم ‪ ,‬در داخل با حفره بینی و در پایین با ریشه دندانهای آسیاب ارتباط دارد و به همین دلیل است که‬
‫ایجاد ناراحتی در این حفره ها ( سینوزیت ) در چشم و دندان ایجاد درد می کند و ترشحات آن به داخل حفره‬
‫های بینی می ریزد‪.‬‬

‫‪21‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪ ‬حفره های فوق بینی‬
‫غالباً هنگام بحث درباره استخوانهای جمجمه به نام حفره یا سینوس برخورد می کنیم ‪ .‬این حفره ها که‬
‫سینوسهای فوق بینی خوانده می شوند در میان استخوانهای نزدیک به حفره بینی قرار دارند ‪ .‬استخوانهای‬
‫جمجمه که این سینوسها در آنها قرار گرفته اند عبارتند از ‪ :‬پیشانی ‪ ,‬پروانه ای ‪ ,‬پرویزنی و فک باالیی ‪.‬‬
‫سینوسهای پرویزنی از یک سری حفره به نام سلولهای پرویزنی تشکیل شده اند که تعداد آنها بین ‪ 3‬الی ‪81‬‬
‫سلول متغییر است ‪ .‬هر گونه تورم در غشاء این سینوسها به نوعی عفونت به سینوزیت منجر می شود و اگر این‬
‫تورم به حدی باشد که مجرای بینی را مسدود نماید فشار مایع زیاد شده و به سردردهای سینوسی منجر خواهد‬
‫شد‪.‬‬
‫‪ ‬استخوان گونه‬
‫محل قرار گرفتن ‪ :‬در قسمت باالئی و جانبی صورت قرار گرفته ‪ ,‬بخش برجسته گونه را می سازد‪.‬‬
‫شکل ‪ :‬استخوان گونه تقریباً الماس شکل است و در زبان متداول گونه گفته می شود‪.‬‬
‫‪ ‬استخوان فک پائینی‬
‫محل قرار گرفتن ‪ :‬در قسمت پائینی صورت قرار دارد و آرواره پائین را به وجود می آورد‪.‬‬
‫شکل ‪ :‬نامنظم ( نعل اسبی شکل )بزرگترین و قویترین استخوان صورت و تنها استخوان متحرک در سر است ‪.‬‬
‫فک پائینی را از دو قسمت ‪ ,‬افقی به نام تنه و عمودی به نام شاخه صعودی که با تنه زاویه ای می سازد و آنرا‬
‫زاویه فکی می گویند ‪ ,‬تشکیل شده است ‪ .‬تنه ‪ ,‬باریک و نعل اسبی شکل است و کناره افقی آن دارای حفره‬

‫‪22‬‬
‫‪


‫

‫

‫هایی است که دندانهای فک پائینی در آن قرار دارند ‪ .‬این استخوان در باال با استخوان گیجگاهی مفصل شده و‬
‫مفصل گیجگاهی فکی را می سازند ‪ .‬این مفصل تنها مفصل متحرک سر و صورت است‬
‫‪ ‬استخوان اشکی ‪:‬‬
‫محل قرار گرفتن ‪ :‬قسمت داخلی حفره چشم‪.‬‬
‫شکل ‪ :‬مستطیلی ‪ .‬کوچکترین استخوانهای صورت‬
‫بوده که به شکل و اندازه یک ناخن انگشت در طرف‬
‫داخل هر یک از کاسه های چشم قرار گرفته اند ‪ .‬این‬
‫دو استخوان در ساختن دیواره داخلی حفره بینی شرکت می کنند ‪ .‬همچنین استخوانهای اشکی در پائین ‪,‬‬
‫مجرای اشکی را تشکیل می دهند که ترشحات آنها به داخل حفره های بینی می ریزند‪.‬‬
‫‪ ‬استخوان کامی ‪:‬‬
‫محل قرار گرفتن ‪ :‬در پشت فک باالئی قرار گرفته و در ساختن قسمت پشتی حفره بینی ‪ ,‬بخش پشتی و سقف‬
‫دهان و کف کاسه چشم شرکت می کند‪.‬‬
‫شکل ‪ :‬نامنظم‬
‫هر یک از استخوانهای کامی از یک تیغه عمودی که قسمت پشتی حفره بینی را محدود می کند و یک تیغه‬
‫افقی که بخش پشتی کام استخوانی دهان را می سازد ‪ ,‬تشکیل شده است‪.‬‬

‫‪23‬‬
‫‪


‫

‫

‫آناتومی دندان ‪:‬‬

‫دندانها سختترین اجزای موجود در بدن هستند که در داخل حفره دهانی و بر روی فکهای باال (ماکسیال) و‬
‫پایین (ماندیبل) قرار گرفتهاند‪ .‬اگر حفره دهان را به چهار قسمت (دو قسمت چپ و راست در هر یک از فکهای‬
‫باال و پایین) تقسیم کنیم‪ ،‬در هر قسمت ‪ ۸‬دندان دائمی از ‪ ۴‬نوع مختلف وجود دارد که شامل‪:‬‬
‫‪ ۲‬دندان پیش‬

‫(سانترال‪ ،‬لترال )‬

‫‪ ۱‬دندان نیش یا کانین (یا دندان یکپایه)‬
‫‪ ۲‬دندان آسیاب کوچک (پرمولر یا دوپایه)‬
‫‪ ۳‬دندان آسیاب بزرگ (مولر) میباشد‪.‬‬

‫‪24‬‬
‫‪


‫

‫

‫دندانهای پیش برای بریدن و تکه کردن و دندانهای نیش برای پاره کردن تکههای غذا استفاده میشوند‪.‬‬
‫دندانهای پرمولر یا آسیاب کوچک وظیفه له کردن (خرد و ساییدن) غذا را بر عهده دارند‪ .‬دندانهای مولر یا‬
‫آسیاب بزرگ نیز اندازه بزرگتر و سطح جونده وسیعتری دارند و برای جویدن و خرد کردن غذا میباشد‪.‬‬
‫مجموعهی دندانها در طول عمر انسان‬
‫‪ ‬دندانهای شیری‬
‫اولین مجموعه از دندانهای انسان شامل ‪ ۲۲‬دندان شیری (یا نوزادی یا دندانهای اولیه) است که از حدود سن‬
‫شش ماهگی تا یک سالگی به تدریج در میآیند (از داخل بافت لثه خارج میشوند)‪.‬‬
‫‪ ‬دندانهای دائمی‬
‫دندانهای شیری در دوران کودکی و نوجوانی میافتند و به جای آنها ‪ ۳۲‬دندان دائمی (یا دندان بالغ) در میآید‪.‬‬
‫فرایند افتادن دندان کودک معموالً در فاصله سنین ‪ ۶‬تا ‪ ۱۴‬سالگی اتفاق میافتد‪.‬‬
‫هنگامی که یک دندان دائمی در زیر لثه و در استخوان فک تشکیل میشود‪ ،‬بافت ریشه دندان شیری که قرار‬
‫است این دندان دائمی جایگزین آن شود‪ ،‬تخریب شده و از بین میرود‪ .‬سپس دندان شیری لق میشود و نهایتاً‬
‫میافتد‪ .‬بعد از آن‪ ،‬دندان دائمی جای خالی دندان شیری را پر میکند‪.‬‬
‫‪ ‬دندانهای عقل‬
‫دندانهای عقل ) که با عنوان دندانهای آسیاب سوم نیز شناخته میشوند) دندانهایی از نوع مولر هستند که‬
‫معموالً در فاصله سنین ‪ ۱۱‬تا ‪ ۲۱‬سالگی در میآیند‪.‬‬

‫‪25‬‬
‫‪


‫

‫

‫انواع مختلف دندانها‬

‫هر یک از انواع دندانهای انسان‪ ،‬وظیفه یا عملکرد خاصی دارد‪ .‬انواع مختلف دندانها و موقعیت هر کدام از آنها‬
‫در فکهای باال و پایین به شرح زیر است‪:‬‬
‫‪ ‬دندانهای پیش ‪:‬‬
‫دندانهایی با لبه تیز و شبیه به قلم که در جلوی دهان (چهار تا در باال و چهار تا در پایین)‬
‫قرار گرفتهاند و برای بریدن و تکه تکه کردن غذا استفاده میشوند‪.‬‬

‫‪26‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪ ‬دندانهای نیش ‪:‬‬
‫این نوع دندان که گاهی اوقات با نام دندان یکپایه هم شناخته میشود‪ ،‬نوکتیز و برآمده‬
‫دارند و برای پاره کردن غذا مورد استفاده قرار میگیرند‪.‬‬
‫‪ ‬پرمولرها (آسیاب کوچک) ‪:‬‬
‫این دندانها دو برآمدگی نقطهای (کاسپ) بر روی سطح جونده خود دارند و گاهی به آنها‬
‫دندانهای دوپایه گفته میشود‪ .‬پرمولرها کار له کردن و پاره کردن غذا را انجام میدهند‪.‬‬
‫‪ ‬مولرها (آسیاب بزرگ) ‪:‬‬
‫بر روی سطح جونده دندانهای مولر یا آسیاب‪ ،‬چندین کاسپ یا برآمدگی نقطهای وجود‬
‫دارد که برای خرد کردن غذا استفاده میشوند‪.‬‬

‫آناتومی دندانها ‪:‬‬
‫قسمتهای مختلف ساختار دندان عبارت است از‪:‬‬

‫‪ o‬تاج ‪:‬‬

‫‪

‫مغز دندان تشکیل شده است‪ .‬اندازه و شکل تاج در دندانهای مختلف با هم تفاوت دارد‪.‬‬

‫‪27‬‬

‫تاج دندان قسمتی از دندان است که در حالت عادی در دهان دیده میشود‪ .‬خود تاج از مینا‪ ،‬عاج و‬


‫

‫

‫‪‬‬

‫تاج دندانهای پیش در جلو دهان‪ ،‬یک لبه صاف و تیز دارند و ابزاری برای بریدن هستند‪.‬‬

‫‪‬‬

‫دندانهای نیش یا دندان چشم‪ ،‬شکل بلند و نوکتیز دارند و بین دندانهای پیش و پرمولر قرار‬
‫گرفتهاند‪.‬‬

‫‪‬‬

‫دندانهای پرمولر و مولر اندازه بزرگتری نسبت به سایر دندانها دارند و بر روی سطح آنها‬
‫برآمدگیهای نوکتیزی به نام کاسپ وجود دارد‪.‬‬

‫‪‬‬

‫کاسپ به برآمدگیهای نوک تیزی گفته میشود که بر روی سطح جونده دندانها وجود دارد‪.‬‬

‫‪‬‬

‫وجود کاسپهای بزرگ بر روی دندانهای پرمولر و مولر‪ ،‬مهمترین تفاوت این دندانها با‬
‫دندانهای دیگر است‪.‬‬

‫‪‬‬

‫بر روی هر کدام از دندانهای پرمولر (دوپایه) دو کاسپ وجود دارد‪.‬‬

‫‪‬‬

‫بر روی هر کدام از دندانهای مولر یا آسیاب‪ ،‬چهار کاسپ یا بیشتر وجود دارد‪.‬‬

‫‪‬‬

‫چهار دندان پیش دائمی در فک پایینی هر کدام در ترتیب درآمدن دندان ها‪ ،‬سه برآمدگی‬
‫کاسپمانند کوچک دارند و لبه آنها به شکل دندانهدار دیده میشود‪ .‬به مرور این زمان‪ ،‬این‬
‫برآمدگیها در اثر فرسایش از بین میروند و لبه دندانهای پیش به شکل صاف و تیغهمانند‬
‫تبدیل میشود‪.‬‬

‫‪‬‬

‫بر روی لبه دندانهای پیش باالیی هم ممکن است در زمانی که درمیآیند سه کاسپ خیلی‬
‫کوچک وجود داشته باشد‪ .‬این برآمدگیها نسبت به کاسپهای کوچکی که روی دندانهای پیش‬
‫پایینی وجود دارد‪ ،‬خیلی کوچکتر هستند‪ .‬کاسپهای کوچک دندانهای پیش باال هم مانند‬
‫همتاهای پایینی خود به مرور زمان ساییده‬
‫میشوند و لبه این دندانها صاف و برنده‬
‫میشود‪.‬‬

‫‪28‬‬
‫‪


‫

‫

‫مینای دندان ‪:‬‬
‫‪‬‬

‫مینای دندان‪ ،‬پوشش سخت و سفیدرنگی است که روی تاج دندان را میپوشاند‪.‬‬

‫‪‬‬

‫در ساختار مینای دندانهای مولر‪ ،‬چندین کاسپ‪ ،‬شیار (فیشور) و تورفتگی وجود دارد‪.‬‬

‫‪‬‬

‫مینای دندان‪ ،‬سختترین ماده موجود در بدن انسان است و در آن عصب وجود ندارد‪.‬‬

‫‪‬‬

‫شکستگیها و آسیبهایی که به دندان وارد میشود‪ ،‬اگر فقط محدود به الیه مینای دندان باشد‪ ،‬درد‬
‫نخواهد داشت‪.‬‬

‫‪‬‬

‫در ساختار مینای دندان‪ ،‬رگهای خونی هم وجود ندارد‪.‬‬

‫‪‬‬

‫به علت عدم وجود رگهای خونی در مینای دندان‪ ،‬شکستگیهای روی آن هیچگاه ترمیم نمیشود و‬
‫دقیقاً به همان شکل باقی میماند‪.‬‬

‫‪‬‬

‫مینای دندان نمیتواند مانند استخوان یا عاج دندان‪ ،‬آسیبدیدگیهای خود را ترمیم کند‪.‬‬

‫عاج دندان ‪:‬‬
‫‪‬‬

‫عاج یک ماده سخت به رنگ سفید شیری یا کرم است که در زیر مینا واقع شده و قسمت اصلی جسم‬
‫دندان را تشکیل میدهد‪.‬‬

‫‪‬‬

‫عاج دندان از طرف باال (تاج) توسط مینا و از طرف پایین (ریشه) توسط سیمان دندانی یا سمنتوم پوشیده‬
‫شده است‪.‬‬

‫‪‬‬

‫عاج دندان‪ ،‬اعصاب و رگهای خونی در قسمت تاج و ریشه را احاطه میکند و از آنها محافظت مینماید‪.‬‬

‫‪‬‬

‫عاج دندان یک بافت زنده است که میتواند رشد کند و خود را بسازد‪ .‬همچنین عاج دندان به خاطر وجود‬
‫عصب در آن‪ ،‬میتواند دردناک شود‪.‬‬

‫‪29‬‬
‫‪

‫‪‬‬

‫عاج به عنوان یک الیه محافظ ثانویه‪ ،‬روی سطح مغز دندان را می پوشاند‪.‬‬


‫
‫‪‬‬

‫

‫هنگامی که مینای دندان در اثر پوسیدگی‪ ،‬اصطکاک شدید‪ ،‬ساییدگی‪ ،‬فرسایش یا شکستگی آسیب‬
‫میبیند‪ ،‬عاج دندان در محل آسیبدیدگی نمایان میشود‪.‬‬

‫‪‬‬

‫وقتی که عاج نمایان میشود‪ ،‬دندان نسبت به تغییر دما حساسیت پیدا میکند و دردناک میشود‪.‬‬

‫مغز دندان ‪:‬‬
‫‪‬‬

‫به اعصاب و رگهای خونی دندان‪ ،‬مغز گفته میشود‪.‬‬

‫‪‬‬

‫مغز دندان در داخل محفظه مغز در تاج دندان قرار میگیرد و در داخل کانالهای ریشهای امتداد پیدا‬
‫میکند‪.‬‬

‫‪‬‬

‫هنگامی که مغز دندان به خاطر پوسیدگی یا آسیبدیدگی دچار عفونت میشود‪ ،‬در اثر این عفونت از بین‬
‫میرود و درد شدیدی ایجاد میکند‪ .‬آبسه دندان بر روی ریشه تشکیل میشود‪.‬‬

‫‪‬‬

‫اگر شدت آسیبدیدگی دندان به حدی باشد که از طریق عصبکشی نتوان آن را نجات داد‪ ،‬به ناچار باید‬
‫کشیده شود‪.‬‬

‫ریشه دندان ‪:‬‬

‫‪‬‬

‫دندانهای پیش و نیش هر کدام فقط یک ریشه دارند‪.‬‬

‫‪‬‬

‫دندانهای پرمولر (دوپایه) یک یا دو ریشه دارند‪.‬‬

‫‪‬‬

‫دندانهای مولر ممکن است دو یا سه ریشه داشته باشند‪.‬‬

‫‪‬‬

‫هر یک از ریشههای دندان دارای یک کانال ریشهای میباشد که اعصاب و رگهای خونی از آن عبور‬

‫‪

‫میکنند‪.‬‬

‫‪30‬‬

‫‪‬‬

‫ریشههای دندان در داخل جایگاه (ساکت) دندان در استخوان فک قرار گرفتهاند‪.‬‬


‫
‫‪‬‬

‫

‫ریشههای دندان توسط سیمان دندانی پوشیده شدهاند و به وسیله لیگامنت پریودنتال در جای خود محکم‬
‫نگه داشته میشوند‪.‬‬

‫سمنتوم (سیمان دندانی)‪:‬‬
‫‪‬‬

‫سمنتوم یک الیه نازک کلسیفیه (آهکی) است که سطح ریشههای دندان را میپوشاند‪.‬‬

‫‪‬‬

‫سمنتوم در ناحیه گردن ریشه‪ ،‬به مینای دندان متصل میشود‪.‬‬

‫‪‬‬

‫در بافت سمنتوم‪ ،‬عصب وجود ندارد‪.‬‬

‫‪‬‬

‫سمنتوم سطح عاج ریشههای دندان را می پوشاند‪.‬‬

‫‪‬‬

‫سمنتوم به لیگامنت پریودنتال متصل میشود‪.‬‬

‫پالپ دندان ‪:‬‬
‫بافت نرم دندان است که در ساقه میان هر دندان قرار دارد‪ .‬این ناحیه از رگهای خونی‪ ،‬فیبرهای عصبی‬
‫و بافت پیوندی تشکیل شده است‪ .‬در اکثر مواقع به این ناحیه به صورت ساده ریشه عصب گفته میشود‬

‫لیگامنت یا غشای پریودنتال ‪:‬‬
‫‪‬‬

‫لیگامنت پریودنتال‪ ،‬ریشههای دندان را به استخوان فک متصل میکند‪.‬‬

‫‪‬‬

‫در بافت لیگامنت پریودنتال هم عصب و هم رگهای خونی وجود دارد‪.‬‬

‫‪‬‬

‫لیگامنت به عنوان یک ضربهگیر دارای خاصیت کشسانی در بین دندان و استخوان عمل میکند‪ .‬وجود‬
‫این لیگامنت باعث میشود که بتوان دندان را در حد بسیار کمی در جای خود تکان داد‪.‬‬

‫‪‬‬

‫‪

‫وجود دارد‪.‬‬

‫‪31‬‬

‫دندانها پیوند خیلی محکم و جدانشدنی با استخوان ندارند‪ .‬بلکه نوعی ارتجاعپذیری خفیف در اتصال آنها‬


‫

‫

‫پنج سطح دندانهای خَلفی‬

‫از لحاظ هندسی‪ ،‬برای شکل و فرم هر دندان خلفی‪،‬می توان ‪ 5‬سطح زیر را تعریف کرد‪:‬‬

‫سطح مِزیال)‪(Mesial‬‬

‫هر دندان در دهان‪ ،‬توسط سطوح جانبی خود‪ ،‬با دندان های دو‬
‫طرفَش در تماس است‪.‬سطح مِزیال‪ ،‬سطح جانبی از دندان است که به سمت میدالین نزدیک است و یا به عبارت‬
‫دیگر به سمت جلو دهان قرار گرفته است‪.‬‬

‫سطح دیستال)‪(Distal‬‬

‫سطح دیستال‪ ،‬سطح جانبی از دندان است که از میدالین دورتر بوده و به سمت عقب دهان می باشد‪.‬‬

‫سطح باکال)‪(Buccal‬‬

‫سطحی از دندان که به سمت گونه است‪ ،‬یا می توان گفت سطحی از‬
‫دندان که به سمت خارج دهان می باشد‪ .‬در واقع گونه ها بر روی سطح‬
‫باکال دندانها قرارگرفته اند‪ .‬سطح باکال‪ ،‬در واقع نام دیگر سطح‬
‫لِبیال )‪(Labial‬است‪ .‬از واژه سطح باکال‪ ،‬در مورد دندان های خلفی و‬

‫‪32‬‬
‫‪

‫از واژه سطح لبیال‪ ،‬در مورد دندان های قدامی استفاده می کنیم‪.‬‬


‫

‫

‫سطح لینگوال)‪(Lingual‬‬

‫سطح لینگوال‪ ،‬سطح به سمت زبان یا همان سطح به سمت داخل دهان می‬
‫باشد‪ .‬به این ترتیب زبان‪ ،‬در مجاورت سطح لینگوال دندانها قرار می گیرد‪.‬‬

‫سطح اُکلوزال)‪(Occlusal‬‬

‫سطح اُکلوزال همان سطحی از دندانهاست که با آن غذا را‬
‫می جَویم‪ .‬زمانی که دندان های فک باال و پایین را روی هم‬
‫می گذارید‪ ،‬در واقع سطح اکلوزال دندانهای باال و پایین بر روری یکدیگر قرار می گیرند‪.‬‬

‫‪5‬اصطالح فوق‪ ،‬در فک باال و پایین دقیقاً به یک مفهوم هستند‪.‬‬

‫پنج مشخصه ظاهری اصلی در دندان های خَلفی‬

‫پنج اصطالحی که در زیر معرفی خواهیم کرد‪ ،‬به عنوان مشخصه های آناتومیکی اولیه‬
‫دندانهای خلفی خوانده می شوند‪.‬‬
‫‪ -1‬کاسپ ها‪(Cusps):‬‬

‫‪

‫نامند‪.‬‬

‫‪33‬‬

‫برآمدگی های مخروطی شکل موجود روی سطح اُکلوزال دندانهای خَلفی را کاسپ می‬


‫

‫

‫‪ - 2‬ریج ها‪(Ridges):‬‬
‫نواحی کشیده‪ ،‬کم عرض و نسبتاً برجسته ای بر روی سطح اُکلوزال‬
‫هستند‪.‬‬
‫سه نوع متفاوت از ریج ها را داریم که در ادامه به شرح آن خواهیم‬
‫پرداخت‪.‬‬

‫الف‪ :‬مارجینال ریج ها)‪(Marginal Ridges‬‬

‫مارجینال ریج ها بلندترین نواحی سطح اُکلوزال در ناحیه مرزی تماس دندان‪ ،‬با دندان مجاور هستند‪ .‬هر دندان‬
‫دارای دو مارجینال ریج است‪ ،‬یکی در سمت مزیال و دیگری در سمت دیستال‪.‬‬

‫ب‪ :‬اُبلیک ریج ها)‪(Oblique Ridges‬‬

‫اُبلیک ریج ها را بر روی تمامی دندانهای مولر (دندانهای آسیای بزرگ‪ ،Molar)،‬و همچنین بر روی برخی‬
‫ازدندان های پِرمولر (آسیاهای کوچک‪Premolar) ،‬دیده می شوند‪ .‬این ریج ها تقریبا نسبت به شیار مرکزی‬
‫دندان‪ ،‬زاویه ‪ 55‬درجه پیدا می کنند‪ .‬در قسمت های بعدی شیار مرکزی را معرفی خواهیم کرد‪.‬‬

‫ج‪ :‬ریج های تِرانسوِرس)‪(Transverse Ridges‬‬

‫ریج های تِرانسوِرس را صرفاً بر روی پِرمولرها می بینیم‪ ،‬این ریج ها کامال مقابل همدیگر قرار گرفته اند و نسبت‬

‫‪

‫‪34‬‬

‫به شیار مرکزی زوایه ‪ 09‬درجه دارند ‪.‬‬


‫

‫

‫‪ -3‬فوسا )‪: (Fossae‬‬

‫گودی ها و یا فرورفتگی هایی بر روی سطح اُکلوزال‬
‫هستند‪ ،‬که حدود این فوسا ها توسط اُکلوزال تِیبل‬
‫)‪(Occlusal Table‬از یک سو و ریج های موجود‬
‫روی سطح اُکلوزال از سوی دیگر‪ ،‬تعیین می شود‪.‬‬
‫اُکلوزال تِیبل را نیز در ادامه معرفی خواهیم کرد‪ ،‬فوساها درواقع‪ ،‬محل قرارگیری کاسپ های دندانهای فک‬
‫مقابل هستند‪ .‬عمیق ترین نقطه فوسا را به اسم پیت )‪(Pit‬می شناسیم‪.‬‬

‫‪ - 4‬شیارهای جداکننده‪(Dissectional Grooves):‬‬
‫شیارهای اُکلوزال را می توان‪ ،‬بصورت خطوط پر پیچ و خمی روی سطح‬
‫اُکلوزال مشاهده کرد‪ ،‬که از نظر بصری سطح اُکلوزال دندان را مرزبندی‬
‫می کنند‪.‬تمامی شیارها‪ ،‬اُکلوزال تِیبل را قطع می کنند که در واقع این‬
‫موضوع حد و مرز کاسپ ها را مشخص تر می کند‪ .‬در ادامه‪ ،‬به تشریح‬
‫دو نوع شیار موجود روی سطح اُکلوزال می پردازیم‪.‬‬

‫الف‪ :‬شیار مرکزی‪ :‬شیار مرکزی‪ ،‬در تمامی دندانهای خلفی دیده می شود‪ .‬این شیار از سمت مزیال به سمت‬
‫دیستال دندان‪ ،‬بر روی سطح اُکلوزال کشیده شده است‪.‬‬
‫ب‪ :‬شیارهای باکالی و لینگوالی‪ :‬بر روی سطح اُکلوزال بعضی از دندانها‪ ،‬شیارهای باکالی یا لینگوالی دیده می‬

‫‪

‫سمت باکال و یا سمت لینگوال قرار می گیرند‪.‬‬

‫‪35‬‬

‫شود؛ که از شیار مرکزی به سمت باکال یا لینگوال دندان کشیده شده اند‪ .‬این شیار ها در واقع بین کاسپ های‬


‫

‫

‫‪ - 5‬اُکلوزال تیبل)‪(Occlusal Table‬‬

‫اُکلوزال تِیبل‪ ،‬همان حاشیه پیرامونی سطح اُکلوزال دندانهاست‪ .‬این حد و مرز‪ ،‬در جایی که محل به هم رسیدن‬
‫سطح اُکلوزال با سایر سطوح خارجی دندان (سطوح مزیال‪ ،‬دیستال‪ ،‬باکال و لینگوال) می باشد به چشم می آید‪.‬‬
‫یاد آوری ‪ :‬تاج هر دندان دارای ‪ ۵‬سطح تماس مختلف به شرح زیر میباشد‬

‫‪‬‬

‫سطح‬

‫باکال (که به طرف‬
‫لب یا گونه قرار میگیرد)‬
‫‪ ‬سطح لینگوال یا زبانی (که به طرف زبان قرار میگیرد‬
‫‪ ‬سطح مزیال (سطح بین یک دندان و دندان جلویی آن)‬
‫‪ ‬سطح دیستال (سطح بین یک دندان و دندان پشتی آن)‬
‫‪ ‬سطح جونده (که در دندانهای مولر و پرمولر با نام سطح اوکلوزال و در دندانهای پیش و نیش با نام‬

‫‪

‫‪36‬‬

‫سطح اینسیزال شناخته میشود)‬


‫

‫

‫نحوه نامگذاری دندانها ‪:‬‬
‫هر دستیار دندان پزشکی موضف است برای هربیمار جهت مراجعات بعدی یک پرونده تشکیل دهد برای تشکیل‬
‫وثبت پرونده نیاز است که نحوه شماره گذاری دندانها را یاد بگیرد‬
‫برای نامگذاری دندانها به طور کلی از سه روش استفاده میشود ‪:‬‬
‫‪ – 1‬روش پالمر‬
‫‪ – 2‬روش یونیورسال‬
‫‪ – 3‬روش ‪FDI‬‬
‫‪ - 1‬روش پالمر یا زیگموندی(‪:)Palmer’s or Zigmondy’s Notation‬‬

‫دندانپزشک اطریشی آدولف زیگموندی در سال‪ 8188‬پیشنهاد کرد که فکین را با توجه به نحوه ی قرارگیری‬
‫دندانها به چهار ربع (چهار قسمت مساوی) تقسیم نمایند و از عالمت جمع زیگوندی ( ‪Zsigmondy‬‬

‫‪

‫‪37‬‬

‫‪ )Cross‬برای جداسازی نمادین دندان ها استفاده کرد‪ .‬این روش از سال ‪8181‬به بعد که پالمر نیز آنرا پیشنهاد‬


‫

‫

‫نمود به روش پالمر معروف شده است‪ .‬در این روش دندانهای هر یک از چهار ناحیه ی دهان‪ ،‬از شماره ی ‪ 8‬برای‬
‫دندان سانترال تا شمارهی ‪ 1‬برای مولر ‪( 3‬دندان عقل) شماره گذاری میگردند‪ .‬برای مشخص نمودن دندانها‬
‫میبایست عالوه بر شماره ی دندان‪ ،‬ناحیه ی آن نیز‪ ،‬شفاها یا با رسم ناحیه با استفاده از عالمت جمع زیگموندی‬
‫مشخص گردد که همین موضوع یکی از نقاط ضعف این سیستم نامگذاری به حساب میآید‪ .‬ضمنا برای تایپ دندان‬
‫در سیستمهای کامپیوتری ثبت سابقهی بیمار مشکالتی نیز وجود داشت که ثبت شکل ظاهری را برای کاربران‬
‫آن مشکل مینمود‪ .‬اما با تمام این اوصاف این سیستم کدگذاری بسیار رایج بوده و در ایران نیز اغلب از این روش‬
‫برای مشخص کردن دندان مورد نظر استفاده میگردد‪.‬‬

‫در این روش برای نامگذاری دندانهای شیری نیز از حرف انگلیسی استفاده میشود‬
‫مثال ‪ :‬دندان آسیای بزرگ اول سمت راست پایین‬
‫مثال دوم ‪ :‬دندان نیش سمت چپ باال‬

‫‪3‬‬

‫مثال سوم ‪ :‬دندان شیری اسیای اول کوچک سمت چپ پایین‬

‫‪8‬‬

‫‪8‬‬

‫یا‬
‫یا‬

‫‪3‬‬

‫‪D‬‬

‫‪38‬‬
‫‪


‫

‫

‫روش یونیورسال (‪:)Universal Notation‬‬

‫از این روش برای اولین بار در سال ‪ 8111‬استفاده شد‪ .‬به این ترتیب که دندانها به صورت ساعتگرد از شماره ‪8‬‬
‫(برای دندان مولر ‪ 3‬سمت راست فک باالی بیمار ) تا شماره ‪) 31‬برای دندان مولر ‪ 3‬سمت راست فک پایین‬
‫بیمار) شماره گذاری میگردند‪.‬‬
‫گرچه که این سیستم شماره گذاری مشکالت ذکر شده برای سیستم پالمر را ندارد‪ ،‬اما تصور دندان و موقعیت آن‬
‫برای شنونده کمی مشکل به نظر میرسد و از سوی دیگر تک رقمی بودن شماره ی برخی از دندانها و دو رقمی‬
‫بودن تعدادی دیگر از آنها احتمال اشتباه را نیز باالتر میبرد‪ .‬از این روش در کشور ایاالت متحده بسیار استفاده‬
‫میشود‪.‬‬

‫‪39‬‬
‫‪


‫

‫

‫نام گذاری دندان های شیری ‪:‬‬
‫سیستم یونیورسال‬
‫در سیستم یونیورســال کدگــذاری دندانهــای شــیری‪ ،‬مشــابه آنچــه کــه در نامگــذاری دندانهــای دائمــی‬
‫ذکــر شــد حرف گــذاری از ســمت چــپ (ســمت راسـت بیمــار ) مطابـق چرخـش عقربه هــای ســاعت‬
‫آغــاز شــده و دندان هــای شــیری از ( ‪ ) A‬بــرای مولــر دوم شــیری فــک باال سـمت راسـت بیمـار( تـا‬
‫‪) T‬بـرای مولـر دوم شــیری فــک پاییــن ســمت راســت بیمــار( کدگــذاری میشــوند‪.‬‬
‫نیمه چپ فک پایین‬

‫نیمه راست فک باال‬

‫‪FGHIJ‬‬

‫‪ABCDE‬‬

‫‪KLMNO‬‬

‫‪PQRST‬‬

‫نیمه چپ فک پایین‬

‫نیمه راست فک پایین‬

‫در ایــن سیســتم از گونه ای دیگــر نیز بــرای کدگــذاری دنــدان شــیری اسـتفاده میگـردد کـه بـه شـکل‬
‫زیـر اسـت‪.‬‬

‫نیمه چپ فک پایین‬
‫‪6 7 8 9 10‬‬
‫‪11 12 13 14 15‬‬
‫نیمه چپ فک پایین‬

‫نیمه راست فک باال‬
‫‪12345‬‬
‫‪16 17 18 16 20‬‬
‫نیمه راست فک پایین‬

‫در این سیستم برای نامگزاری دندانهای شیری برای اینکه دندانهای شیری با دائمی اشتباه گرفته نشود در ابتدای‬
‫شماره گذاری دندانهای شیری یک عدد ‪ D‬میگذارند که مخفف ‪ Deciduus‬به معنی شیری میباشد‬

‫‪40‬‬
‫‪

‫به طور مثال ‪ D1:‬برای دندان مولر دوم فک باالی راست شیری‬


‫

‫

‫روش ‪: F. D .A‬‬
‫در این روش نام گذاری ما از کد های دو رقمی استفاده میکنیم به این ترتیب که هر فک را به دو قسمت تقسیم‬
‫کرده و یک کد به آن اختصاص میدهیم که در سمت چپ اعداد قرار میگیرد‬

‫‪2‬‬

‫‪1‬‬

‫‪3‬‬

‫‪4‬‬

‫‪41‬‬
‫‪


‫

‫

‫سپس همانند روش پالمر دندانها را از ‪ 1‬تا ‪ 8‬برای هر نیم فک نامگذاری میکنیم‬

‫‪21‬‬

‫‪11‬‬
‫‪12‬‬
‫‪13‬‬
‫‪15‬‬
‫‪15‬‬
‫‪11‬‬
‫‪11‬‬
‫‪11‬‬
‫‪11‬‬

‫‪21‬‬

‫‪51‬‬

‫‪31‬‬

‫‪31‬‬

‫‪51‬‬

‫‪42‬‬
‫‪


‫

‫

‫در کودکان در این سیستم برای هر نیم فک از عدد ‪ ۵‬تا ‪ ۸‬نام گزاری میکنیم عدد اول نشان دهنده قسمت فک‬
‫و عدد دوم نشان دهنده ردیف دندان میباشد‬

‫‪51‬‬

‫‪11‬‬

‫‪15‬‬

‫‪1‬‬

‫‪5‬‬

‫‪15‬‬

‫‪1‬‬

‫‪1‬‬

‫‪11‬‬

‫‪55‬‬

‫‪15‬‬

‫‪11‬‬

‫‪43‬‬
‫‪


‫

‫

‫فصل سوم ‪:‬‬
‫آشنایی و شناخت بیماریها‬

‫‪44‬‬
‫‪


‫

‫

‫تاریخچه پزشکی‬
‫بیمارانی که در مطب دندانپزشکی درمان می شوند باید از آنها تاریخچه پزشکی گرفته شود ‪ .‬ازآنجایی که‬
‫بیماریهای دهان ممکن است تحت تاٌثیر بیماریهای سیستمیک قرار بگیرند لذا تاریخچه پزشکی می تواند نوع‬
‫درمان دندانپزشکی‪ ،‬بی حسی موضعی‪،‬استفاده از داروها یا اعمال پیشگیری کننده را مشخص کند‪.‬‬
‫بعضی از مواد و بیماریهایی که باید با احتیاط با آن رفتار کرد‬
‫کم خونی ‪:‬‬

‫کم خونی سلول های داسی شکل از انواع کم خونی های مهم است بی حسی در این بیماران خطرناک است ولذا‬
‫در بیمارستان بی حسی انجام میشود ‪ .‬کم خونی ممکن است با عالئم زخم های دهانی‪،‬زبان دردناک‪،‬خشکی‬
‫گوشه لب وبرفک همراه باشد‪.‬‬
‫بیماریهای مستعد کننده خونریزی‪:‬‬
‫جراحی وبی حسی دراین بیماران خطرناک است وخونریزی وتورم اطراف تهوع ایجاد کرده که ممکن است باعث‬
‫شوک بیمار شود وداروهایی مثل آسپرین خونریزی را بیشتر می کند لذا نباید تجویز شود‪.‬‬
‫هنگام خونریزی عروق خونی منقبض می شودوپالکت ها در محل آسیب دیده جمع می شود وفاکتورهای‬
‫انعقادی آزاد می شود وتوسط فاکتورهای انعقادی خون بند می آید اگر درهریک از مکانیسم های سیستم‬
‫انعقادی اختاللی پیش آید بیماریهای سیستمیک مستعد کننده خونریزی به وجود می آید ‪ .‬برای کنترل خون‬
‫ریزی در این افراد باید از ایجاد جراحت جلوگیری کردوباید قبل از استفاده از سوزن های تزریق‪،‬فورسپسها و ‪...‬‬
‫کمبود فاکتورهای انعقادی خون را جبران کرد‪.‬‬
‫بیماریهای قبلی تنفسی‪:‬‬
‫بیهوشی عمومی برای بیماران قلبی به خصوص آنهایی که آنژین شدید دارند تجویز نمی شود وبیمارانی که‬

‫‪45‬‬
‫‪

‫ناهنجاری دریچه ای دارند وهمچنین بیمارانی که گرفتار بیماریهای مادرزادی قلبی هستند بعد از کشیدن‬


‫

‫

‫دندان‪،‬جرم گیری وسایر اعمالی که باعث خونریزی لثه می شود ممکن است‪ .‬باکتری های دهان وارد جریان‬
‫خون شده وروی منطقه آسیب دیده قرار گیرد ودر نتیجه عفونت خطرناکی ایجاد می کند اینگونه افراد باید قبل‬
‫از انجام کارهای دندان پزشکی پیش درمانی شوند‪.‬‬
‫پیش درمانی یا پروفیالکسی شامل تجویز آنتی بیوتیک یک ساعت قبل از عمل ونصف دوز مصرفی اولیه قبل از‬
‫عمل را باید ساعت بعد از عمل دندانپزشکی بیمار مصرف کند‪.‬‬
‫مالحضات وحساسیت های دارویی‪:‬‬
‫بعضی داروها ممکن است با مواد مورد مصرف در دندانپزشکی تداخل داشته باشد بعضی بیماران مثل‬
‫اسکیزوفرنیک ها بیماری خود را مخفی می کنند بنابراین گرفتن تاریخچه دارویی مهم است‪.‬‬
‫در گرفتن تاریخچه دارویی باید حساسیت به دارو به خصوص پنی سیلین وداروهای بیحسی در نظر گرفته شود‪.‬‬
‫بیماریهای غدد داخلی‪:‬‬
‫دیابت جزو مهمترین بیماریهای غدد در دندانپزشکی است اگر بیماران‬
‫دیابتی قبل وبعد از درمان غذا نخورده باشند ویا در مطب معطل شوند‬
‫ممکن است در صورت داشتن تب یا عفونت از کنترل خارج شوند‬
‫بنابراین پرستار دندانپزشک باید احتیاجات ویژه بیماران دیابتی را در‬
‫نظر گرفته وقت آنها را صبح اول وقت تنظیم نماید‪.‬‬
‫پایین رفتن سطح قند خون ممکن است منجر به کما واحتما ًال مر شود ‪.‬‬
‫برای جلوگیری از حالت فوق باید نسبت به غذا خوردن بیماران دیابت اطمینان یافت‪.‬‬
‫سابقه عمل جراحی یا بستری شدن در بیمارستان می تواند نشان دهنده مشکالت دهانی بیمار وراه گشایی در‬
‫اتخاذ تدابیر الزم در درمان های دندانپزشکی باشد‪.‬‬

‫‪46‬‬
‫‪


‫

‫

‫عفونت ها وبیماری ههای عفونی‪:‬‬
‫عفونت ها ممکن است به طور ثانویه به بیماران منتقل شود عفونت هایی که منتقل می شوند شامل عفونت های‬
‫تنفسی مثل سرماخوردگی وعفونت های خونیمثل هپاتیت می باشند ‪ .‬با رعایت استاندارد پاکیزگی‪ ،‬احتیاط در‬
‫هنگام استفاده از وسایل تیز‪،‬اجتناب از تماس با خون‪،‬ضدعفونی کردن تمام سطوح کار‪،‬استفاده از‬
‫لوازم یکبار مصرف وبه کارگیری اتوکالو برای استریل کردن می توان از انتقال این بیماریها جلوگیری کرد‪.‬‬

‫هپاتیت‪:‬‬
‫همان التهاب کبد است که توسط ویروس ایجاد‬
‫شده است‪.‬‬
‫هپاتیت ‪ A‬کم خطر است ودر دندانپزشکی‬
‫مساله ای ایجاد نمی کند‪.‬‬
‫هپاتیت ‪ B‬خطرناک است وویروس آن روی وسایلی که به خوبی استریل نشده باقی می ماند واز طریق خون‬
‫منتقل می شود اگرچه هپاتیت ‪ B‬شبیه هپاتیت‪ A‬میباشد اما گرفتاری های جدی تری را نسبت به آن مثل‬
‫نارسایی کبد سرطان کبد ومر زود رس ایجاد می کند بعضی از افراد ناقل ویروس هستند ولی در ظاهر‬
‫سالم به نظر می رسند‪.‬‬
‫افراد‪high risk :‬‬
‫همجنس بازان ‪ -‬معتادان تزریقی‬
‫این ویروس می تواند از طریق جراحت‪،‬وسائل آلوده به خون ویا بزاق خونی به دستیار دندانپزشک واز طریق‬
‫وسائل غیر استریل به بیماران انتقال یابد‪.‬‬

‫‪

‫واز دستکش وشیلد محافظ استفاده شود‪.‬‬

‫‪47‬‬

‫کارکنان مطب باید واکسن هپاتیت ‪ B‬بزنند ودر مورد افرادی که هپاتیت ‪ B‬دارند وسائل جداگانه استفاده شود‬


‫

‫

‫ایدز‪:‬‬
‫سندرم نقص ایمنی اکتسابی یک سندرم عفونی است‬
‫که گلبول های سفید خون آسیب می بینند وایمنی‬
‫بدن درمقابل عفونت ها کاهش می یابد‬
‫وبنابراینبیماران ممکن است به سایر ویروس ها‪،‬باکتری‬
‫ها وقارچ ها آلوده باشد‪.‬‬
‫افراد‪:high risk‬‬
‫همجنس بازان ‪ -‬معتادان تزریقی ‪ -‬زنان ومردانی که شرکاء جنسی متعدد دارند‪.‬‬‫ایدز ممکن است باعث ایجاد زخم های دهانی برفک تومورها وبزر شدن گره ی سفای گردن می شود‪.‬‬
‫گرچه ‪ HIV‬در بزاق یافت می شود ولی راه انتقال آن از طریق خون وفراورده های خونی یا آمیزش جنسی است‪.‬‬
‫می توان با به کار گیری روش ها ومالحظات درمانی از انتقال ‪ HIV‬در مطب دندانپزشکی جلوگیری کرد ‪ .‬باید‬
‫در نظر داشت که بیماران هپاتیتی ممکن است به ایدز مبتال باشند وبالعکس‪.‬‬
‫یرقان وبیماری کبد‪:‬‬
‫در یرقان تجمع بیلی رو بین در خون باعث ایجاد رنگ زرد به خصوص در کره چشم می شود ودفع زیاد آن از‬
‫طریق ادرار رنگ ادرار را تیره می کند ) به طور طبیعی گلبول های قرمز مرده خون در کبد شکسته شده وبه‬
‫رنگ زرد تبدیل می شوند وسپس از طریق صفرا دفع می شود ‪ .‬بابسته شدن مجاری صفرا وی بیلی روبین‬
‫توسط مدفوع دفع نشده‪ ،‬مدفوع بی رنگ شده وتجمع آن در خون باعث رنگ زرد بخصوص در کره چشم می‬
‫شود‪.‬‬
‫بیماریهای کبدی منجر به خون ریزی‪،‬ناتوانی در دفع داروها به خصوص در بیحسی عمومی شده ودر هپاتیت‬
‫ویروسی ریسک ایجاد عفونت باال میرود ‪ .‬چون کبد یکی از اندام های مهم بدن در دفع مواد زائد وبعضی از‬

‫‪48‬‬
‫‪

‫داروهاست‪.‬‬


‫

‫

‫حاملگی‪:‬‬
‫خانومهایی که باردار هستند باید با احتیاط با آنان رفتار نمود‬

‫اورژانس های پزشکی‪:‬‬
‫غش ‪:‬‬
‫معموالً درمدت زمان کوتاهی ایجاد شده وبیشتر بالغین مرد را گرفتار می کند‪.‬‬
‫عالئام باالینی ‪ :‬حماله خیالی ساریع ایجااد می شود‪ ،‬بیمار دچارسارگیجه شاده وبه او حاالت تهاوع دست می‬
‫دهد‪،‬رنگ بیمار پریده وپوست او سرد و مرطوب می شود ‪ .‬قبل از بیهوشی نبض بیمار آهسته وضعیف است‪.‬‬
‫نحوه کنترل‪ :‬باید خیلی سریع صندلی را دروضعیت سوپاین ( ‪ ) Supine‬یا خوابیده برده تا سر بیمار پایین‬
‫قرا ر بگیرد وهرنوع گره سفت لباس بیمار شل شود‪.‬‬
‫بیماری که خود به خود غش کرده باشد بعد از یک دقیقه یه کمای بیشتر به هوش می آید ووقتی به هوش آماد‬
‫باید درمان را به تعویق انداخت ‪ .‬اگر به هوش آمدنش بیشتر از دودقیقه طول کشد ممکن است دچار یک‬
‫مشکل جدی شده است‪.‬‬
‫آنفارکتوس میو کارد ‪:‬‬
‫معوالً در بیمارانی که دچار فشار خون هستند یا افرادی که سابقه آنژین صدری یا حمله قلبی دارند حادث می‬
‫شود‪.‬‬
‫عالئم بالینی‪:‬‬
‫بیمار معموال از درد قفسه سینه که به بازو چپ وطرفین صورت می رسد شکایت داشته وتند تند نفس می‬
‫کشد‪ ،‬حالت تهوع داشته وممکن است دچاربیهوشی شود‪.‬‬
‫نحوه کنترل این بیماران اگر به هوش باشند به این صورت است که قرص نیتارات گلیسیرین زیر زبانی یا‬

‫‪

‫کند واگر بیهوش باشد باید احیای قلبی ریوی انجام دهیم‪.‬‬

‫‪49‬‬

‫پاوف از اسپری آن استفاده شود همچنین قارص آساپرین به مدت طوالنی بیمار را از حمله مجدد حفاظ می‬


‫

‫

‫ایست قلبی ‪:‬‬
‫ضربان قلب متوقف شده وضعیت با بیهوشی‪،‬قطع نفس وتنفس مشخص می شود ‪ .‬در این حالت برای بازگرداندن‬
‫ضربان قلب بیمار باید احیای قلب تنفسی شود‪.‬‬
‫هیپوگلیسمی‪:‬‬
‫قند خون بیماران پایین می آید بیمار اغلب عصبانی است وحالت تهاجمی دارد‪،‬اگر به هوش باشد باید ‪ 4‬حبه‬
‫قند به او داده شود واگر بیهوش باشد‬
‫باید ‪ 1‬میلی لیتر محلول استریل گلوکز به او تزریق شود ‪ .‬در مراکز درمانی ارجاع شود‪.‬‬
‫آنا فیالکسی‪:‬‬
‫تا دقیقه بعد از تجویز دارویی که بیمار به آن حساسیت دارد اتفاق می افتد ‪ .‬چهره بیمار برافروخته می‬
‫شود‪،‬احساس خارش دارد‪،‬روی پوست کهیر می زند‪،‬تنفس بیمار با اشکال مواجه می شود وباید سریع ًا به بیماران‬
‫آدرنالین و هیدروکورتیزون تزریق شود‪.‬‬
‫پرستار دندانپزشک باید آمبوالنس خبر کند وتا رسیدن آمبوالنس به بیمار اکسیژن وصل کند‪.‬‬
‫صرع‪:‬‬
‫حمله صرع خود به خود یا بر اثر مصرف نکردن قرص ضد صرع یا مصرف الکل و ‪ ...‬ایجاد می شود ‪ .‬ابتدا بیمار‬
‫تند خو ودچارسردرد می شود و سپس هوشیاری خودرا از دست می دهد ‪ .‬در مرحله بعد تکان های غیر قابل‬
‫کنترل ایجاد شده وسرانجام پس از چند دقیقه بهبود می یابد ‪ .‬باید اینگونه مریض ها را روی زمین خواباند واز‬
‫آسیب رساندن آنها به خودشان جلوگیری کرد‪.‬‬
‫کیت اورژانس‪:‬‬
‫از آنجایی که اورژانس های پزشکی ممکن است در مطب دندانپزشکی حادث شود لذا کیت اورژانس باید جزئی‬

‫‪

‫کنترل کند که تاریخ مصرف آنها نگذشته باشد‪.‬‬

‫‪50‬‬

‫از تجهیزات مطب باشد پرستار دندانپزشک باید با اجزاء این کیت آشنایی داشته باشد وباید داروهای آن را‬


‫

‫

‫فصل چهارم ‪:‬‬
‫آشنایی با تجهیزات پزشکی‬

‫‪51‬‬
‫‪


‫

‫

‫یونیت دندانپزشکی ‪:‬‬
‫صندلی دندانپزشکی (بیمار) وسیلهای است که بیماری که در ناحیه دندان و لثه دچار عارضه است برروی آن‬
‫مستقر میشود و یونیت ابزاری جهت کنترل حرکات صندلی و کلیه‬
‫اینسترومنتهایی که دندانپزشک به وسیله آن ابزار بیمار را مداوا‬
‫مینماید‪ ،‬می باشد‪ .‬تمامی یونیتهای دندانپزشکی دارای پایهای‬
‫هستند که چراغ دندانپزشکی برروی آن قرار می گیرد‪ .‬یونیتها‬
‫دارای ورودی های آب و هوا و خروجی فاضالب میباشند زیرا آب و‬
‫هوا جهت راهاندازی اینسترونتها‪ ،‬پوآر‪ ،‬کویترون‪ ،‬ساکشن‪ ،‬کراشوار‬
‫و دوش آب لیوان استفاده می شود‪ .‬یونیت توسط هوای فشرده‪ ،‬آب‬
‫و الکتریسته ازطریق کلید یا پدال فعال می گردد و اتصال‬
‫اینسترومنت های چرخشی و پوآر آب و هوا به یونیت به دوطریق می باشد‪.۱ :‬شلنگ از باال‪ .۲ ،‬شلنگ‬
‫آویز (کویلی و یا تلفنی)‪.‬‬
‫که یونیت های شلنگ از باال احتمال خطر سقوط توربین‪ ،‬ایرموتور و یا پوآر را از بین می برد‪.‬‬
‫ضروری است که یونیت دندانپزشکی بطوری طراحی گردد که وسایل به راحتی در دسترس دندانپزشک قرار‬
‫گرفته و انتشار عفونت را به حداقل برساند‪ .‬سطوح یونیت باید کامالً صاف وصیقلی باشد تا به راحتی تمیز‬
‫وضدعفونی گردد و تحت تاثیر محلول های ضدعفونی کننده‪ ،‬رنگ آن خراب نشود (به همین دلیل یونیت‬
‫هایی که رنگ سطح آن پخته شده اند ایده آل می باشند) و به منظور جلوگیری از انتشار عفونت استفاده‬
‫ازغالف های یکبارمصرف برای اینسترومنت ها توصیه می شود‪ .‬البته در برخی از یونیت ها منبعی جداگانه‬
‫جهت ماده ضدعفونی وجود دارد که این ماده با آب مخلوط شده و به کاهش میکروارگانیسم ها کمک می‬
‫نماید‪.‬‬

‫‪52‬‬
‫‪


‫

‫

‫اجزاء یونیت دندانپزشکی‬

‫‪ - 8‬صندلی دندانپزشکی‬
‫‪ - 1‬چراغ دندانپزشکی‬
‫‪ - 3‬سیستم بهداشتی شامل ‪:‬کاسه کراشوار و دوش آب‪ ،‬ساکشن و بزاق کش‬
‫‪ - 4‬کمپرسور‬
‫‪ - 5‬تابوره ها‬
‫‪ - 8‬میز پزشک یا تابلت‬

‫‪53‬‬
‫‪


‫

‫

‫صندلی دندان پزشکی ‪:‬‬
‫صندلی دندانپزشکی باید قدرت و توان کافی جهت تحمل وزن بیمار را در حین جابجایی و توقف داشته باشد‪.‬‬
‫اجزای اصلی صندلی دندانپزشکی عبارتند از‬
‫الف) شاسی صندلی‬
‫ب) پشتی صندلی‬
‫ج) تشک صندلی‬
‫د) زیر سری‬
‫ه) زیر دستی‬
‫و) سیستم الکتریکی و سیستم پنوماتیک صندلی‬

‫الف ‪-‬شاسی صندلی‬
‫سازه اصلی صندلی دندانپزشکی شاسی آن می باشد که از سه قسمت فوقانی‪ ،‬میانی و تحتانی تشکیل می‬
‫شود‪.‬‬
‫این سه قسمت توسط لوله های فوالدی و بوش های برنزی نسبت به یکدیگر حرکات تاشونده و عاری از‬
‫لرزش دارند‪.‬‬
‫‪7‬‬

‫ب ‪-‬پشتی صندلی‬
‫پشتی صندلی دندانپزشکی از جنس معموالً فایبرگالس و به صورت یکپارچه می باشد‪.‬‬

‫‪

‫رویه پشتی از پارچه های قابل شست و شو و غیرقابل اشتعال استفاده شده و همچنین سطح‬

‫‪54‬‬

‫پشتی صندلی توسط یک موتور که به موتور تغییر زاویه پشتی معروف است جابجا می شود‪.‬‬


‫

‫

‫خارجی آن دارای انحناء و خطوط مشخصی است که از نظر ارگونومی با فیزیک بدن کامالً‬
‫متناسب و مساعد می باشد‪.‬‬

‫ج‪-‬تشک صندلی‬
‫معموالً جنس روکش تشک و پشتی از چرم مخصوص است تشک صندلی را برای دسترسی به قسمت‬
‫داخلی صندلی می توان از آن جدا کرد‪.‬‬
‫د‪-‬زیر سری‬
‫در طراحی زیر سری نیز تالش می شود تا در حین کار لرزش آن حداقل باشد‪.‬‬
‫زیرسری های دندانپزشکی دارای سه درجه آزاد ( تغییر ارتفاع‪ ،‬تغییر زاویه زیر سری و تغییر زاویه زیر گردن‬
‫) می باشند‪.‬‬

‫‪ 10‬ه‪-‬زیر دستی‬
‫زیر دستی صندلی دندانپزشکی نیز در قسمت چپ صندلی نصب می شود تا بیمار بتواند از قسمت راست‬
‫به راحتی در روی صندلی قرار گیرد‪.‬‬

‫‪ 11‬و ‪-‬سیستم الکتریکی و پنوماتیکی صندلی‬
‫حرکات صندلی بر حسب نوع یونیت ممکن است به صورت الکتریکی یا پنوماتیکی کنترل شود‪.‬‬
‫در نوع الکتریکی در داخل صندلی دو الکتروموتور قرار دارد که یک موتور باعث تغییر ارتفاع و تغییر زاویه‬
‫پشتی می شود و پشتی را کنترل می کند و موتور دیگر خود صندلی را کنترل می کند و با انجام یک‬
‫سری تنظیمات می توان دامنه حرکات صندلی را معین کرد‪.‬‬
‫است که پس از اتمام ‪ zero position‬معموالً صندلی دارای یک وضعیت صفر یا جراحی‪ ،‬با زدن این‬
‫دکمه صندلی به وضعیت اولش بازگردیده و پشتی به حالت عمود قرار می گیرد تا بیمار به راحتی بتواند‬
‫‪

‫‪55‬‬

‫دهانش را در کراشوار شسته و از صندلی خارج شود‪ .‬وجود دارد که در این حالت صندلی ‪over position‬‬


‫

‫

‫حالت پیش فرض دیگری به نام به باالترین ارتفاع خود رسیده و پشتی نیز به حالت خوابیده یا ‪180‬‬
‫درجه نسبت به نشیمن گاه می رسد‪ .‬در نوع پنوماتیکی سیستم کامالً هیدرولیکی بوده و با روغن کار می‬
‫کند‪.‬‬

‫‪ -2‬چراغ دندانپزشکی‬
‫مقدار نور الزم را برای کار دندانپزشک فراهم نموده و باید‬
‫نوری سفید‪ ،‬سرد و بدون سایه ارائه دهد و در مقابل آب‬
‫تا حد مناسبی مقاوم باشد‪ .‬شدت نور در یونیت بستگی‬
‫زیادی به نوع و جنس شیشه منعکس‬
‫کننده )‪ (Reflector‬که در پشت المپ قرار گرفته‬
‫است‪ ،‬دارد و غالباً شدت نور از ‪ 00222‬تا ‪ 0222‬لوکس‬
‫قابل تنظیم می باشد‪ .‬رنگ نور چراغ باید مانند نور آفتاب‬
‫باشد زیرا نور ناکافی و زرد رنگ باعث خستگی مفرط‬
‫چشم دندان پزشک می شود‪ .‬بهترین نور برای فضای دهان‪ ،‬نور ساطع شده از المپ های کوارتز–هالوژن می‬
‫باشد نور تابیده شده از چراغ فقط محیط دهان (تقریباً یک مستطیل ‪ 02‬در ‪ 01‬سانتی متر) را روشن کند‪.‬‬
‫چراغ یونیت ها معموالً دارای ولتاژ ‪ DC‬بوده و دارای‬
‫کلید خاموش و روشن و کلید تغییر شدت نور می باشند‪.‬‬
‫کنترل چراغ یونیت توسط دکمه هایی که برروی میز‬
‫پزشک و دستیار قرار دارد نیز میسر‬

‫است‪.‬‬

‫‪56‬‬
‫‪


‫

‫

‫ویژگی های چراغ دندانپزشکی ‪:‬‬
‫‪ ‬شدت نور کافی‬
‫‪ ‬نور سفید(مشابه نور روز)‬
‫‪ ‬نور سرد‬
‫‪ ‬نداشتن سایه‬
‫‪ ‬مقاوم در مقابل نفوذ آب بوده و دارای کلید خاموش و روشن و کلید ‪ DC‬چراغ معموالً دارای ولتاژ‬
‫تغییر شدت نور است‪.‬‬
‫‪ ‬کنترل چراغ توسط دکمه هایی که بر روی میز پزشک و دستیار قرار دارد میسر است‪.‬‬

‫‪ - 3‬سیستم بهداشتی‬
‫اجزای سیستم بهداشتی یونیت دندانپزشکی ‪:‬‬
‫‪ ‬کاسه کراشوار و دوش آب‬
‫‪ ‬ساکشن‬
‫‪ ‬بزاق کش‬

‫سیستم بهداشتی‬
‫کاسه کراشوار و دوش آب لیوان‪:‬‬
‫کاسه کراشوار از جنس های چینی‪ ،‬سنگی‪ ،‬پالستیکی و ‪ ...‬است ‪ .‬یک دوش آب لیوان به آن نیز متصل است‬
‫که مقدار آب مورد نیاز جهت شست و شوی دهان بیمار پس از جراحی را تأمین می کند‪.‬‬

‫‪57‬‬
‫‪


‫

‫

‫در یونیتهای جدید از آب گرم در کراشوار نیز استفاده می شود ‪ .‬همچنین مقدار‬
‫آبی که از دوش آب لیوان خارج می شود و مدت زمان ریزش آب را نیز می توان‬
‫برنامه ریزی و تعیین کرد‪.‬‬
‫در صورت نیاز پس از اینکه یونیت در وضعیت صفر)‪ (zero position‬قرار‬
‫گرفت به صورت اتوماتیک آب از دوش آب لیوان جاری می شود‪.‬‬

‫سیستم بهداشتی‬
‫یونیت دندانپزشکی جهت جلوگیری از اتالف وقت و دید کافی در محیط دهان‪ ،‬باید دارای سیستم مکنده‬
‫خوب باشد‪.‬‬

‫بزاق کش‪:‬‬
‫‪ ‬این سیستم با آب یا هوا کار می کند ‪.‬‬
‫‪ ‬دارای مکش نسبت ًا ضعیف بوده که برای مکش بزاق دهان‬
‫به کار می رود ‪.‬‬
‫‪ ‬ولی برای کشیدن خون و بزاق غلیظ و مایعات چرکی مناسب نیست ‪.‬‬

‫‪58‬‬
‫‪


‫

‫

‫ساکشن مرکزی‪:‬‬
‫‪ ‬این دستگاه دارای قدرت مکش بین‬
‫‪10‬تا ‪ 15‬برابر ساکشن های بزاق‬
‫کش است ‪.‬‬
‫‪ ‬جریان هوا با سرعت ‪ 150‬تا ‪200‬‬
‫کیلومتر در ساعت در آن عبور می‬
‫کند و قدرت مکندگی آن حدود ‪50‬‬
‫لیتر آب در دقیقه است‪.‬‬
‫‪ ‬مواد جامد و مایع از فاصله ‪ 10‬تا ‪ 15‬میلی متری دهانه سر ساکشن مکیده می شود‪.‬‬

‫کمپرسور‬
‫وسیله ای که هوای محیط را به صورت یک مخزن برای ارسال به یونیت و اینسترومنت ها آماده میکند (در‬
‫واقع اختالف فشار بوجود می آورد)‬
‫انواع کمپرسورها ‪:‬‬
‫‪-1‬کمپرسورهای روغنی‬
‫‪(OilFree) -2‬کمپرسورهای بدون روغن‬
‫کمپرسورهای بدون روغن بهتر هستند زیرا هوایی که به دهان‬
‫مریض می رود طعم و بوی بد نمی دهد و از نظر بهداشتی‬
‫سالم تر است‪.‬‬

‫‪59‬‬
‫‪


‫

‫

‫کمپرسورهای بدون روغن به جند دسته تقسیم می شوند که به دلیل خارج بودن از موضوع بحث به ذکر انواع‬
‫آن نمی پردازیم‪.‬‬
‫کمپرسورهای روغنی نیز به ‪ 2‬دسته تقسیم می شوند ‪:‬‬
‫‪ -8‬یخچالی ( بی صدا )‬
‫‪ - 1‬تسمه ای‬

‫کمپرسورهای یخجالی ‪:‬‬
‫در این کمپرسورها از موتورهای کولر گازی با قدرت یک و نیم تا دو و نیم اسب بخار‬
‫استفاده می شود و صدا و لرزش مناسب بوده و مشکل ورود روغن به سیستم و سوخت‬
‫و سوز موتور در اکثر موارد وجود دارد‪.‬‬

‫‪ – 2‬کمپرسورهای تسمه ای ‪:‬‬
‫)‪ (belt compressor‬نیروی محرکه توسط‬
‫تسمه از الکتروموتور به سیلندر منتقل میگردد‪.‬‬

‫‪60‬‬
‫‪


‫

‫

‫کمپرسور بدون روغن ‪:‬‬
‫در این کمپرسورها مشکل روغن پاشی کامال حل شده ولی‬
‫مایعات و آب جمع شده در داخل مخزن وارد مدارمی شوند و‬
‫مشکل صدا و لرزش همچنان وجود دارد‪ .‬این کمپرسورها غالبا‬
‫ساخت چین می باشند و به دلیل سرعت استهالک و نبود قطعات‬
‫یدکی جهت تعمیرات ‪ ،‬مشکل صدا و لرزش ونهایتا قیمت باالیی‬
‫که دارند ‪ ،‬خرید این کمپرسورها کمتر رایج است‪.‬‬

‫کمپرسورهای کوبله شده‪:‬‬
‫این نوع کمپرسورها به دلیل لرزش شدید و صدای ناهنجار‬
‫صدمات اساسی به اعصاب و روان دندانپزشک و مراجعین وارد می‬
‫نماید‪.‬‬
‫نارضایتی‪ ،‬شکایت و اعتراض واحدهای مجاور و همسایه ها ‪ ،‬دلیل‬
‫اصلی عدم استفاده دندانپزشکان از این نوع کمپرسور می باشد‪.‬‬
‫یکی دیگر از معایب این نوع کمپرسورها ورود روغن و آب به همراه‬
‫هوا به داخل شیلنگ ها و قطعات داخل یونیت است که باعث‬
‫ایجاد اختالل در کار یونیت وخرابی سریع سرتوربین می گردد‪.‬‬

‫عالوه بر آن هوای مرطوب آلوده به روغن درکارهای تخصصی و ترمیم با کامپوزیت مشکل ایجاد نموده و باعث‬
‫افت راندمان کاری و کیفیت کار می شود‪.‬‬

‫‪61‬‬
‫‪


‫

‫

‫به دلیل استفاده معمول دندانپزشکان از این کمپرسور ها نکات نصب و نگهداری این نوع‬
‫کمپرسورها را با هم مرور می کنیم‪:‬‬
‫‪ - ۱‬قبل از استفاده از دستگاه از مناسب بودن قدرت آن برای کار مورد نظر اطمینان حاصل فرمایید زیرا‬
‫انتخاب صحیح و نگهداری اصولی تضمین کننده کارآیی باال و افزایش بهره وری دستگاه می شود‪.‬‬
‫‪- ۲‬محل قرار گرفتن کمپرسور کامال تراز باشد‪.‬‬
‫‪- ۳‬برای کمپرسورهای قدرت باالی دو اسب بخار ‪ ،‬کابل حداقل ‪ ۲*۱‬از کنتور یا فیوز اصلی در نظر‬
‫بگیرید و از سیم کشی خانگی استفاده نفرمائید‪.‬‬
‫‪- ۴‬کمپرسور را در فضای باز و زیر تابش خورشید یا برف و باران قرار ندهید و از شستشوی دستگاه با آب‬
‫جدا بپرهیزید‪ .‬چنانچه قطرات آب از فیلتر عبور نماید باعث سوختن موتور و ضایعات جبران ناپذیری‬
‫خواهد شد‪ .‬یک پارچه ی تمیز و نیروی باد برای نظافت دستگاه کافیست‪.‬‬
‫‪ - ۵‬جهت جلوگیری از حوادث احتمالی سیم ارت دستگاه را حتما متصل نمائید‪.‬‬
‫‪ - ۶‬چنانچه در هنگام کار با کمپرسور متوجه صدای غیر عادی‪ ،‬بو یا دود شدید کار را متوقف و به با‬
‫خدمات پس ازفروش کمپرسور یا واحد های مجاز تماس حاصل فرمایید‪.‬‬
‫‪ - ۱‬برای جابجائی کمپرسور برق دستگاه را قطع و کمپرسور را به صورت افقی حمل نمائید‪ .‬کج شدن‬
‫بیش از حد دستگاه ممکن است باعث نشت روغن به بیرون ورهاشدن فنرگردد‬
‫‪ - ۸‬هنگامیکه قصد استفاده از کمپرسور را به مدت طوالنی ندارید برق آن را قطع نمائید‪.‬‬
‫‪- ۹‬کمپرسور باید به صورت اتومات خاموش و روشن می شود‪ .‬در شروع کار پس از رسیدن منبع به‬

‫‪62‬‬
‫‪

‫حدود ‪ ۶‬تا ‪ ۱‬اتمسفر دستگاه خاموش و با مصرف باد و کم شدن فشار در حدود ‪ ۴‬تا ‪ ۵‬اتمسفردوباره‬


‫

‫

‫روشن می شود‪ .‬تنظیمات الزم قبال در کارخانه انجام شده است لطفا به هیچ عنوان به تنظیمات دستگاه‬
‫دست نزنید چون باز کردن قطعات‪ ،‬تعمیر و هرگونه دستکاری عواقب خطرناکی در پی دارد‪.‬‬
‫‪- ۱۲‬هر ‪ ۱۲۲۲‬ساعت (حدود ‪ ۶‬ماه) یکبار روغن موتور را تعویض نمایید‪ .‬میزان روغن مورد نیاز معموال‬
‫برروی کمپرسور درج شده که معموال بین ‪ ۴۵۲‬سی سی تا ‪ ۱۲۲۲‬سی سی بسته به مدل موتور‬
‫کمپرسور می باشد‪.‬‬
‫‪- ۱۱‬روغن مناسب روغن مخصوص کمپرسور )‪ (GS4‬می باشد که در صورت عدم دسترسی می توانید از‬
‫روغن ده)‪ (W40 ۱۲‬استفاده نمائید‪.‬‬

‫‪ - ۱۲‬فشرده شدن هوا در داخل منبع باعث جمع شدن آب و کمی روغن می شود‪ .‬هر ‪ ۳۲‬ساعت کار یا‬
‫حداقل هفته ای یکبار مایعات را تخلیه نمائید برای این منظور در زیر اکثر کمپرسور ها مخزن شیر تخلیه‬
‫در نظر گرفته شده است‪.‬‬
‫‪- ۱۳‬با استفاده از فیلتر مخصوص رطوبت در ورودی هوای یونیت به تمیز بودن هوای یونیت اطمینان‬
‫حاصل کنیم‪.‬‬
‫‪- ۱۴‬در صورت کم نور شدن شدید المپ ها در شروع به کار کمپرسور کار را متوقف و با خدمات پس‬
‫ازفروش کمپرسور یا واحد های مجاز تماس حاصل فرمایید‪.‬‬
‫‪ - ۱۵‬به دلیل جریان باالی مصرفی کمپرسور استفاده از محافظ های ولتاژ رایج باز ( همچون محافظ‬
‫یخچال و کامپیوتر ) به علت عدم توانایی تامین جریان کمپرسور توصیه نمی شود و در صورت لزوم می‬
‫توان از محافظ های مخصوص برای این امر استفاده کرد‪.‬‬

‫‪63‬‬
‫‪


‫

‫

‫تابوره ها‬
‫معموالً ‪ 2‬عدد تابوره یا صندلی کوچک گردان یکی‬
‫برای دندانپزشکی و دیگری برای دستیار در هر یونیتی‬
‫وجود دارد‪ .‬تابوره ها هیدرولیک بوده و ارتفاع آن قابل‬
‫تنظیم است‪.‬‬

‫میز پزشک یا تابلت‬
‫میزی است که در کنار صندلی دندانپزشکی‬
‫قرار می گیرد ‪.‬‬
‫بر روی این میز یک سری دکمه جهت کنترل‬
‫قسمتهای مختلف یونیت و صندلی و حتی‬
‫امکانات اضافی دیگر وجود دارد‪.‬‬

‫کلیدهای موجود بر روی تابلت ‪:‬‬
‫‪ ‬کلید کنترل صندلی دندانپزشکی و پشتی آن‪،‬‬
‫‪ ‬کلید تنظیم آب گرم یا سرد کراشوار‪،‬‬
‫‪ ‬کلید خاموش و روشن کردن چراغ‬

‫‪

‫‪19‬‬

‫‪64‬‬

‫‪zero position ‬کلید‬


‫

‫

‫دستگاه آمالگاماتور ‪:‬‬
‫آمــالـگــامــاتـور )‪ (Amalgamator‬از دو کــلــمــــه ‪ Amalgam‬به معنی آلیاژی از دو یا چند فلز‬
‫که جیوه یکی از آنها اس ‪ ator‬به معنی عامل تشکیل شده است و در کل به منظور ترکیب مواد قالب‬
‫گیری دندان استفاده میشود‪.‬‬
‫آمـالگـامـاتور یک میکسر و دستگاه ترکیب آمـالگـام است که توانایی انتخاب مقدار درصد ترکیب آمالگام و‬
‫جیوه را دارد ‪.‬واژه آمالگاماتور در واقع مخفف دو کلمه آماگام و موتور است که برای ترکیب آمالگام دندانی‬
‫کاربرد دارد ‪.‬این دستگام در واقع یک میکسر است که در انواع مختلف کپسولی ‪ ،‬پودری و کپسولی و مخزنی‬
‫ساخته شده است‪.‬‬

‫انواع دستگاه آمالگاماتور ‪:‬‬
‫دستگاه کپسولی‬
‫دستگاه دو کاره‬
‫دستگاه مخزنی‬
‫‪ -1‬دستگاه کپسولی‬
‫درنوع کپسولی آمالگاماتور‪ ،‬کپسول در محل گیره کپسول‬
‫گذاشته میشود و امکان تنظیم مقدار پودر و جیوه نیست ‪،‬‬
‫زیرا شرکت سازنده مقدار واحد آمــالـگــام و جـیــوه را‬
‫تعیین کرده است و درون کپسـول قرار داده شده است و این‬

‫‪

‫‪65‬‬

‫مدل تنظیم خاصی ندارد‪.‬‬


‫

‫

‫‪ -2‬دستگاه پودری و کپسولی (دوکاره)‬
‫در ایـن نوع دستگاه مقدار پودر آمالگام بصورت قابل تنظیم است که یک‬
‫پیچ برای تنظیم پودر در بغل دستگاه قرار داده شده است اما میزان‬
‫جیوه ثابت است‪.‬‬

‫‪ -3‬مخزنی‪:‬‬
‫در این نوع آمالگاماتور دارای ‪ 2‬مخزن برای پودر و جیوه است که میتوان هر دو را‬
‫به مقدار دلخواه تنظیم کرد‬

‫آمالگاماتور از قسمتهای زیر تشکیل شده است‪.‬‬
‫‪ -1‬مخلوط کن‬
‫‪ -2‬کپسول‬
‫‪ -3‬تایمر‬
‫‪ -1‬قسمت مخلوط کن دارای مخزن برای جیوه و پودر آمالگام است که در باالی دستگاه قرار دارد و‬
‫همچنین یک موتور الکتریکی ‪ ،‬اهرم مخلوط کن به منظور مشخص کردن مقدار واحد آمالگام مورد نیاز‬

‫‪66‬‬
‫‪


‫

‫

‫بیمار‪ ،‬ضامن الکتریکی ‪ ،‬پیچ تنظیم مقدار آمالگام و جیوه و یک میکروسوئیچ که با وصل کردن کپسول‬
‫به مجرای مخلوط کن آمالگاماتور شروع به کار میکند‬
‫‪ -2‬کپسول آمالگاماتور یک موتور الکتریکی جدا دارد که با دکمه ای در جلوی دستگاه ‪ ،‬آمالگاماتور را‬
‫روشن و خاموش میکند‬
‫‪ -3‬تایمر آمالگاماتور که در جلوی دستگاه نصب شده و با آن میتوان مقدار زمان کار دستگاه را مشخص‬
‫کردآمالگاماتورهایی که دارای موتور مخزنی هستند عالوه بر مخزن پودر آمالگام یک مخزن نیز برای‬
‫جیوه دارند‬

‫طرز کار آمالگاماتور‬
‫آمالگام به صورت پودر است و برای تبدیل آن به خمیـر ‪ ،‬جیـوه بـا آن مخلـوط مـیکننـد‪ .‬در داخـل‬
‫دسـتـگـاه مـخـزنهـای مـجزایی برای ریختن آمالگام و جیوه وجود دارند ‪.‬ابتدا آمالگام و جیوه را داخل‬
‫مخزنهایشان میریزند و با استفاده از اهرم یا کنترل کننده درصد ترکیب آنها با هم را مشخص میکنند‪ .‬سپس‬
‫این مواد به مقدار تعیین شده وارد همـزن مـیشـونـد و در نهـایـت مخلـوط حـاصـل به خـــروجـــی‬
‫دسـتـگـــاه رفـتـــه و مـــورد اسـتـفــاده قــرار میگیرند‪.‬‬

‫علتهای خراب شدن آمالگاماتور‬
‫خراب شدن میکروسوئیچ ‪ ،‬استهالک دنده های مخزن ‪ ،‬خراب شدن خازن ‪ ،‬گرفتگی مخزن ‪ ،‬خرابی کلید ضامن‬
‫مخزن ‪ ،‬خرابی تایمر ‪ ،‬خراب شدن کلید روشن و خاموش ‪،‬‬

‫‪67‬‬
‫‪


‫

‫

‫روشهای سرویس و نگهداری‬
‫بـه دلـیـل لرزش دستگاه پودر آمالگام در مخزن فـشـرده مـیشود و باعث عبور نکردن مقدار الزم پـودر در‬
‫لـولـه ترکیب آمالگاماتور میشود که کم شدن پودر ‪ ،‬تنظیم دستگاه را به هم میزند‪.‬‬
‫بعد از هر استفاده از آمالگاماتور ‪ ،‬با برس مـخـصـوص لوله را تمیز کنید‬
‫تا توقف کامل درپوش لوله آمالگاماتور صبر کنید و آن را با دست نگه ندارید‪.‬‬
‫آمالگاماتور را در مقابل نور آفتاب قرار ندهید‬
‫هر هفته یکی دو بارآمالگاماتور را چند بار سر و ته کنید و در جایش قرار دهید‬

‫كيور اليت دستگاه )‪(Light Cure‬‬

‫الیت کیور از دو کلمه الیت) ‪( Light‬به معنی نور و کیور‬
‫به معنی ) ‪ ( Cure‬به معنی معالجه و درمان ساخته شده‬
‫است و بصورت کلی برای نور درمانی استفاده میشود‬
‫برای پرکردن دندان از مواد مختلفی استفاده میشود که‬
‫عبارتند از آمالگام‪ ،‬سرامیک‪ ،‬کامپوزیت‪ ،‬طال و… که دکتر‬
‫دندانپزشک بر حسب شرایط یکی از آنها را انتخاب می کند‪.‬‬
‫از بین مواد گفته شده‪ ،‬کامپوزیتها باید برای خشک شدن‬
‫مدتی را در معرض تابش نور دستگاه الیت کیور قرار گیرند‬

‫‪68‬‬
‫‪


‫

‫

‫کامپوزیتهای کنونی در ابتدا خمیری شکل هستند و کامپوزیت نوری نامیده می شوند ‪ ،‬چرا که هنگام رسیدن‬
‫نور به آن شروع به سفت شدن می کنند ‪.‬این کامپوزیت مخلوطی از مونومرها ساخته شده است که هنگام‬
‫رسیدن نور به آن به پلیمر که ماده ای است سفت و محکم تبدیل میشود‪.‬‬
‫همانطور که اشاره شد‪ ،‬این کامپوزیت ها ابتدا خمیری شکل هستند تا دندانپزشکی براحتی بتواند حفره دندان را‬
‫پر کرده و به آن شکل دلخواه را دهد و سپس توسط دستگاه الیت کیور آنرا محکم و سفت کند‪.‬‬
‫اما نوری که دستگاه الیت کیور تولید می کند یک نور مرئی با طیف آبی رنگ است و دقت شود به هیچ عنوان‬
‫نور ماوراءبنفش یا لیزر ندارد و هیچ نور مضری برای بیمار ندارد به همین خاطر قدرت نفوذ آن در کامپوزیت تنها‬
‫‪ 1‬میلیمتر است و به همین خاطر دندانپزشک باید هنگام کار با کامپوزیت بصورت الیه الیه از کامپوزیت استفاده‬
‫کند یعنی هنگامی که الیه ای حدود ‪ 1‬میلیمتر را استفاده کرد باید زمان حدود ‪ 11‬ثانیه از الیت کیور استفاده‬
‫کند سپس الیه دیگری را قرار دهد تا الیه های زیرین کامال سفت و محکم گردند‪.‬‬

‫الیت کیور چگونه کار میکند ؟‬
‫الیت کیورهایی که المپ هالوژنه دارند دارای فن برای خنک کننده و یا کمپرسور هوا هستند‪ .‬کلیدها با دقت‬

‫‪

‫نور میگذراند‪.‬الیتکیو قــدرت تــابــش در الیــت کیـورهـای مختلف مـتـفـاوت است و از ‪ ۱۲۲‬مـیلیوات بر‬

‫‪69‬‬

‫زیاد‪ ،‬زمان انفجار (یا تخلیه انرژی) الیت کیور را کنترل میکنند و رفلکتور دستههای انرژی را از مسیر هدایت‬


‫

‫

‫سانتیمتر مربع تا ‪ ۳۲۲۲‬مـیـلـیوات بـر سـانـتـیمـتـر مـربـع میتواند باشد‪.‬‬
‫وظیفه اصلی دستگاه الیت کیور برای پلیمریزاسیون کامپوزیت است و این کار را بوسیله المپ کوارتز ‪ ۱۵‬واتی‬
‫انجام میدهد کلیدهای الیت کیور با دقت باال‪ ،‬زمان انفجار یا تخلیه انرژی را کنترل می کنند و رفلکتور دسته‬
‫های انرژی را از مسیر هدایت نور می گذراند سیبک هایی وجود دارند که می توان با زمانهای ‪ ۲۲‬تا ‪ ۴۲‬ثانیه‬
‫انفجار دائم (تخلیه انرژی بصورت دائم) را انتخاب کرد‪ .‬روی دسته سوئیچ هایی وجود دارد که تنظیمات زمان‬
‫انفجار را انجام می دهند و توسط این سوئیچ ها امکان توقف پلیمریزاسیون در هر زمان ممکن می باشد‪.‬‬

‫اجزای داخلی الیتکیورها شامل ‪ 1‬قسمت مختلف است که عبارتند از در قسمت داخـل خـود دارای ‪ ۸‬قـسمت‬
‫هستند که مهمترین آنها وجود مدار الکترونیکی است که کنترل جریان نـور را بـه عهده دارند‪ .‬همچنین این‬
‫دستگاه برای تنظیـم ولتـاژ خـود از یـک تـرانس تبدیل ولتاژ بهره میبرد‪.‬‬
‫‪-１‬‬

‫برد الکترونیکی کنترل جریان نور‬

‫‪- ۲‬ترانس تبدیل ولتاژ‬
‫‪- ۳‬المپ هالوژنیک‬
‫‪- ۴‬کابل یا شیلنگ هدایت نور‬
‫‪- ۵‬هندپیس‬
‫‪- ۶‬رفکلتور‬
‫‪- ۱‬کلیدهای خاموش و روشن دستگاه‬
‫‪- ۸‬سوئیچ های سیگنال‬

‫‪70‬‬
‫‪


‫

‫

‫مهمترین و رایج ترین انواع تابش در الیت کیور عبارتند از ‪:‬‬
‫‪ )۱‬تابش ثابت که در طول کیورینگ نور با شدت ثابتی تابیده می شود‪.‬‬
‫‪ )۲‬تابش پالس که شدت نور کم و زیاد می شود و این افزایش وکاهش شدت کامالً متناوب است‪.‬‬
‫‪ ) 3‬تابش ‪ ramp‬که از یک شدت نور کم شروع به تابش میکند و به تدریج و با افزایش زمان شدت نور زیادی‬
‫میشود‬

‫توجه توجه ‪:‬‬
‫برای استریل نمودن قلم الیت کیور باید از اتوکالو یا مواد استریل کننده استفاده کنید و به هیچ عنوان آنرا در‬
‫مقابل حرات خشک قرار ندهید‪.‬‬
‫نکته سالمتی ‪:‬‬
‫در هنگام کار با دستگاه الیت کیور حتما از عینک رنگی برای حفاظت چشم در مقابل پلیریزاسیون کامپوزیت‬
‫استفاده کنید‪.‬‬

‫‪71‬‬
‫‪


‫

‫

‫کاویترون دستگاه )‪(Cavitron‬‬
‫این دستگاه جهت جرم گیری دندان‬
‫استفاده می شود ‪.‬‬

‫از جهت نوع کاربرد و سیستم عملکرد دستگاه به ‪ 3‬نوع عمده تقسیم می شود که عبارتند از‪:‬‬
‫پیزون مینی )‪(MiniPiezon‬‬
‫مستر پیزون )‪(Piezon Master‬‬
‫ایرفلو )‪(Air Flow‬‬
‫‪2٢‬‬

‫پیزون مینی )‪(MiniPiezon‬‬
‫در مقایسه با پیزون مستر دارای قدرت و‬
‫دامنه کاربرد بیشتری است‬
‫نحوه عملکرد دستگاه‪:‬‬
‫برای راه اندازی به یک منبع آب با فشار بین ‪ 1‬الی ‪ 5‬بار و یک منبع ولتاژ نیاز است‪.‬‬
‫دارای برد اصلی بنام برد پیزون است که با ایجاد یک ولتاژ مناسب باعث ارتعاش و تولید امواج اولتراسونیک در‬

‫‪

‫در نهایت این امواج به صورت ارتعاشی با فرکانس باال در سری دستگاه ظاهر‬

‫‪72‬‬

‫پیزون می گردد‪.‬‬


‫

‫

‫می شوند‪ .‬قدرت نوسان دستگاه را می توان با دکمه‬
‫هایی کم و زیاد کرد دامنه فرکانس اولتراسونیک‬
‫این دستگاه ها عموماً بین ‪ 25‬الی ‪ 32‬کیلو هرتز‬
‫است‪.‬‬
‫یک شیر برقی نیز عمل قطع و وصل جریان آب‬
‫سیستم را عهده دار است ‪.‬‬
‫‪2٢‬‬

‫مستر پیزون )‪(Piezon Master‬‬

‫‪

‫می شود‪.‬‬

‫‪73‬‬

‫این دستگاه نیز یک دستگاه اولتراسونیک است که از خانواده پیزون بوده و برای کاربردهای مختلفی استفاده‬


‫

‫

‫دستگاه دارای دو وضعیت کاری است ‪:‬‬

‫‪ ‬یک حالت به همراه محلول و امواج اولتراسوند‬
‫‪ ‬و در حالت دیگر فقط با امواج اولتراسونیک کار می کند‪.‬‬
‫برای راه اندازی دستگاه عالوه بر منبع برق ورودی یک منبع حاوی محلول جرم گیری که می تواند حاوی آب‬
‫مقطر و با ترکیبات مناسب دیگر باشد استفاده می شود‪.‬‬
‫دستگاه دارای یک پمپ موتور است که توسط برد کنترل کننده‪ ،‬کنترل می گردد‪.‬‬
‫عمل قطع و وصل جریان آب نیز با شیر برقی صورت می گیرد ‪.‬‬
‫‪2٢‬‬

‫فلو ایر )‪(AirFlow‬‬
‫این دستگاه نیز با پاشیدن هیدروکسید آلومونیوم‬
‫که به صورت پودر است عمل می کند‪.‬‬
‫برای برداشتن جرمهای سطحی می توان از این‬
‫دستگاه استفاده کرد ( با توجه به پایین بودن قدرت‬
‫دستگاه )‬
‫اساس عملکرد آن مطابق سایر دستگاه های‬
‫اولتراسونیک می باشد ‪ .‬دو منفذ جداگانه برای آب و‬
‫پودر در این دستگاه تعبیه شده است‪.‬‬

‫‪74‬‬
‫‪

‫‪.‬‬


‫

‫

‫روتر‪:‬‬
‫کابینت کوچک وچرخداری است که در داخل کشوهای آن وروی سطح آن وسایلی که در هنگام کار باید در‬
‫دسترس دندانپزشک باشد قرار می گیرد وبه وسیله دستیار دندانپزشک در مجاورت صندلی دندانپزشک قرار می‬
‫گیرد ودر دندانپزشکی چهار دستی ‪ ( four Hand‬در مجاورت دست پرستار دندان پزشک قرار دارد تادر‬
‫صورت لزوم باهر دو دست به یاری دندانپزشک شتافته ودر کار داخل دهان او را یاری کند‪.‬‬
‫محل کار دستیار باید در طرف چپ بیمار وامکان دسترسی اش به کلیه وسایلی که باید در اختیار دندانپزشک‬
‫بگذارد وجود داشته باشد‪.‬‬

‫‪75‬‬
‫‪


‫

‫

‫فصل پنجم ‪:‬‬
‫آشنایی با ابزارهای دندانپزشکی‬

‫‪76‬‬
‫‪


‫

‫

‫ابزارهای دندانپزشکی‪:‬‬
‫الف ‪ :‬ابزار دستی ‪:‬‬
‫ابزار دستی از سه قسمت متصل به هم تشکیل شده است‪،‬دسته‪،‬تیغه وتنه که تنه‪ ،‬تیغه ودسته را به هم متصل‬
‫می کند‪.‬‬

‫به طور کلی ابزار دستی عبارتند از‪:‬‬

‫‪ ‬آینه دندانپزشکی‬
‫‪ ‬پنس‬
‫‪ ‬سوندها‬
‫‪ ‬اسپاتول‬
‫‪ ‬اکسکا واتورها‬
‫‪ ‬چیزل‬
‫‪ ‬کندانس‬
‫‪ ‬هاچت وهو‬
‫‪ ‬کارورها‬
‫‪ ‬برنیشر‬

‫‪77‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪ )1‬آینه دندانپزشکی ‪:‬‬
‫برای کنارزدن گونه‪،‬زبان‪،‬انعکاس نور ودیدن قسمت هایی که به طور مستقیم دیده نمی شود‬
‫استفاده می شود‬

‫آینه های دهانی ‪) Mirror Mouth ( :‬‬
‫‪ ‬از این وسیله ایجاد تصویر غیر مستقیم از داخل دهان استفاده میشود‬
‫‪ ‬برای کنار زدن لب ها و زبان استفاده میشود‬
‫‪ ‬برای انعکاس نور به داخل دهان استفاده میشود‬
‫اینه ها را میتوان به ‪ 3‬شکل کلی مشاهده کرد‬
‫آینه های تخت‬
‫اینه های مقعر با قابلیت بزرگ نمایی تصویر‬
‫اینه های دورویه‬

‫‪78‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪ ) ۲‬پنس و پنست ‪:‬‬
‫با زوایا ونوک های متفاوت برای برداشتن وسایل وگرفتن پنبه و غیره کاربرد دارد ‪.‬‬

‫‪79‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪ ) ۳‬سوندها ‪:‬‬
‫اندازه ها وفرم های مختلفی داردد وبرای پیدا کردن پوسیدگی وامتحان سالمت وسختی دندان استفاده می‬
‫شود سوند مدرج برای معاینه لثه وبررسی عمق پاکت پریو دنتال کاربرد دارد‪.‬‬
‫سوند‪،‬آینه وپنس جزء وسایل معاینه هستند‪.‬‬

‫‪80‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪ ) 4‬اسپاتول ‪:‬‬
‫در اشکال واندازه های مختلف برای مخلوط کردن‪،‬پرکردن وفرم دادن مواد پالستیکی‪،‬سیمان هاو ‪ ...‬به کار می‬
‫رود برای کار کردن با مواد ترموپالستیک مثل موم باید اندکی تیغه اسپاتول را گرم کنیم البته برای این کار‬
‫بهتر است اسپاتول مخصوص داشته باشیم معموالًاز جنس شیشه است‪.‬‬

‫‪81‬‬
‫‪


‫

‫‪ ) ۵‬اکسکو ویتورها ‪:‬‬

‫

‫برای تراشیدن وبرداشتن عاج نرم به کار می رود‪.‬‬

‫‪82‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪ ) ٢‬چیزل ‪:‬‬
‫دونوع راست و زاویه دار آن برای تراش دادن مینای بدن محافظ عاج وهمچنین قرار دادن لبه های مینا وعاج به‬
‫کار می رود‪.‬‬

‫‪83‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪ ) ٢‬کندانس ‪:‬‬
‫برای فشردن ومتراکم کردن مواد پرکننده بخصوص آمالگام استفاده می شود‪.‬‬

‫‪84‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪ )٢‬هچت وهو‬
‫شبیه چیزل بوده ولی با تیغه ای کوچکتر وتیز تر وبرای ایجاد سطوح مسطح وهموار از آنها استفاده می شود‪.‬‬

‫‪85‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪ ) 9‬کارورها ‪:‬‬
‫دارای طیغه ای نسبتاً تیز هستند که به اشکال مختلف درست شده اند وبرای فرم دادن آمالگام استفاده می شود‬
‫‪.‬‬

‫‪86‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪ ) ۱۲‬برنیشر ‪:‬‬
‫برای صیقل دادن وصاف کردن آمالگام استفاده میشود‪.‬‬

‫‪87‬‬
‫‪


‫

‫

‫ابزارماشینی‪:‬‬
‫توربین‪،‬‬
‫انگل‬
‫هند پیس‬
‫یک کلکسیون کوچک از ابزار چرخی ) فرزها‪،‬دیسک ها و (‪ ...‬را نگه داشته وبه کار می گمارد‪.‬‬
‫الف ( توربین ‪:‬‬
‫که سرعت آن خیلی باالست وبرای تراشیدن دندان‬
‫وفرم دادن حفره هاو ‪ ...‬به کار می رود که با اسپری‬
‫آب کار می کند‪ ،‬فرزها داخل آن قرار می گیرند‬
‫وتوسط فرزها کار تراش وفرم دادن را انجام می دهد‬

‫ب) آنگل ‪ :‬برای برداشتن پوسیدگی وهمچنین پالیش کردن‪،‬خالی کردن وفرم دادن کانال ریشه وبروساژ‬
‫در جرمگیری مورد استفاده قرار می گیرد‪.‬‬

‫‪88‬‬
‫‪


‫

‫

‫نسبت دور ایرموتور به آنگل‬
‫معموال در انتهای آنگل که به دور آن یک نوار رنگی نقش بسته است ‪ ،‬نسبت دور ایرموتور به آنگل را مشخص‬
‫می کند‪.‬‬
‫‪ ‬اگرنوار آبی باشد ‪ ،‬تبدیل و نسبت دور ایرموتور به آنگل ‪ 1‬به ‪ 1‬است‪.‬‬
‫‪ ‬اگر نوار قرمز یا نارنجی باشد‪ ،‬تبدیل و نسبت دور ایرموتور به آنگل ‪ 1‬به ‪ 5‬است‪.‬‬
‫‪ ‬اگر نوار سبز باشد دور موتور کاهش می یابد و نسبت ها ‪2‬به‪5 ، 1‬به‪19 ، 1‬به‪29 ، 1‬به ‪ 1‬و ‪59‬به‪1‬‬
‫خواهد بود‪.‬‬
‫‪ ‬اگر نوارمشکی باشد دور موتور کاهش می یابد و نسبت ها ‪22‬به‪25 ، 1‬به‪ 1‬خواهد بود که از این آنگل‬
‫ها بیشتر جهت جراحی و ایمپلنت کاربرد دارد ‪.‬‬
‫‪‬‬

‫هندپیس های جراحی که به صورت مستقیم است همیشه نسبت دور ایرموتور به آن ‪ 1‬به ‪1‬‬

‫است‪.‬‬

‫ج) هندپیس ‪:‬‬
‫برای برداشتن اضافات بیس پروتز‬
‫وکالکارهایی که خارج از دهان مریض‬
‫انجام می شود به کار می رود همچنین در‬
‫جراحی ها برای صاف کردن استخوان از‬
‫هندپیس جراحی مخصوص جراحی‬

‫‪89‬‬
‫‪

‫استفاده می شود‪.‬‬


‫

‫

‫فرزهای دندانپزشکی‪:‬‬
‫‪ -۱‬فرزهای فوالدی یا کار باید‬
‫برای تراشیدن‪،‬فرم دادن وپرداخت کردن به کار می رود انواع آن شامل فرز گرد ‪، round‬‬
‫مخروطی‪ ،‬مخروط وارونه‪،‬ستاره ای شعله ای‪،‬گالبی شکل و ‪ ...‬که خود بنا بر شکل دندانه ها به‬
‫انواع دیگری تقسیم می شود وهرنوع بر حسب کوچکی وبزرگی سربرنده به شماره های‬
‫مختلفی تقسیم ونام گذاری شده اند‪.‬‬
‫‪ -۲‬فرزهای الماسی‬
‫به جای بریدگی دندانه های سر برنده از براده های الماسی که روی سر برنده ی فرز سوار یا‬
‫چسبانده شده استفاده می شود ‪ .‬انتهای فرزهایی که روی آنگل سوار می شوند شیار دار‬
‫وانتهای فرزهایی که به توربین وصل می شود صاف هستند‪.‬‬

‫برخی ازانواع فرزهای ترمیمی از لحاظ شکل ‪:‬‬
‫‪ ‬فیشور‬

‫‪ ‬روند‬

‫‪ ‬شعله ای‬

‫‪

‫‪90‬‬

‫‪ ‬چمفر‬


‫

‫

‫‪ ‬نایف اج‬

‫‪ ‬اینورت‬

‫‪ ‬چرخی یا ویل‬

‫نوار های رنگی دور فرز ‪:‬‬
‫این نوارها نشان دهنده میزان زبری فرزها میباشند که هر چقدر این نوار ها روشنتر باشند فرز نرمتر‬
‫و هر چقدر تیره تر باشند فرزها سفت تر میباشند‬

‫سفید‬

‫زرد‬

‫قرمز‬

‫سبز‬

‫مشکی‬

‫‪91‬‬
‫‪


‫

‫

‫دیسک ها‪:‬‬

‫برای تراش دادن وصیقلی کردن سطوح به کار می رود‪،‬معموالً‬
‫از صفحه ی مدوری که در مرکز سوراخی دارد تشکیل یافته‬
‫وجنس آنها ممکن است‬
‫از کاغذ‪،‬فوالد‪،‬کاربن ویا پالستیک باشد که روی آنها براده ی‬
‫الماس وسایر مواد ساینده چسبانده شده است دیسک ها با سوار شدن برروی ماندرن قابل استفاده اند‪.‬‬

‫بروچ ‪:‬‬

‫برای خارج کردن بافت پالپ از داخل کانال ریشه به کار میرود‬
‫انتهای کارگر شبیه سیم خاردار است و الیاف زنده و غیر زنده را‬
‫خارج میکند با رنگ بندی مختلف مشخص میشود و یک بار‬
‫مصرف بوده و بعد استفاده باید دور انداخته شود‬

‫انواع فایل دندانپزشکی ‪:‬‬
‫فایلهای دندانپزشکی انواع مختلفی دارند همانند فایل نو ع ‪ k‬فایل هد‬

‫‪

‫میشود‬

‫‪92‬‬

‫استروم ‪ .‬ریمر که جهت پاکسازی و صاف کردن داخل کانال به کار برده‬


‫

‫

‫گوتا پرکا ‪:‬‬
‫گوتا پرکا از شیره درختانی از جنس ‪ Palaquium‬و عمدتاً از درختانی همچو ‪، Palaquium gutta‬‬
‫‪Isonandra gutta‬و ‪ Dichopsis gutta‬بدست می آید‪ .‬کلمه گوتا پرکا از نام گیاهی به نام ‪getah‬‬
‫‪perca‬در ماالیی به معنی شیره پرکا )‪ (percha sap‬گرفته شده است‪.‬‬
‫گوتا پرکا یک ماده ترموپالستیک و بی اثر زیستی )‪(bioinertness‬و زیست سازگار )‪(biocompatibility‬‬
‫طبیعی است‪ ،‬بطوری که باعث تحریک سیستم ایمنی بدن نمی شود و با آن هیچ واکنشی نمی دهد‪ .‬این ماده‬
‫برای پر کردن کانال خالی شده ریشه دندان و عدم نفوذ باکتری ها گزینه مناسبی می باشد‪.‬‬

‫‪

‫‪93‬‬

‫نوار ماتریکس ‪:‬‬


‫

‫

‫جایگزین کردن دیوارهای پروگزیمال از دست رفته‬

‫نگدارنده نوار ماتریکس تافل مایر ‪:‬‬

‫وج ‪:‬‬
‫جهت ثابت کردن نوار ماتریکس به کار میرود‬

‫‪94‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪95‬‬
‫‪


‫

‫

‫بافت لثه‪:‬‬
‫لثه نسج مخاطی فیبری سختی است که لبه آلوئول ) استخوان فک ( را می پوشاند وبه اطراف دندانها وصل می‬
‫شود‪.‬‬
‫انواع لثه‪:‬‬
‫‪ ) 1‬لثه آزاد ) مارجینال‬
‫‪ ‬به سطح دندان نمی چسبد وبه صورت حلقه ای طوق دندان را در بر گرفته است واندازه آن کمی‬
‫بیشتر از یک میلی متر است‪.‬‬
‫‪ ) 2‬لثه چسبنده‬
‫‪ ‬به استخوان آلوئول چسبیده است‪.‬‬

‫لثه بین دندانی‬
‫‪ ‬به آن پایی بین دندان گفته می شود واز نظر معاینه مهم هستند‪.‬‬

‫لثه سالم ‪:‬‬
‫رنگ آن صورتی است ودارای ساختمان محکم ونمای‬
‫دانه دانه به شکل پوست پرتغال می باشد‪.‬‬
‫محل اتصال لثه به بافت نرم گونه ها ولبها به شکل یک‬
‫مرز قرمز رنگ تر مشخص میشود‪.‬‬
‫فرم لثه به وضعیت دندانها بستگی دارد ومارجین لثه حالت نیمه حاللی‪،‬کنگره کنگره یا فرم دارد‪.‬‬
‫حالت وقوام لثه سفت ومحکم باید باشد ونباید حالت اسفنجی داشته باشد افزایش حجم لثه نشانه بیماری لثه‬
‫است لبه لثه سالم‪ ،‬تیز وغیر متورم است لثه سالم نباید در حین مسواک زدن طبیعی خونریزی داشته باشد‪.‬‬

‫‪96‬‬
‫‪


‫

‫

‫پالک‪:‬‬
‫عبارت است از الیه نرم شامل باقی مانده ی مواد غذایی‬
‫وباکتری ها که اغلب به دندان چسبیده وعامل پوسیدگی‬
‫دندان وبوجود آمدن بیماریهای پریو دنتال می باشد که در‬
‫مراحل اولیه غیر قابل مشاهده است اما در مراحل بعد می‬
‫توان آنرا با دقت با چشم یا به وسیله رنگهای مخصوص‬
‫آشکار کننده مشاهده کرد درمناطق قابل دسترسی پالک‬
‫با شست وشو حذف می شود اما در مناطق غیر قابل دسترسی در صورت تمیز نشدن به رشد‬
‫خود ادامه داده وبه جرم تبدیل می شود‪.‬‬

‫ژنژیویت عبارتست از التهاب لثه‪:‬‬

‫پالک معموالً بین دندان ولثه تجمع یافته واز آنجا به درون سالوکس لثه می رود ولثه کم کم متورم وقرمز شده‬

‫‪

‫حالت بیماری پاکت پریو دنتال گفته می شود‪.‬‬

‫‪97‬‬

‫واتصال لثه چسبنده به مینا کم می شود وفضای بین دندان ولثه متورم به وجود می آید که به این فضا در‬


‫

‫

‫پریودنتیت‬
‫عبارت است از التهاب انساج پریودنشیم‬
‫اگر ژنژیوت درمان نشود وپیشرفت کند پریودنتیت ایجاد می شود بنابراین درمان ژنژیویت از اهمیت خاصی‬

‫برخوردار است تجمع باکتری ها وترشح توکسین در سالوکس لثه به تدریج دباعث التهاب انساج ودر نهایت‬
‫صدمه به سایر انساج پریو دنشیم نظیر بافت نگهدارنده دندان‪،‬انساج اینتر پروکزیمال وبافت استخوان وباالخره‬

‫‪

‫باعث لقی دندان می گردد‪.‬‬

‫‪98‬‬

‫تحلیل استخوان وحرکت لثه چسبنده به طرف نوک ریشه ) اپکس ( دندان می شود که در دراز مدت این خود‬


‫

‫

‫عوامل مؤثر درپیشرفت بیماری لثه‪:‬‬
‫قدرت سیستم دفاعی بدن وضعیت قرارگیری دندانها بیماریهای سیستمیک‬

‫‪) 1‬جرم دندان‪:‬‬
‫جرم دندان در واقع پالکی است که با جذب بعضی مواد معدنی سخت می شود جرم باالی لثه به راحتی‬
‫برداشته می شود ولی جرم زیر لثه به آهستگی ایجاد شده وبه سختی برداشته می شود‪ .‬جرم باالی لثه‬
‫درابتدا نرم وکمرنگ است اما بعداً با مصرف مواد غذایی یا سیگار کشیدن رنگ آن تغییر می کند‪ ،‬رنگ‬
‫جرم زیر لثه ای به دلیل وجود اجزای خونی درپاکت سیاه یا قرمز مایل به خاکستری می باشد‪.‬‬
‫بهداشت دهان ودندان‪:‬‬
‫به منظور دستیابی وابقاء بهداشت دهان باید باید توقف تجمع باکتری ها روی سطح دندان ها صورت گیردعادت‬
‫بیمار درکنترل پالک وبه طور کلی مراقبت از دندان ها اغلب پیچیده است وتحت تاثیر زمینه ی خانوادگی‬
‫واجتماعی می باشد ‪ .‬نیاز است که بیماران در مورد پالک واثرات آن در دهان اطالعاتی داشته باشند شایان ذکر‬
‫است که توضیحاتی که به یک بیمار داده می شود ممکن است به دلیل میزان متفاوت پالک وسطوح‬
‫مختلف بیماری برای بیمار دیگر مناسب نباشد پرستار دندانپزشک می تواند در زمان مناسب توضیحاتی را که‬
‫توسط دندانپزشک وبهداشت کاردندان داده می شود تکمیل وتقویت نماید‪.‬‬
‫ازآنجایکه برداشتن پالک باالی لثه برعهده خود بیمار می باشد لذا باید اطالعات کافی در زمینه ی تمیزکردن‬
‫دندان وروش های آن در اختیار بیمار قرار گیرد ‪ .‬مسواک های مورد استفاده باید به اندازه کافی کوچک باشند‬
‫تا دسترسی به مارجینهای لثه امکان پذیر باشد‪.‬‬
‫روش های کنترل پالک توسط بیمار‪:‬‬
‫‪ ‬مسواک زدن‬

‫‪

‫‪ ‬استفاده از خالل دندان‬

‫‪99‬‬

‫‪ ‬استفاده از نخ دندان‬


‫

‫

‫‪ ‬جرمگیری وبروساژ‬
‫روش های مسواک زدن زیادی گزارش شده است مطالعات نشان داده است که دقت کردن وبه طور کامل انجام‬
‫دادن مسواک مهمتر از روش انجام آن می باشد بیمار باید قادر به از بین بردن پالک وصرف زمان الزم جهت‬
‫حذف پالک باشد‪،‬درست مسواک زدن ومهارت در به کاربردن مسواک از تعداد دفعات مسواک زدن بهتر است‬
‫بهترین روش روشی است که برای بیمار راحتتر باشد ومؤثر واقع شود وباید به گونه ای باشد که به لثه وطوق‬
‫دندان صدمه نزنند‪.‬‬

‫مشخصات مسواک خوب‪:‬‬
‫‪ ‬دسته مسواک بهتر است مستقیم باشد‬
‫‪ ‬بریستلها بهتر است نرم ونایلونی باشد‬
‫‪ ‬موهای مسواک باید منظم وسر آنها گرد باشد‬
‫‪ ‬بهتر است موهای مساک وقتی تغیر شکل دهد عوض شود‬
‫‪ . ‬معموالً نمی توان از یک مسواک بیشتر از سه الی چهار ماه استفاده نمود‪. -‬‬
‫نقش مسواک‬
‫درمقایسه با خمیر دندانهای رایج قدرت ساییدگی موهای مسواک کم است خاص موهای مسواک نظیر‬
‫شکل‪،‬سختی‪،‬سفتی ومقدار آن به خودی خود اثر چندانی بر سایش ندارد اما این عوامل بر میزان سایش ایجاد‬
‫شده توسط خمیر دندانها اثر می گذارد مسواکهای مکانیکی در مقایسه با روش دستی سایش کمتری ایجاد می‬
‫کند زیرا نیروی اعمال شده توسط آنها کمتر است‪.‬‬
‫مسواک ها ووسایل شست شودهنده الکتریکی برای بیمارانی که مهارت استفاده از آنها را دارند می تواند مفید‬

‫‪

‫‪100‬‬

‫باشد‬


‫

‫

‫این مسواک ها به صورت لرزشی قسمت های مختلف دندان را تمیز میکند بهترین راهنما جهت انتخاب مسواک‬
‫وخمیر دندان توجه به مسائل زیر است‬
‫‪ ‬میزان رنگدانه های روی دندانها‬
‫‪ ‬روش مسواک زدن‬
‫‪ ‬نیروی اعمال شده بر دندانها‬
‫‪ ‬میزان سیمان یا عاج عریان‬
‫انتخاب مسواک باید باتوجه به شرایط نسوج نرم بیمار باشد به طور کامل باید از سایش نسوج نرم توسط‬
‫مسواکهای سفت وسخت خودداری کرد‪.‬‬
‫مسواک زدن با اعمال نیروی زیاد یا به طور غیر صحیح دباعث آسیب به لثه می شود‪.‬‬
‫پالک اولیه غیر قابل رویت است اما با جویدن قرصهای آشکار ساز می توان آنرا قابل رویت کرد پرستار‬
‫دندانپزشک به بیمار یادآوری می کند که قبل از استفاده از این قرص با مالیدن ژل روی لبها می توان از رنگی‬
‫شدن آنها جلوگیری کرد‪.‬‬
‫مسواک های ارتودنسی مسواکهایی هستند که موههای میانی سفت و کوتاه ) برای تمیز کردن براکت وسیمهای‬
‫ارتودنسی ( وموهای بیرونی بلند ونوک گرد ) برای تمیز کردن دندان ولثه ( می باشد‬
‫‪.‬‬
‫روش صحیح استفاده از مسواک برقی‪:‬‬
‫برای چند ثانیه مسواک را روی دندان نگه داشته سپس به سمت دندان دیگر ببرید از حرکت رفت وبرگشتی‬
‫مسواک وفشار مسواک روی دندانها خودداری نمایید‪،‬مسواک زدن را با سطوح خارجی دندانها شروع کرده سپس‬
‫سطوح داخلی ودر آخر سطح جونده را تمییز نمایید پشت دندانهای عقب را فراموش نکنید از رسیدن مسواک‬

‫‪

‫عوض نمایید‪.‬‬

‫‪101‬‬

‫به تمام نقاط دندانها اطمینان حاصل نماییدو زمانی که رنگ الیاف در اثر استفاده تغییر کرد حتماً سرمسواک را‬


‫

‫

‫خمیر دندان‪:‬‬
‫عمل اصلی خمیر دندان تمیز کردن سطوح دندانی که با‬
‫مسواک قابل دسترسی هستند می باشد مسواک زدن با خمیر‬
‫دندان باعث کاهش وقوع پوسیدگی شده وبه سالمت لثه کمک‬
‫می کند واز بوی بد دهان می کاهد خمیر دندان حاوی مواد‬
‫ساینده‪،‬روغن های خش بو کننده‪،‬عوامل شیرین کننده‪،‬آب‬
‫ومواد نگهدارنده می باشد همچنین بیشتر خمیر دندانها حاوی استانوس فلوراید وسدیم فلوراید و ‪ ...‬برای‬
‫جلوگیری از پوسیدگی هستند‪.‬‬

‫انواع روش های مسواک زدن‪:‬‬
‫‪) 1‬روش ‪Bass :‬‬
‫موهای مسواک به سمت لثه وبا زاویه ‪ 4‬درجه نسبت به محور طولی دندان به داخل شیار لثه ای هدایت می شد‬
‫نک موهای مسواک داخل شیار قرار می گیرد مسواک با فشار کم وحرکات لرزشی کوتاه عمل می کند بعد از‬
‫انجام حرکات لرزشی الیاف مسواک به طرف سطح اکلوزال حرکت داده می شود تا سطح لبیال ولینگوال تمیز‬
‫گردد ‪ .‬در سمت لینگوال دندانهای قدامی مسواک به طور عمودی قرار می گیرد ) به دلیل باریک بودن قوس‬
‫فکی ( تکنیک مسواک زدن به این روش مناسب ترین روش در کنترل بیماریهای لثه است ومسواک نرم برای‬
‫این روش مناسب است‪.‬‬
‫بعد از مسواک زدن هر منطقه ) در هرمنطقه بیش از بار ( سطح جونده دندانها تمیز می شود‪.‬‬
‫‪) 2‬روش رولینگ‬

‫‪

‫نرم نایلونی پرمو‪ -‬ممکن است مؤثر باشد در این روش کنار الیاف مسواک برروی لثه چسبنده قرار داده می شود‬

‫‪102‬‬

‫این روش برای لثه های نرمال به کار می رود اغلب مسواک ها برای این روش مناسبند هرچند که یک مسواک‬


‫

‫

‫الیاف برروی لثه چسبنده طوری حرکت می کند که با فشار الیاف حالت رنگ پریدگی در لثه دیده شود‪،‬با‬
‫چرخش مچ وادامه حرکت الیاف مسواک از روی لثه برروی سطح دندان حرکت می کنند این‬
‫عمل حداقل بار در هر ناحیه تکرار می شود‪.‬‬
‫‪) 3‬متد استیلن ‪:‬‬
‫در این تکنیک مسواک تحت زاویه ‪ 4‬درجه برروی لثه وناحیه طوق دندان قرار داده می شود ) موهای مسواک‬
‫به سمت لثه باشد ( فشار مناسبی به مسواک داده می شود به طوریکه لثه را سفید می کند وبا یک حرکت آرام‬
‫ولی محکم با حرکت لرزشی به سطح سمت اکلوزال دندان حرکت می کند به کارگیری این روش سبب تحریک‬
‫وماساژ لثه می شود ومواد تجمع یافته بر روی ناحیه طوق دندانها را بر می دارد‪.‬‬
‫‪) 4‬متد چارتر‪:‬‬
‫برای فضای بین دندانی باز هنگامیکه لثه بین دندانی ناحیه ی بین دندانی را نمی پوشاند به کار می رود در این‬
‫روش موهای مسواک‪ -‬به سمط سطح اکوزال قرار می گیرد وموهای مسواک به داخل فضای بین دندانی هدایت‬
‫می شود در حالتی که موهای مسواک در این وضعیت قرار گرفته یک حرکت چرخشی لرزشی محکم اعمال می‬
‫شود‪ ،‬یادگیری این روش مشکل است وزیاد کاربرد ندارد وبا مسواک بین دندانی می توان‪ -‬فضای بین دندانی‬
‫که لثه آن تحلیل رفته را تمیز نمود‪.‬‬
‫در همه روش های ذکرشده برای مسواک کردن سطح جونده موهای مسواک درتماس با سطح جونده قرار می‬
‫گیرد وبا کمی فشار به داخلشیارهای سطح جونده وارد می شود سپس با جلو وعقب بردن مسواک سطح جونده‬
‫تمیز می شود‪.‬‬
‫مسواک زدن زبان‪:‬‬
‫مواد غذایی نرم‪،‬میکرو ارگانیسم ها وسلولهای اپتلیایی کنده شده را باید از سطح زبان پاک نمود‪ .‬موهای مسواک‬

‫‪

‫‪103‬‬

‫در یک حالت مستقیم به طوری که به طرف حلق قرار گرفته حرکت داده می شود همین که موهای مسواک به‬


‫

‫

‫طرف زبان حرکت نمود فشار مناسبی اعمال می شود تمیز کردن زبان نقش مهمی در از بین بردن بوی دهان‬
‫دارد‪.‬‬
‫پس از مسواک زدن مسواک باید خوب شسته شود ودر جایی دور از آلودگی نگهداری شود همچنین از قرار‬
‫دادن مسواک خیس در جعبه ی سربسته باعث زیاد شدن رطوبت هوای داخل جعبه شده ورشد میکروبها را‬
‫تسریع می کند‪.‬‬
‫نوبت های مسواک زدن‪:‬‬
‫بهتر است بعد از هربار مصرف مواد غذایی دندانها را مسواک بزنیم ولی در دو زمان مسواک زدن ضروری است ‪:‬‬
‫شب قبل از خواب به دلیل اینکه در زمان خواب جریان بزاق وحرکات زبان وگونه جهت تمیز کردن محیط‬
‫دهان کاهش می یابد ودندانها مستعد پوسدگی می شوند صبح بعداز صبحانه مسواک زدن به تنهایی نمی تواند‬
‫تمام سطوح دندان را تمیز کند بنابراین استفاده از وسایل دیگر جهت کنترل پالک الزامی است‪.‬‬
‫وسایل کمکی برای تمیز نمودن‬
‫سطوح اینتر پروگزیمال‪:‬‬
‫استفاده وانتخاب این وسایل بستگی به‬
‫وضعیت وموقعیت فضای بین دندانی‬
‫در دهان بیمار وشرایط نسج لثه و‬
‫میزان ومحل تجمع پالک در دهان‬
‫بیمار دارد‪.‬‬

‫‪104‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪ )1‬نخ دندان پزشکی برای بیمارانی که نسوج پریودنتال سالم دارند وهیچ گونه تحلیل در‬
‫ناحیه ی بین دندانی در نسوج پریو دنتال آنها مشاهده نمی شود دنتال فالس ) نخ دندان (‬
‫وسیله مؤثری است وبرای بیمارانی که نسوج پریودنتال بین دندانی شان تحلیل رفته نیز به کار‬
‫می رود ولی کافی نیست ‪ .‬چندین نوع فالس در دسترس است دنتال ‪ -‬فالس بدون موم‬
‫دنتال فالس آغشته به موم‪:‬‬
‫دنتال فالس بدون موم بر دنتال فالس آغشته به موم ترجیح داده می شود‪.‬‬
‫در بیمارانی که سطوح ترمیم آنها خشن است ویا نقطه تماس دودندان خیلی محکم به هم چسبیده اند استفاده‬
‫از دنتال فالس آغشته به موم آسانتر است زیرا که به سادگی پاره نمی شوند‪.‬‬
‫روش استفاده‪:‬‬
‫مقداری از نخ دندان را جدا کرده ومحکم دور یک انگشت از هردست می پیچانیم در هر ناحیه باید نخ تمیز وبه‬
‫کار گرفته شود ونخ نباید با فشار از ناحیه تماس بین دندانی به طرف لثه رانده شود چون که این عمل مجب‬
‫صدمه به بافت نرم می گردد وبه آهستگی از نقطه تماس دو دندان عبور می دهیم وسپس آنرا به سطح کناری‬
‫یکی از دندانها تکیه داده وبا مالیمت به زیر لبه لثه برده ودور دندان می پیچانیم تا سطح دندان را در بر‬
‫گیرد وچند بار به طرف باال وپایین حرکت می دهیم وباید مواظب باشیم که نسج لثه پاره نشود سپس قسمت‬
‫تمیز نخ را به سطح کناری دندان مجاور تکیه داده وهمین عمل را تکرار می کنیم‪.‬‬
‫نحوه استفاده از نخ توسط بیمار باید به طور مرتب کنترل شود تا اطمینان حاصل گردد که به او روش صحیح‬
‫ومؤثر از نخ استفاده کند‪.‬‬

‫نخ دندان سوپر فالس‪:‬‬
‫برای تمیز کردن زیر بریجها استفاده می شود ‪ .‬قسمت انتهایی برای عبور دادن نخ دندان از زیر بریجهای ثابت‬

‫‪

‫وقسمت اسفنجی برای تمیز کردن فضاهای باز بین دندانی وزیر بریجها استفاده می شود‪.‬‬

‫‪105‬‬

‫به کار می رود وقسمت معمولی برای برداشتن پالک میکروبی از فضاهای بین دندانی وزیر شیار لثه کاربرد دارد‬


‫

‫

‫‪) 2‬خالل دندان‪:‬‬
‫از خالل دندان در نواحی که لثه بین دندانی تمام ًا فضای موجود بین‬
‫دو دندان را پوشانیده نباید استفاده نمود چون باعث ازردگی لثه می‬
‫شود‪.‬‬
‫اگر به طور صحیح وبعد از مسواک زدن استفاده شود به طر مؤثر‬
‫باعث برداشته شدن پالک ومواد غذایی ریز بین دندان ها شده باعث‬
‫تحریک وماساژ لثه گردیده وسبب می گردد که لثه بین دندانی به شکل فیزیولوژیک خود نزدیک گردد ‪ .‬خالل‬
‫دندان ابتدا در دهان مرطوب می گردد تا کمی نرم شود بعد در ناحیه بین دو دندان ) اینتر پروکزیمال ( طوری‬
‫قرار داده می شود که قاعده مثلث به طرف لثه باشد وبعداً خالل دندان را به‬
‫سطوح پروگزیمال دودندان مجاور می فشاریم‪،‬براساس میزان فضای بین دندان ها خالل دندان به طرف باال‬
‫وپایین یا داخل وخارج حرکت داده می شود در هر ناحیه این عمل چندین بار تکرار می شود ‪ .‬معموالًپزشکان با‬
‫استفاده از خالل دندان مخالفند‪.‬‬

‫‪ ) 3‬برس های بین دندانی‪:‬‬
‫برس های مخروطی شکل کوچک برای‬
‫تمیز نمودن فضاهای بین دندانی که لثه‬
‫بین دندانی آنها از بین رفته است مفید‬
‫هستند این برس هارا باید در نواحی‬
‫بین دندانی فرو برده وبا حرکت جلو وعقب ناحیه را تمیز نمود‪.‬‬
‫‪) 4‬قرص ها ومحلول های افشا کننده پالک‬

‫‪

‫تمیز کنندگی بیمار راافزایش می دهد واین امکان را می دهد که بیمار فرق بین دنتال پالک ومواد غذایی ریز‬

‫‪106‬‬

‫هدف از رنگ نمودن پالک دندانی این است که بیمار مواد تجمع یافته برروی دندان را ببیند که این امر قدرت‬


‫

‫

‫که به سادگی دیده می شوند را بداند زیرا بیمار مواد غذایی ریز را به راحتی تمیز می کند ولی توجهی به‬
‫برداشتن پالک میکروبی بیرنگ که چسبیدگی محکمی به دندان دارد‪،‬ندارد رنگهای آشکار ساز به شکل قرص‬
‫ومایع ارائه می شود بیمار باید این محلول را به تمام سطوح دندان بمالد ودنتال پالک ها مشخص می شوند‪.‬‬

‫‪) 5‬دهان شویه ها‪:‬‬
‫شستن دهان با فشار یک محلول ممکن است مواد ریز غذایی را شل کند ولی این کار نمی تواند پالک میکروبی‬
‫را از جای بردارد برخی دهان شویه ها ممکن است به کنترل شیمیایی تشکیل دنتال پالک کمک نمایند‪.‬‬
‫کلرهگزیدین یک دهان شویه است که خاصیت ضد عفونی قوی دارد‪.‬‬
‫به طور کلی دهان شویه به عنوان مکمل مسواک زدن باید استفاده شود نه به عنوان جایگزین مسواک‪.‬‬
‫شستشوی دهان با محلول های نمک یا مواد تولید کننده اکسیژن ) آب اکسیژنه ( در مورد بیماریهای حاد‬
‫التهابی لثه مؤثر است ‪ .‬محل نگهداریدهان شویه باید مناسب وبه دور از نور شدید وحرارت باشد‪،‬دهان شویه‬
‫نباید قورت داده شود به همین خاطر بچه ها هنگام استفاده از دهان شویه باید سرشان را کمی به جلو خم‬
‫کنند بعد از اینکه دهان شویه داخل دهان ریخته شد باید به مدت یک دقیقه دهان شویه را داخل دهان به گونه‬
‫ای چرخاند که تمام سطوح دندانها با آن تماس پیدا کند وسپس به بیرون ریخته شود پس از مصرف دهان‬
‫شویه به مدت دقیقه بهتر است از خوردن وآشامیدن اجتناب کرد‪.‬‬
‫انواع دهان شویه‪:‬‬
‫‪ ) 1‬پریدکس‬
‫خاصیت ضدعفونی قوی دارد وعوارض جانبی آن عبارت است از تغیر رنگ دندانها وتغیرات چشایی‬
‫‪ ) 2‬لیسترین‬
‫برای حذف پالک فوق لثه ای ورفع التهاب لثه مؤثر است‪.‬‬

‫‪107‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪108‬‬
‫‪


‫

‫

‫فصل هفتم ‪:‬‬
‫اشنایی با مواد ترمیمی‬

‫‪109‬‬
‫‪


‫

‫

‫مواد دندانی‪:‬‬
‫هدف اصلی از دندانپزشکی ترمیمی جایگزینی ساختمان از دست رفته با موادی است که عملکرد وزیبایی آنرا‬
‫تاٌمین می کند برای ترمیم صرفاً از یک ماده ی واحد استفاده نمی شود بلکه مواد زیادی برای ترمیم های‬
‫گوناگون مورد استفاده قرار می گیرد هرکدام ازاین مواد دارای کیفیتی می باشند که آنرا جهت استفاده در‬
‫رستورشینهای خاص مناسبتر می سازد انتخواب مواد ترمیمی باید قبل از آماده سازی دندان جهت بازسازی‬
‫انجام گیرد بنابراین آشنایی با خواص مواد به منظور شناسایی وتشخیص آنها از یکدیگر بسیار مهم است ‪.‬‬
‫همچنین جهت انتخاب نوع ماده ی ترمیمی شناخت انواع حفرات الزامی است‪.‬‬

‫طبقه بندی حفرات‪:‬‬
‫کالس ‪: ۱‬پوسیدگی های سطح اکوزال دندانهای خلفی‬
‫کالس‪ :۲‬پوسیدگی های سطوح پروگزیمال دندانهای خلفی می باشد که گاهی به سطح اکلوزال هم میرسد‪.‬‬
‫کالس ‪ :۳‬پوسیدگی های سطوح پروگزیمال دندانهای قدامی بدون درگیری لبه ی اینسیزال دندانها‬
‫کالس ‪: 4‬پوسیدگی های سطوح پروگزیمال دندانهای قدامی که لبه ی اینسیزال نیز دچار پوسیدگی شده باشد‬
‫کالس‪ : ۵‬پوسیدگی هایی که در طوق دندان ایجاد می شود‬

‫مواد ترمیمی همرنگ دندان‪:‬‬
‫نیاز فراوانی که به ماده ای که ظاهری مشابه نسج دندان داشته باشد وبتوان آنرا مستقیم وبه شکل خمیر در‬
‫حفره آماده شده قرار داد وجود دارد بیماران ترمیم های همرنگ دندان را ترجیح می دهند‬

‫‪110‬‬
‫‪


‫

‫

‫انواع‪:‬‬
‫‪ ) ۱‬کامپوزیت گالس اینومر‬
‫کامپوزیت بیش از سایر مواد ترمیمی همرنگ دندان کاربرد دارد‪.‬‬
‫گالس اینومر معموالً جهت ترمیم ساییدگی های مناطق سرویکال دندان به کار می رود‪.‬‬
‫گالس اینومر حداکثر فلوراید را آزاد می کند ودر بیماران حساس به پوسیدگی ماده بسیار مناسبی است اما باید‬
‫در مناطقی استفاده شود که استرس وارده به آن کم باشد‪.‬‬
‫ترکیب های کامپوزیتی معموالً در حفره های کالس ودر مواردی که دسترس زیاد نیست وزیبایی اهمیت‬
‫فراوانی دارد به کار می روند هرچند دوام کامپوزیت از آمالگام کمتر است ولی امروزه کامپوزیت هایی ساخته‬
‫شده که استحکام ودوام بیشتری داشته وجهت ترمیم حفره های خلفی کاربرد دارند‪.‬‬

‫‪111‬‬
‫‪


‫

‫

‫کامپوزیت به اشکال زیر موجود است‪:‬‬

‫‪: Self‬‬
‫دوتیوپ خمیری شکل که یکی از آنها بیس ودیگری کاتالیزور می باشد که باید جداگانه نگهداری شوند ‪ .‬وفقط‬
‫اندکی پیش از قرارگیری در حفره مخلوط می گردند ‪ .‬پس از مخلوط کردن زمان کارکرد ‪ - .‬دقیقه است‪.‬‬
‫‪: Light‬‬
‫شامل یک خمیر است که نور در آن به عنوان‬
‫یک کاتالیزور عمل می کند ودر اثر قرار گرفتن‬
‫در معرض نور آبی سخت می شود در مناطق‬
‫قدامی که زیبایی اهمیت بیشتری داشته‬
‫ونیروهای اکلوزالی کم است کامپوزیت ها بهترین‬

‫‪

‫‪112‬‬

‫انتخاب می باشند چرا که تغیر رنگ ترمیم ها‬


‫

‫

‫حداقل بوده ومیزان عود پوسیدگی در آنها کم است‪.‬‬
‫کامپوزیت های خلفی یا انواع قابل فشردن معموالً در مقایسه با کامپوزیت های قدامی در برابر سایش مقاومت‬
‫بیشتری دارند ودر پوسیدگی های خلفی به کار می روند‬
‫اچینگ وباندینگ سبب ایجاد اتصال میان کامپوزیت وساختمان دندان می شود‪.‬‬

‫سطح مینا وعاج حفره را به مدت ‪ 1‬ثانیه باژل اسید فسفریک آغشته می کنیم که ژل باعث تخلخل سطح دندان‬
‫می شود سپس اسید را توسط اسپری آب می شوییم وسطح را با جریان هوا خشک می کنیم ) اچینگ ( بعد‬
‫عوامل باندینگ به درون سطح مینا وعاج تخلخل یافته نفوذ می کند وگیر برای کامپوزیت ایجاد می کند‬
‫‪.‬کامپوزیت تک خمیری در رنگ های مختلف ودر سرنگ های یکبار مصرف یا کپسول ارائه می شود هنگم کار با‬
‫کامپوزیت با مخلوط کردن نوع ‪self cure‬از اسپاتول های پالستیکی باعث می شود که کامپوزیت به آن‬
‫نچسبد قبل از قراردادن کامپوزیت در حفره بایدپالپ را با یک الینر ) کف بندی ( مثل دای کال یا گالس آبنومر‬
‫کامپوزیت های سیال مقاومت کمتری در برابر سایش داشته جهت ترمیم در نواحی سرویکالی استفاده می شود‬
‫وسیال بودن این کامپوزیت ها امکان تزریق آنها را در حفره توسط سرنگ فراهم می کند از نوع سیال برای )‬
‫عایق بندی شیارها ( هم استفاده می شود‪.‬‬
‫‪ ) 2‬گالس آینومر‪:‬‬
‫در ترمیمهای سرویکالی ودر مناطقی که زیبایی اهمیت‬
‫ندارد ودر بیمارانی که ریسک پوسیدگی باالیی دارند‬
‫استفاده می شود گیر گالس آینومر در نواحی سرویکالی‬
‫بهتر از گیر کامپوزیت است‪.‬‬

‫‪113‬‬
‫‪


‫

‫

‫چسبندگی این سمان به عاج وسمنتوم اجازه می دهد که در نواحی که لبه های پرکردگی به سمنتوم یا عاج‬
‫ختم می شود مناسب را فراهم نماید ونشت لبه ای کمتری دارد وتطابق بهتری با دندان دارد‬
‫گالس آینومر در بطری وگپسول بسته بندی شده است پودر ومایع به مقدار مناسب روی یک پد کاغذی ) یا‬
‫اسلب شیشه ای ( قرار داده می شود ونیمی از پودر با مایع مخلوط می شود تا یک قوام خامه ای به دست آید‬
‫بعد باقی مانده پودر اضافه می شود زمان مخلوط شدن ‪ 1‬تا ‪ 41‬ثانیه بوده وزمان سخت شدن ‪ 4‬دقیقه است‬
‫در نوع کپسولی با فشار پودر ومایع مجاور هم قرار داده شده وبایک مخلوط کننده ی مکانیکی مخلوط می شود‬
‫سپس توسط یک سرنگ مخصوص مخلوط حاصل تزریق می شود پرداخت آن باید بعد از ‪ 4‬ساعت انجام شود‬
‫عوامل باندینگ‪:‬‬
‫همراه کامپوزیت جهت فراهم نودن اتصال کافی با مینا وعاج به کار می رود‬

‫آمالگام‬

‫امروزه با وجود اینکه موادی مثل پرسلن وکامپوزیت جایگزین آمالگام شده اما به دلیل گران بودن‪،‬دوام محدود‬
‫‪

‫‪114‬‬

‫وکاربرد دشوارمشکالتی دارند واز لحاظ دوام‪،‬سادگی کاربرد واستحکام به پای آمالگام نرسیده اند عمل پرداخت‬


‫

‫

‫آمالگام ‪ 4‬ساعت بعد باید انجام شود معموالً اضافات آمالگام توسط سنگ های سبز‪،‬فرزهای پرداخت یا دیسک‬
‫های ساینده برداشته می شود وسپس به وسیله عامل پاالیش کننده نظیر پودر پامیس وبرس های مویی سطح‬
‫ترمیم صاف می شود‬

‫جیوه ‪ :‬یک ماده سمی است وبرای به حداقل رساندن تماس بیماران با‬
‫پرسنل به جیوه وبخارات آن باید احتیاطات الزم به کار برده شود‬
‫مسمومیت جیوه به دلیل دفع آهسته ی جیوه از بدن خطرناک است‬
‫بنابراین اگر تماس روزانه با جیوه کم باشد ممکن است در بدن به سطح‬
‫سمی برسد‪.‬‬
‫راههای ورود جیوه به بدن عبارتند از تماس با پوست‪،‬گوارشی واز راه‬
‫تنفس به صورت بخار جیوه استفاده از امالگام های کپسولی تماس با جیوه را به حداقل رسانده واحتمال ریختن‬
‫وپراکنده شدن جیوه مایع را کاهش می دهد بهداشت جیوه عبارت است از کنترل جیوه به نحوی که حداقل‬
‫خطر را برای سالمت انسان داشته باشد ‪ .‬کاربرد تهویه قوی هنگام تعویض‪،‬استفاده از ماسک وجلوگیری از‬
‫تماس جیوه با دست حتی با وجود دستکش باعث به حداقل رسیدن خطر تماس با بخار جیوه می گردد‪.‬‬
‫مواد پاالیش ‪ :‬پاالیش نمودن جهت حذف اضافات مواد ترمیمی وصاف نمودن سطوح خشن آنها انجام می شود‬
‫ناصافی سطح پرکردگی باعث می شود ذرات غذایی به این سطوح ناصاف متصل می شود واگر این سطوح‬
‫ناصاف مجاور لثه باشد سبب تحریک لثه می گردد‪.‬‬
‫پاالیش کردن وتمیز کردن جهت حفظ سالمت دندانها انجام می شود با این حال استفاده از خمیر دندانهای‬
‫حاوی مواد ساینده زیاد با خمیر های پروفیالکسی باعث ساییدگی برخی مواد ترمیمی می شود‪ ،‬خمیر‬

‫‪

‫بدون اینکه باعث سایش ناخواسته مینا‪ ،‬عاج یا سمان گردد‪ .‬پالیش معموالً قبل از فلوراید تراپی وبعد از‬

‫‪115‬‬

‫پروفالکسی ایده آل باید به حد کافی قدرت ساییدگی داشته باشد تا بتواند همه یرسوبات سطح دندان را بردارد‬


‫

‫

‫جرمگیری استفاده می شود‪.‬‬

‫الینرها و وارنیش ها‪:‬‬
‫به عنوان محافظ میان عاج ومواد ترمیمی عمل‬
‫نموده ومیزان نفوذ مایعات دهان را در حد فاصل‬
‫ترمیم دندان کاهش میدهد وممکن است که دارای‬
‫برخی خواص درمانی برای درمان باشد‬
‫الینرها ‪ :‬بیشتر در حفره استفاده می شود وبه عنوان یک سبد عمل می کند ومی تواند اسید هارا خنثی کند‪.‬‬
‫بعضی از الینرها حاوی فلوراید می باشند ‪ .‬از انواع آن می توان کلسیم هیدروکساید را نام برد که کلسیم‬
‫هیدروکساید خاصیت درمانی دارد وقادر به تحریک پالپ برای ایجاد عاج ثانویه یا جبرانی است)‬
‫عاجی که از بین رفته ودوباره توسط سلولهای عصبی ساخته می شود عاج ثانویه می گویند(‬
‫این ماده به خوبی توسط پالپ تحمل می شود دارای اثر تسکین دهنده نیست ولی اثر آنتی باکتریال داشته واثر‬
‫ضد التهابی نیز دارد‪.‬‬
‫دای کال‬
‫بهترین ماده برای کف بندی وپوشش پالپ می باشد که‬
‫تا امروز شناخته شده است‪.‬‬
‫وارنیش ها‬
‫در حفره دهان نامحلولند والیه نازکی از این مواد نشت از دیواره ها ولبه‬
‫های ترمیم بخصوص آمالگام را کاهش می دهد ‪ .‬توسط یک گلوله پنبه‬
‫کوچک وارنیش به لبه ودیواره های حفره مالیده می شود‪.‬‬

‫‪

‫در آن را سریع ببندیم واگر غلیظ شد باید با حالل آن را رقیق کنیم‪.‬‬

‫‪116‬‬

‫اگر وارنیش غلیظ باشد اثر خودرا ازدست می دهد بنابراین همیشه باید‬


‫

‫

‫وارنیش ها چون از نفوذ آمالگام به داخل عاج جلوگیری می کند در نتیجه از تغیر رنگ دندان نیز جلوگیری می‬
‫کند ‪ .‬وارنیش نباید در زیر مواد ترمیم کننده رزینی مثل کامپوزیت برای حفاظت پالپ استفاده کرد زیرا حالل‬
‫موجود در وارنیش ممکن است با رزین واکنش داده وآنرا نرم کند‪.‬‬

‫پرکردگیهای موقت ) پانسمان‪( :‬‬

‫بعضی از پانسمان ها را که با قوام کف‬
‫بندی مخلوط شده می توان به عنوان‬
‫پرکردگی های موقت به کار برد‬
‫پرکردگی موقت پالپ دندان را‬
‫محافظت می کند‪،‬التهاب عصب را‬
‫کاهش می دهد وحالت دندان را تازمانی که بتوان ترمیم دائمی را قارداد حفظ می کند برای این منظور غالباً‬
‫سیمانهای اکسید روی اوژنول اصالح شده استفاده می شود‬
‫سیلر ) سمان درمان ریشه ( بعد از برداشتن پالپ‪،‬کانال دندان باید توسط نمودن گوتابرگا یا پرکردن توسط یک‬
‫خمیر کامالً مسدود شود‪،‬بسیاری از سیلرهای درمان ریشه دارای ترکیب اسید روی واوژنول می باشند مثل‬
‫سیلرها به صورت یک قوام خمیری که نه خیلی رقیق ونه خیلی غلیظ است مخلوط می شوند وداخل کانال قرار‬
‫داده می شوند‪.‬‬

‫‪117‬‬
‫‪


‫

‫

‫انواع رستورشین ها‪:‬‬
‫رستوریشن های دندانی شامل روکش ها ‪،‬بریج ها‪،‬ونیر هایا المینیت هاو اباتمنت ها هستند‪ .‬آنها جهت بازسازی‬
‫دندانها ی موجود ‪،‬جایگزینی دندانهای از دست رفته یا بازسازی ایمپلنتهای دندانی بکار می روند‪.‬‬

‫‪ - 1‬اینله‬
‫رستوریشنی که در خارج از حفره دهان تهیه وبه دندان‬
‫تراش خورده سمان می شود‪.‬‬

‫‪ - 2‬روکش‬
‫رستورشینی است که تمام یا قسمتی از تاج دندان را بازسازس می کند‪.‬‬
‫‪ 3 - PFM‬پرسلن فول متال‬
‫شامل یک فریم فلزی ویک روکش سرامیکی است‪.‬‬

‫‪118‬‬
‫‪


‫

‫

‫بریج ‪:‬‬

‫بریج به منظور جایگزینی دندان یا دندانهای از دست رفته ای به کار می رود که در دوطرف آن‬
‫دندان وجود داشته باشد دو دندان مجاور فضای بی دندانی باید به عنوان پای تراش بخورند تا دندان‬
‫جایگزین شده را ساپورت وحمایت کنند‬
‫بریج پلی دندانی است وبه دندانهای پایه سمان می شود‬

‫کالسپ‬
‫اتصال فلزی چنگک مانندی است که در پروتز پارسیل دندانهای پارسیل را در بر می گیرند در‬
‫بیمارانی که همه دندانهای خود را ازدست نداده وچند دندان در دهان آنها باقی مانده است پروتز‬
‫پارسیل کاربرد دارد این پروتزها از مواد آکریل وآلیاژ فلزی که معموالا کرم کبالت بوده‬

‫‪

‫آکریلی ساخته می شوند‪.‬‬

‫‪119‬‬

‫ساخته می شود البته یک نع آن فقط از مواد آکریلی ساخته می شوند البته یک نع آن فقط از مواد‬


‫

‫

‫دنچر‬
‫پروتز متحرکی است که جایگزین کلیه دندانهای فک باال یا پایین می شود که به آن پروتز کامل‬
‫گفته می شود‪.‬‬
‫ایمپلنت به منظور جایگزینی ریشه ی دندان‬
‫کشیده شده به کار می رود وبعد از اینکه‬
‫رشد استخوان موجب افزایش ثابت آن شد‬
‫می توان یک کراون کامل به ان وصل کرد‬
‫شوند‪.‬‬

‫مواد قالبگیری‪:‬‬
‫ماده ی قالبگیری برای ثبت دقیق بافت های دهانی کاربرد دارد وبا ریختن گچهای دندانپزشکی یا‬
‫سایر مواد بهترین روش برای به تاٌخیر انداختن مرحله سفت شدن آلژینات استفاده از آب سرد به‬
‫جای استفاده از مخلوط رقیق تر است زیرا در حالت دوم ) رقیق درست کردن آلژینات ( استحکام‬
‫قالب در برابر پاره شدن کاهش می یابد زمان سخت شدن آلژینات توسط تولید کنندگان به دوصورت‬
‫نرمال وسریع تقسیم می شود مدت زمان اختالط در آلژیناتهای نرمال ‪ 4‬ثانیه ودرنوع ‪ fast 1‬ثانیه‬
‫می باشد بعد از آماده شدن مخلوط با استفاده از اسپاتول تری را کامالا وبه طور یکنواخت‬
‫پرکنید ونباید حباب هوا در آن ایجاد شود بهتر است ابتدا خلف تری پرشود وسپس به قدام برسد‬
‫برای قالب گیری یا آلژینات روی تری چسب آلژینات زده می شود تا قالب از تری جدا نشود قالب‬

‫‪

‫را داخل یک حوله ی کاغذی خیس بچسبانید یا داخل آن گاز مرطوب یا دستمال کاغذی‬

‫‪120‬‬

‫آلژینات باید سریع ریخته شود واگر نگهداری قالب ضروری است وامکان ریختن آن وجود ندارد آن‬


‫

‫

‫مرطوب قراردهید البته بیشتر یک ساعت نمی توان آنرا نگه شود‬
‫کامپاند‬
‫‪ :‬یک ماده ترموپالستیک است که با گرما نرم ودر اثر سرما سخت می شود‬
‫مورد استفاده کامپاند ‪ :‬جهت ثبت جزئیات روی قالب تری اختصاصی ) روی کست مدل برای گرفتن‬
‫قالب نهایی در البراتوار ساخته می شود ( قرار داده می شود نحوه ی استفاده ی آن به این صورت‬
‫است که کامپاند دندانی را روی شعله یا در آب گرم به حالت نرم قابل انعطاف در می آوریم وروی‬
‫لبه های تری اختصاصی قرار می دهیم وداخل دهان مریض می گذاریم تا تمام جزئیات بافت ها ثبت‬
‫شود البته دمای آن نباید زیاد باشد چون به نسوج دهان آسیب می رساند ودردمای کمتر نیز سخت‬
‫وغیر قابل انعطاف بوده وجزئیات را ثبت نمی کند وروی این قالب با ماده ی قالب گیری یا‬
‫مواد قالب گیری دیگر قالب نهایی گرفته می شود‬
‫‪ ZOE‬با قوام خمیری رقیق آماده شده ودر یک تری اختصاصی دارای پوشش کامپاندی جهت ثبت‬
‫قوس فکی وقالب نهایی به کار می رود واز دوخمیر تشکیل شده است‪.‬‬

‫کاربرد ‪:‬‬
‫طول مساوی از دوخمیر را روی پد کاغذی قرار می دهیم باید مطمئن شویم که قطر دو نوار خمیری با‬
‫هم برابر است از بلوک شیشه اینیز می توان استفاده کرد اما استفاده از پد کاغذی مقاوم به روغن‬
‫بهتر است چون تمیز کردن مواد از روی بلوک شیشه ای سخت است جهت‬
‫مخلوط سازی از یک اسپاتول سخت وغیر قابل انعطاف استفاده میکنیم عمل اختالط با یک حرکت‬

‫‪

‫مدل ( از بافتهای دهان تهیه می شود‪،‬نسخه ی حاصل اگر شامل بخش وسیعی از دهان باشد به‬

‫‪121‬‬

‫چرخشی ودر یک سطح وسیع انجام می شود سپس به درون قالب وسخت شدن آنها یک نسخه )‬


‫

‫

‫نام کست واگر تنها یک یا چند دندان را شامل شود دای خوانده می شود‬
‫مواد قالب گیری آلژینات‪:‬‬
‫امروزه به طور وسیعی از آلژینات استفاده می گردد علل استقبال گسترده عبارتند از‪:‬‬
‫‪ ‬سادگی مخلوط کردن وکاربرد‬
‫‪ ‬نیاز به حداقل وسایل‬
‫‪ ‬انعطاف پذیری ماده پس از سخت شدن‬
‫‪ ‬قیمت ارزان‬
‫‪ ‬معموالا با گچ معمولی ریخته می شود ودقت آن در انتقال جزئیات به اندازه مواد قالبگیری‬
‫االستیک نیست‬
‫به طور وسیعی جهت ساخت کست های مطالعه اعم از کست های تمام قوس دندانی یا بخشی از آن‬
‫ازآلژینات استفاده می شود ‪ .‬این مواد برای قالبگیری دندانهای تراش خورده توصیه نمی شود‬
‫آلژینات به صورت پودر در بسته های باوزن معین ارائه می شود برای اندازه گیری پدر از یک پیمانه‬
‫پالستیکی استفاده می شود‬
‫حوزه ی کاربرد ‪:‬‬
‫هنگام زدن آلژینات دمای آب باید به اندازه ی دمای اتاق باشد‪ ،‬قبل از استفاده ظرف محتوی ژینات‬
‫را تکان دهید تا پودر نرم شود سپس مقدار مورد نیاز را داخل کاسه ی پالستیکی توسط پیمانه ی‬
‫مخصوص بریزید وبعد با اسپاتول ) یک اسپاتول با تیغه ی پهن وسخت استفاده می شود ( به آن‬
‫ضربه زده شود به آن آب اضافه کنید آب باید کم کم اضافه شود که آلژینات قوام رقیقی پیدا نکنند‬

‫‪

‫ایجاد یک مخلوط دانه دانه خواهد شد‬

‫‪122‬‬

‫مخلوط را به فشردن به دیواره ها به هم بزنید تا حباب نداشته باشد مخلوط سازی کمتر از حد سبب‬


‫

‫

‫زمانیکه آلژینات به درستی مخلوط شود باید مخلوطی صاف با قوام کرمی رنگ و از هر نوع ذرات‬
‫دانه ای حاصل شود‪.‬‬
‫مواد قالبگیری االستییک‪:‬‬
‫مواد قالبگیری االستیک به دلیل ثبات باالتر‪ ،‬کیفیت وثبت جزئیات بهتر کاربرد زیادی دارد مواد‬
‫قالبگیری پلی سولفاید جزئیات سطحی را به نحو عالی ثبت می کند واز سازگاری باالیی با تست‬
‫گچی وگچ های با استحکام باال برخوردار است مواد پلی سولفاید از طول عمر عالی برخوردارند اما‬
‫نباید آنهارا درمحل گرم نگهداری کرد وباید تیوبهای مواد قبل از ذخیره سازی کنترل شوند تا معلوم‬
‫شودکه آیا درب آنها به طور محکمی بسته شده است یا خیر؟طول عمر مواد ذخیره شده را می توان‬
‫با قرار دادن در یخچال زیاد کرد مواد قالبگیری پلی سولفاید محدودیت هایی داشت مثل‬
‫بوی ناخوشایند‪،‬رنگی کردن روپوش ولباس بیماران‪،‬زمان سفت شدن نسبتاا طوالنی‪،‬تغییر دائمی‬
‫نسبتاا زیاد وکاربرد دشوار‪.‬‬
‫به همین علل کاربرد مواد قالبگیری سیلیکون قوت گرفت که برای قالبگیری پروتز ثابت استفاده می‬
‫شود‬
‫قالب گیری های سیلیکون با قوامهایی مثل ‪ light‬و ‪ heavy‬عرضه می شود که نوع ‪ heavy‬با قوام‬
‫بسیارپوتی ) ‪ ( putty‬نامیده می شود پوتی شامل بیر وکاتالیزور است‬
‫متراکمی سیلیکون به صورت یک بیس پوتی ویک کاتالیست عرضه شده است‬
‫کاربرد ‪ :‬پوتی توسط یک قاشقک از ظرف برداشته می شود وکف دست پهنش می کنیم ویک گودی‬
‫به وسیله قاشقک روی پوتی ایجاد می کنیم‬

‫‪123‬‬
‫‪


‫

‫

‫ومقدار مناسب کاتالیزور ) اکسلیتر )( برای هر قاشقک به اندازه ( به آن اضافه می شود وبا دست‬
‫آنهارا مخلوط می کنیم هنگام مخلوط کردن نباید از دستکش التکس استفاده کرد زیرا عناصر‬
‫موجود در دستکش سفت شدن آن را به تاٌخیر می اندازد پونی داخل نیم تری قرار داده می شود‬
‫وقالبگیری اولیه قبل از تراش دندانها انجام می شود بعد از تراش ماده واش که شامل دوخمیر غیر‬
‫همرنگ است به طول مساوی از خمیر بیس وکاتالیست روی پد کاغذی قرار داده می شود وبا یک‬
‫اسپاتول با تیغه ی محکم مخلوط می شود جهت مخلوط کردن توصیه شده است کاتالیست‬
‫با بیس به مدت ثانیه در یک حرکت دایره ای با انتهای اسپاتول آنقدر مخلوط می شود که مخلوطی‬
‫بدون رگه وبا رنگی یکدست حاصل شود بعد از آماده شدن‪ ،‬واش داخل سرنگ تزریق می شود وبقیه‬
‫واش داخل تری که با پوتی قالب گرفته شده است قرار می گیرد وداخل دهان برده می‬
‫شود وقالبگیری انجام می شود البته گاهی از سرنگ تزریق استفاده نمی شود وواش مستقیماا روی‬
‫تری قرار داده می شود قبل از قالبگیری با واش از نخ زیر لثه برای کنار زدن لثه وبند آمدن خون‬
‫استفاده می شود نخ زیر لثه را به مایع همودنت آغشته می کنیم وبا اسپاتول نخ گذاری زیر لثه‬
‫می بریم وبعد از آماده شدن واش نخ را برمی داریم این کار باعث ثبت جزئیات در خاتمه ی تراش می‬
‫شود‪.‬‬

‫گچها‪:‬‬
‫از کلیه موادی که جهت تهیه مدل ) کست (‬
‫استفاده می شود گچ پر مصرف ترین آنها می‬

‫‪

‫‪124‬‬

‫باشد‬


‫

‫

‫انواع گچها ‪ :‬گچ ‪ -‬مدل گچ ‪ -‬دندانی ‪ -‬گچ دندانی با استحکام باال گچ ارتودنسی مخلوطی از گچ مدل‬
‫وگچ دندانی می باشد ‪ .‬گچ دندانی محکم تر بوده واز مقاومت باالتری در برابر سایش برخوردار است‬
‫وبرای تهیه کستهایی به کار می رود که نیاز به مقاومت سایشی دارند دای ها به مقاومت سایشی‬
‫واستحکام باالیی نیاز دارند ومعموالا از گچ های دندانی با استحکام باال تهیه می شود برای ریختن‬
‫قالب نسبت آب به پودر ‪ 4‬به ‪ 11‬است‬
‫گچ مدل باالترین نسبت آب پودر وگچ دندانی با استحکام باال کمترین نسبت را دارا می باشد‬
‫استحکام گچ بیانگر میزان مقاومت آنهادر برابر شکستگی می باشد به طور کلی مخلوطی که برای‬
‫قالب ریزی استفاده می شود باید سیالیت داشته باشد تا گچ به تمام نقاط برسد به طور معمول بعد از‬
‫ریختن قالب گچ به مدت‪ 4‬تا ‪ 1‬دقیقه جهت سفت شدن کامل رها می شود به منظور ثبت‬
‫جزئیات ماده باید از لحاظ شیمیایی با قالب سازگار باشد از این رو ماده ی دای به هنگام ریختن گچ‬
‫نباید به شکل دانه دانه در بیاید‪.‬‬
‫روش کار کردن‪:‬‬
‫در صورت استفاده از گچ دندانی با استحکام باال اندازه گیری پودر وآب نقش مهمی دارد نسبت پودر‬
‫وآب تقریباض همیشه برای گچ دای با استحکام باال رعایت می شود زیرا خصوصیت گچ دای در دقت‬
‫رسنوریشن نهایی مؤثر وبا اهمیت است هنگام مخلوط کردن پودر وآب در کاسه‬
‫الستیکی توصیه می شود که ابتدا آب در کاسه ریخته شود وپودر به آهستگی در طی ‪ 1‬ثانیه به آب‬
‫اضافه شود این تکنیک باعث می شود‬
‫حبابهای موجود در پودر خارج شود در نتیجه مقدار حبابهای موجود مخلوط کاهش می یابد اگر پودر‬

‫‪

‫واقع واکنش پودر وآب به مقدار زیادی بدون اسپاتول کردن انجام نمی شود وخطر وجود‬

‫‪125‬‬

‫یکجا ودر آغاز مرحله مخلوط کردن در ظرف خالی شود منجر به سفت شدن سریع گچ می گردد در‬


‫

‫

‫حباب در مخلط بیش از خطر سفت شدن بسیار سریع ماده می باشد‬
‫اسپاتول کردن ‪:‬‬
‫عمل مخلوط کردن پودر وآب با یکدیگر اسپاتول کردن نامیده می شود‬
‫اسپاتول کردن گچ ها یا با دست یا با روش مکانیکی انجام می شود‪ ،‬هنگامی که گچ با دست مخلوط‬
‫می شود توده ی گچ وآب با اسپاتول وبا سرعت دوبار در ثانیه وبه مدت یک دقیقه زده می‬
‫شود‪،‬هنگام مخلوط کردن اسپاتول باید به کناره های کاسه کشیده شود تا از خیس شدن تمام‬
‫ذرات با پودر اطمینان حاصل کنید‪.‬‬
‫مخلوط کن های مکانیکی به دو صورت دستی وبرقی وجود دارند مخلوط کن های برقی به دستگاه‬
‫خال مجهز می باشند که احتمال وجود حباب در مخلوط را کاهش می دهند معموالض مخلوط کن‬
‫های برقی برای مخلوط کردن موادی به کار می روند واز سرعت بسیار باالیی برخوردارند‬
‫بنابراین رعایت دستورالعمل کارخانه ی تولید کننده ضروری می باشد زیرا دوثانیه مخلوط کردن‬
‫کمتر یا بیشتر به طور قابل مالحظه روی مخلوط اثر دارد‬
‫ویبراتور‬
‫‪:‬دستگاه لرزاننده است وهمیشه به منظور حذف حبابهای تشکیل شده حین مخلوط کردن به کار می‬
‫رود نحوه ی استفاده از آن به آن صورت است که کمی از مخلوط گچ را داخل تری قرار می دهیم‬
‫وروی ویبراتور می گذاریم وبه مدت ‪ 1‬تا ثانیه ویبره می کنیم همچنین ویبراتور باعث تسهیل عمل‬

‫مومها‪:‬‬

‫‪

‫می شود که با فلز ریخته گری مذاب پرخواهد شد‬

‫‪126‬‬

‫از مومها جهت ایجاد فضا میان یک ماده ی گچی استفاده می شود با حذف این مومها فضایی ایجاد‬


‫

‫

‫موم اینله ‪ :‬جهت ساخت الگوهای مومی کراون‪،‬بریج واینله به کار می رود‪.‬‬
‫موم گستینگ ‪ :‬جهت ساخت الگوی مومی پروتز پارسیل استفاده می شود‪.‬‬
‫موم رز ‪ :‬برروی بیس پروتزجهت بازسازی فرم پروتزونگهداری دندانهای مصنوعی روی بیس قبل از‬
‫پخت به کار می رود رنگ آن صورتی یا قرمز است این موم به صورت ورقه هایی باعرض ‪ .‬سانتی متر‬
‫وطول سانتی متر وضخامت میلی متر موجود است‬
‫موم های باکسینگ ‪:‬این موم ها نرم وقابل شکلگیری بوده ودر هنگام قالبگیری مورد استفاده قرار‬
‫می گیرد معموالا دارای رنگ تیره بوده واندکی چسبناک می باشد که این امکان را فراهم می کند که‬
‫به هم وبه مدل های گچی یا تری های قالبگیری بچسبند در ارتودنسی این موم ها سفید هستند این‬
‫موم ها به سادگی ذوب می شوند واطراف قالب ها را می تان با آن سیل کرد به عالوه این موم ها در‬
‫لبه های یک تری قالبگیری جهت کاهش آسیب بافتی ویا گسترش لبه های تری قبل از قالبگیری‬
‫مورد استفاده است‬
‫موم ثبت بایت برای ثبت اکلوژن بیمار به کار میرود‪.‬‬

‫رزینها‬
‫از این رزینها جهت ساخت الگو در دندانپزشکی استفاده می شود استحکام رزینها از موم ها بیشتر‬
‫است وفلوی آنها از موم ها کمتر است‬

‫‪127‬‬
‫‪

‫‪.‬‬


‫

‫

‫بیماریها و مشکالت شایع‬
‫دهان و دندان‬

‫‪128‬‬
‫‪


‫

‫

‫بیماریها ومشکالت شایع‬
‫دهان‪:‬‬
‫فیبر وماتوز ارثی لثه ‪:‬‬
‫حجم لثه زیاد بوده ودارای قوام سفت ومتراکم است‪،‬لثه دارای رنگ طبیعی بوده وسطح لثه صاف یا‬
‫دانه دانه می باشد ودرمان آن ژنریکتومی ) برداشتن لثه ( است‪.‬‬
‫تبخال‬
‫یک بیماری ویروسی وقابل انتقال می باشد این بیماری به‬
‫صورت تاول های پراز آب وبیشتر در اطراف دهان وگوشه لبها‬
‫دیده می شود ) آلوویر ( برای درمان آن استفاده از آنتی‬
‫بیوتیکها برای جلوگیری از عفونت ثانویه پیشنهاد‬
‫می شود‪،‬تاولها نباید ترکیده شوند واگر ترکید منطقه‬
‫با آب فراوان وسپس با صابون یا بتادین شستشو شود تاولها باید با استفاده از دستکش معاینه شوند‬

‫برفک‬
‫یک نوع بیماری قارچی است که به صورت دانه های بسیار‬
‫ریزسفید رنگ به تعداد خیلی زیاد در قسمت های مختلف‬
‫دهان ) وبویژهپ کام‪،‬روی زبان وداخل گونه ها ( ظاهر می‬
‫شودوویژگی آن این است که به راحتی کنده شده ونقاط قرمز‬
‫وخون ریزی دهنده از خود بجا می گذارند ‪ .‬دهان کودک به‬

‫‪

‫نوزادان به صورت لکه های سفید‪،‬نرم وچسبنده روی مخاط دهان می باشد ‪ .‬در شیر خواران آلوده‬

‫‪129‬‬

‫هنگام تولد ممکن است آلوده شود ضایعات برفکی معمول‬


‫

‫

‫بودن پستانک وشیشه شیر به قارچ مولد بیماری باعث ایجاد برفک می شود در کسانیکه دهان شویه‬
‫ضد باکتری یا آنتی بیوتیک استفاده می کنند نیز دیده می شود‬
‫درمان ‪ :‬حذف قارچ مولد بیماری از طریق تجویز عوامل ضد قارچ‬

‫آفت ‪:‬‬
‫زخمی ساده ودردناک است که در نقاط مختلف‬
‫مثل داخل لب ‪،‬گونه یا کف دهان ظاهر می شود‬
‫این ضایعه به صورت زخمی بزر یا چند زخم‬
‫کوچک دیده می شود‪.‬‬
‫عوامل مؤثر در ایجاد آفت های دهانی‬
‫ارث‪،‬اختالالت خونی مثل کمبود آهن وویتامین ‪، B‬نقص سیستم ایمنی بدن‪،‬استرس‪،‬اضطراب‬
‫وحساسیت های غذایی‬
‫درمان ‪:‬‬
‫داروهای تجویزی برای زخم های آفتی بستگی به شدت زخم دارد برای کاهش درد وسوزش استفاده‬
‫موارد زیر مؤثر است‪:‬‬
‫الف مواد بی حس کننده ی سطحی که به صورت اسپری‪،‬پماد یا محلول عرضه می شود وباعث کاهش‬
‫درد بخصوص قبل از صرف غذا می شود‪-‬‬
‫ب مواد پوشاننده که به صورت الیه ای نازک روی مخاط می چسبد وزخم را پوشانده وآن را در مقابل‬

‫‪

‫‪130‬‬

‫تحریکات خارجی حفظ می کند‪-‬‬


‫

‫

‫در مورد استفاده شدید از داروهایی مثل بتامتازون ویا کلوبتازول مستقیماا برروی ضایعات زمان‬
‫بهبود واندازه زخم را کاهش می دهد که این داروها به صورت ژل هستند ژل را باید بعد از صرف غذا‬
‫وقبل از خواب دوتاسه بار دو روز مستقیماا برروی ضایعات به کار برد یا آن را با یک ماده پوشاننده‬
‫مثل اورابیس مخلوط کرد‪.‬‬
‫عوامل بد بوی دهان‪:‬‬
‫عدم رعایت بهداشت‪،‬دندانهای پوسیده‬
‫عفونی‪،‬ناهنجاریهای دندانی وردیف نبودن دندانها‬
‫در فکین وگیر غذایی‪،‬بیماریهای لثه ای‪،‬زبان به‬
‫علتوجود شیارها بر روی ان وتمیز نشدن‬
‫آنها‪،‬جراحی دهان وکشیدن دندان وعدم توجه به‬
‫توصیه های دندانپزشک‪،‬ضایعات بدخیم‬
‫وسرطانی که‬
‫عوامل داخل دهانی هستند‪.‬‬
‫عوامل خارج دهانی‬
‫بیماریهای بینی‪،‬سینوزیت‪،‬بیماریهای ریوی‪،‬بیماریهای دستگاه گوارش وسایر بیماریهای‬
‫سیستمیک‪،‬مصرف الکل ودخانیاتبیماریهای سیستمیک بیماریهایی هستند که دستگاههای مختلف‬
‫بدن را دچار اختالل می کند‪.‬‬

‫‪131‬‬
‫‪


‫

‫

‫استریل کردن وسایل و تجهیزات‬

‫‪132‬‬
‫‪


‫

‫

‫اصول پیشگیری از انتقال عفونت در دندانپزشکی واستریلزاسیون‬
‫پیشگیری از انتقال عفونت در دندانپزشکی سه جنبه دارد‪:‬‬
‫‪ ‬الف حفاظت شخصی‬
‫‪ ‬ب ضدعفونی واستریل کردن وسایل استفاده شده‬
‫‪ ‬ج ضد عفونی کردن محیط وتجهیزات دندانپزشکی‬
‫حفاظت شخصی‪:‬‬
‫‪ ) 1‬واکسیناسیون علیه هپاتیت ‪ B‬برای کارکنان دندانپزشکی‬
‫اگر قبل از واکسینه شدن‪،‬فردی با وسایل مشکوک آلوده به ویروس هپاتیت ‪ B‬زخمی شود باید‬
‫حداکثر تا ‪ 4‬ساعت اقدام به تزریق واکسن نماید‪.‬‬
‫‪) 2‬استفاده از روپوش ‪:‬‬
‫هنگام کار در کلینیک یا در البراتوار حتماا باید به از روپوش‬
‫استفاده کرد وهنگام خروج از اتاق کارروپوش را دراورد روپوش‬
‫باید به محض آلوده شدن ابتدا ضد عفونی وسپس شسته شود‬
‫روپوش باید جدا از بقیه لباس ها شسته شود وبه مدت نیم ساعت‬
‫در محلول هیپوکلربت سدیم قرار بگیرد‬
‫هیپوکلربت سدیم ضد عفونی کننده بسیار قوی ودر عین حال فراوان است اگر در معرض نور‪،‬هوا یا‬
‫حرارت قرار گیرد خاصیت خود را از دست می دهد بنابراین باید در ظرف در بسته نگهداری شود‬
‫ومقدار کمی از آن برای استفاده روزانه رقیق نمود وبرای تهیه محلول یک پیمانه وایتکس‬

‫‪

‫‪133‬‬

‫با یک پیمانه آب مخلوط شود ونباید برای رقیق کردن آن از آب داغ استفادکرد‪.‬‬


‫

‫

‫‪ ) 3‬استفاده از دستکش‬
‫هنگام کار ومعاینه بیمار الزم است از دستکش استفاده شود‬
‫وهرگاه احتمال تماس کارکنان دندانپزشکی با خون‪،‬بزاق‬
‫ویاوسایلی که با خون وبزاق بیمار آلوده است باشد باید از‬
‫دستکش وپس از دراوردن آن ها دستها را شستع واز‬
‫دستکش ودستکش جدید استفاده کرد‬
‫واگر در دست خراش یا زخمی وجود دارد باید قبل از پوشیدن دستکش زخم را باچسب پوشانده‬
‫واگر درحین کار دستکش پاره یا سوراخ بایدبالفاصله دستکش را در آورد دستها را شست واز‬
‫دستکش جدید استفاده کرد‬
‫‪ )4‬استفاده از ماسک وعینک حفاظتی ‪:‬‬
‫به علت تراوش ترشحات خون وبزاق در زمان به کارگیری اسپری آب‬
‫وتوربین استفاده از ماسک وعینک‪ -‬حفاظتی برای دندانپزشک‬
‫ودستیارش الزامی است وبهتر است ماسک با هر مریض عوض شود‬
‫وعینک محافظ یا شیلد محافظ در پایان کار با ماده ضد عفونی کننده‬
‫تمیز شود‬
‫‪) 5‬وسایل نوک تیز‬
‫کلیه وسایل نوک تیز باید با احتیاط حمل شوند تا از ایجاد زخم وجراحت جلوگیری گردد اگر دست‬
‫با وسیله آلوده ای خراشیده یا زخم شود باید بالفاصله محل زخم را با آب وصابون شست وبا بتادین‬

‫‪

‫‪134‬‬

‫ضد عفونی کرد‪.‬‬


‫

‫

‫ضدعفونی واستریلزاسیون وسایل‪:‬‬
‫استریلزاسیون به معنی از بین بردن عامل کلیه میکروارگانیسم ها از جمله میکروبهای بسیار مقاوم‬
‫است ضدعفونی به معنی کاهش تعداد میکروارگانیسم ها است این روش نسبت به استریلزاسیون با‬
‫قدرت کمتری میکروارگانیسم ها را از بین می برد‪.‬‬
‫وسایل دندانپزشکی بر حسب میزان احتمال انتقال عفونت نیاز به استریلزاسیون به سه گروه تقسیم‬
‫می شوند‪:‬‬
‫‪ - 1 ‬وسایل حساس ‪:‬‬
‫کلیه ابزار ووسایلی که وارد بافت نرم یا استخوان می شوند ) چاقوی جراحی‪،‬چیزل استخوانی‪،‬قلم‬
‫جرمگیری‪،‬فرز و (‪ ...‬حساس محسوب می شوند والزم است پس از هربار استفاده استریل شوند‪.‬‬
‫‪ -2 ‬وسایل نیمه حساس‬
‫کلیه وسایلی که وارد بافت نرم یا استخوان نمی شوند اما با آن تماس دارند ) مثل آینه‪،‬آمالگام‬
‫کریر‪،‬کندانسور‪،‬آنگل‪،‬ایر موتور وهندپیس‪،‬پوارآب وهوا وانتهای ساکشن و (‪ ...‬نیمه حساس نامیده‬
‫می شوند وبهتر است پس از هربار استفاده استریل شوند ویا روی این وسایل باید کاورمخصوص به‬
‫خودش را قرار داد وبعد از مصرف دور انداخت اگر بعضی از این وسایل تحمل حرارت زیاد را ندارد‬
‫ناگذیر باید در حرارت کمتر ولی با زمان طوالنی تر یا با استفاده از مواد شیمیایی ضد عفونی گردند‪.‬‬
‫‪ - 3 ‬وسایل غیر حساس‬
‫ابزار ووسایلی که تنها با قسمت های خارجی پوست وبدن تماس دارند ) مثل میزها‪،‬صندلی‬
‫ها‪،‬کف‪،‬دیوارها‪،‬شلنگ های یونیت‪،‬تجهیزات نگهدارنده یونیت و (‪ ...‬غیر حساس هستند که بر اثر‬

‫‪

‫‪135‬‬

‫پاشیدن آب آلوده می شوند وباید ضدعفونی شوند‪.‬‬


‫

‫

‫مراحل استریلزاسیون ‪ :‬برای استریل شدن واستریل ماندن سه شرط الزم است‬
‫الف ) تمیز کردن وسایل‬
‫ب ) ضدعفونی شدید یا استریلزاسیون‬
‫ج ) حفظ استریلزاسیون‬
‫تمیز کردن وسایل چنانچه میکرو ارگانیسمها با خون وبزاق پوشانده شود ممکن است در هنگام‬
‫استریلزاسیون زنده باقی بمانند ‪ .‬بنابراین تمیز کردن وسایل باید با دقت کافی به ترتیب زیر انجام‬
‫شود‪:‬‬
‫وسایلی که قابل غوطه ور شدن است مانند سوند‪،‬پنس‪،‬آینه‪،‬فورسپس جراحی‪،‬فرز‪،‬قلم جرمگیری‬
‫وترمیمی‪،‬برس پرداخت‪،‬تری قالبگیری و ‪ ...‬را باید‪ -‬بالفاصله بعد از استفاده در ظرف حاوی ماده ضد‬
‫عفنونی کننده یا شوینده قرار داد تا بقایای خون وبزاق روی آنها خشک شود‪.‬‬
‫با استفاده از دستکش ضخیم وبرس بقایای خون وبزاق باید از روی وسایل پاک شود شستن وسایل با‬
‫دست انجام می شود ویا با استفاده از‬
‫دستگاههای اولترامونیک‬
‫‪.‬مزایای دستگاهها این است که قدرت تمیز کنندگی بیشتری دارند همچنین ظرفیت کاری باالتر‬
‫دارند وبه علت اینکه با دست تماس ندارند انتقال عفونت را کاهش می دهند‬
‫ضدعفونی کردن وسایل‪:‬‬
‫برای ضد عفونی کردن وسایل باید آنهارا شست وخشک کرد چون غلظت محلول ضدعفونی کننده را‬
‫کم می کند از مواد مختلف شیمیایی (گلوتارال ( مناسبتر است این محلول کلیه میکروارگانیسم ها‬

‫‪

‫وسایلدر محلول گلوتارال ‪ 1‬دقیقه وبرای استریلیزاسیون ‪ 1‬ساعت زمان الزم است‪.‬‬

‫‪136‬‬

‫مانند باکتری ها‪،‬ویروس ها از جمله ویروس ایدز وهپاتیت را از بین می برد برای ضدعفونی کردن‬


‫

‫

‫برای تهیه محلول باید طبق دستور کارخانه ی سازنده عمل کرد این محلول یک فعال کننده دارد که‬
‫باید با آن مخلوط شود وهروقت رنگ آن سبز وروشن شد فعال می شود محلول فعال شده را نباید‬
‫بیشتر از هفته نگه داشت واگر تیره شد باید دور ریخته شود این ماده باید در ظرف در بسته‬
‫نگهداری شود واز ان در محل دارای تهویه مناسب استفاده کرد چون بخار آن محرک دستگاه تنفس‬
‫است ‪.‬همچنین این محلول سمی است باید از تماس آن با پوست ومخاط جلوگیری کرد وبعد از‬
‫ضدعفونی باید خوب شسته شود‬
‫از گلوتارال برای استریل وسایلی که غیر قابل اتوکالو کردن هستند استفاده می شود مثل تری ها‪،‬‬
‫اسپاتولها و‪...‬‬
‫میکروتن نیز مانند گلوتارال به رش غوطه ور سازی است وکار گلوتارال را انجام می دهد ضدعفونی‬
‫کردن قالبها ‪ :‬تمام قالبها وپروتزهایی که به البراتوار فرستاده می شوند باید ضدعفونی شوند ‪.‬‬
‫البراتوار ومطب باید در زمینه ی روش های ضدعفونی صحیح همکاری داشته باشند این همکاری‬
‫می تواند با نوشتن یا مهر زدن این عبارت روی دستور کار باشد ‪ :‬کار توسط )‪ ...‬نام ضدعفونی کننده‬
‫(قبل از ارسال ضد عفونی شد‪.‬‬
‫بعد از قالبگیری قالب باید شسته شود باشستن میکروبها از بین می رود سپس با دکونکس یا‬
‫وایتکس اسپری شده و ‪ 1‬دقیقه داخل نایلون قرار داده شود وبعد از آن خوب باید شسته شود چون‬
‫که ماده ضدعفونی کننده به خصوص وایتکس قالب را خراب می کند‬
‫بعد از ضد عفنی قالب به البراتوار فرستاده می شود در البراتوار نیز باید بعد از اتمام کار به همین‬
‫طریق استریل شده وبه مطب فرستاده شود ودر تمام مراحل تا هنگام تحویل پروتز عمل ضدعفونی‬

‫‪

‫‪137‬‬

‫باید انجام شود‪.‬‬


‫

‫

‫پروتزی که بیس فلزی دارد باید با دکونکس ضدعفونی شود چونکه وایتکس روی فلز خوردگی ایجاد‬
‫می کند‪.‬‬

‫مواد ضد عفونی کننده‬
‫وایتکس‬
‫‪ :‬ارزان‪،‬قوی ودر دسترس است بیشترین نتیجه را دارد معایب آن این است که بوی بد دارد‪،‬محرک‬
‫تنفسی است ) درمحیط باز باید استفاده شود ( محرک پوست وچشم است‬
‫برای ضد عفونی سطوح غیر فلزی بهترین ماده است برای ضدعفونی کف مطب‪،‬داخل سینک‬
‫ها‪،‬داخل کراش ار‪،‬صندلی استفاده می شود برای ضدعفونی کردن ساکشن مقداری وایتکس با‬
‫ساکشن می کشیم ونباید بالفاصله ازآن استفاده کنیم‬
‫دکونکس‬
‫‪:‬بیس الکلی دارد برای ضد عفونی سطوح کوچک مثل چراغ یونیت وهمچنین سطوح فلزی استفاده‬
‫می شود قدرت اثر آن از وایتکس کمتر است مزایای آن این است که بو ندارد ومحرک نیست‪.‬‬
‫بعضی از قسمت های یونیت مثل دسته چراغ‪،‬دسته کشو‪،‬دسته ی پوار آب وها‪،‬لوله ساکشن و ‪ ...‬را‬
‫می توان با روکش یکبار مصرف پوشاند وبا هر مریض تعویض کرد‬
‫هنگام استفاده از مواد ضدعفونی کننده ویا استریل کننده باید به نحوه ی مصرف‪،‬مورد‬
‫مصرف‪،‬قابلیت سازگاری با سایر مواد‪،‬تاریخ انقضاء ودستورالعمل نگهداری توجه داشت برچسب روی‬

‫‪

‫‪138‬‬

‫محصوالت موارد مهمی جهت اعمال کنترل عفونت بیان می کند‬


‫

‫

‫دفع مواد زاید دندانپزشکی‪:‬‬

‫عدم توجه به نحوه از بین بردن زباله ها باعث انتقال بیماریها می شود‪،‬کلیه سوزن ها ووسایل نوک‬
‫تیز را قبل از دور ریختن در ظرف های مقاوم دربسته گذاشت بهتر است روی قوطی جمله وسایل‬
‫خطرناک وآلوده قید گردد وبهتر است در موارد مشکوک به هپاتیت یا ایدز وسایل یکبار مصرف‬
‫آلوده را نیز قبل از دور ریختن استریل کرد‬
‫برای جلوگیری از مسمومیت با جیوه باید به نکات زیر توجه داشت‪:‬‬
‫‪ ‬خرده های آمالگام اضافی باید در ظرف حاوی داروی ثبوت رادیوگرافی نگه داشته شود‬
‫ترکیب جیوه با محلول ثبوت ایجاد رسب سولفات جیوه می کند واز تخریب جیوه جلوگیری‬
‫می کند‬
‫‪ ‬بهتر است از ساکشن قوی برای جمع کردن خرده های آمالگام از دهان استفاده شود‬
‫‪ ‬در حد امکان از تماس دست با آمالگام جیوه خودداری شود‪-‬‬
‫‪ ‬جیوه باید در ظرف نشکن با درپوش محکم ودور از حرارت مستقیم نگهداری شود‬
‫*کاسه اسپاتول را می توان در یک ماده ضد عفونی کننده مثل وایتکس یا گلوتارال غوطه ور کرد تا‬
‫ضد عفونی شود‬
‫حفظ وادامه ی استریلیزاسیون‪:‬‬
‫وسایل استریل شده باید در کابینت خشک‪،‬تمیز ودر بسته نگهداری شود به منظر ممانعت از آلوده‬
‫شدن مجدد وسایل را باید داخل یک شان یا سینی دربدار قرار داد وبعد از استریل کردن باهمان‬

‫‪

‫‪139‬‬

‫سینی یا شان داخل کابینت گذاشت‪.‬‬


‫

‫

‫چند نکته ‪:‬‬
‫باید سرساکشن‪،‬لیوان‪،‬برس والستیک پروفیالکسی یکبار مصرف با هر مریض عوض شده ودور ریخته‬
‫شود ‪ .‬از یک کارپول برای بیش از یک مریض نباید استفاده کرد فرزها از وسایل حساس محسوب می‬
‫شوند وباید یعد از هربار استفاده استریل شوند با هر بار استفاده مقداری از ترشحات دهان بیمار به‬
‫داخل سر توربین وآنگل نفوذ می کند وهنگام استفاده مجدد به بیرون تراوش می شود به همین‬
‫دلیل این وسایل نیز باید استریل شوند برای استریل کردن قبل از جدا کردن آنها از لوله یونیت باید‬
‫چند لحظه درحالیکه فرزها برسرآن متصل است خود به خود کار کند‬
‫سپس سطوح خارجی این وسایل را باید به کمک برس های مخصوص با محلول صابون تمیز وسپس‬
‫خشک نمود وبا استفاده از اتوکالو استریل نمود وبعد از استریل باید روغن کاری شود وبعد از اتصال‬
‫فرزها دستگاه باید چند دقیقه کار کند تا روغن اضافی تخلیه گردد‪.‬‬
‫‪.‬‬
‫مراقبت دهان ودندان کودک‪:‬‬
‫به علت اهمیت دندانهای شیری ونقش آنها در جویدن وهضم غذا وهمچنین حفظ فضای الزم برای‬
‫رویش دندانها دائمی دندانهای شیری مانند دندانهای دائمی احتیاج به مراقبت ورسیدگی دارند‪.‬‬
‫هنگام رویش دندان استفاده از مسواک انگشتی مفید است ‪ .‬مسواک انگشتی وسیله ای است جهت‬
‫کمک به رعایت بهداشت دهان ودندان وماساژ لثه در هنگام رویش دندانها که از زمان تولد تا سه‬
‫سالگی قابل استفاده می باشد وقتی کودک یک یا دو دندان در می آورد با پیچیدن یک پارچه‬
‫تمیز ومرطوب به دور انگشت باید دندانها ولثه کودک را به مالیمت ماساژ داد تا پاک شود اینکار‬

‫‪

‫عادات غلط دهانی در کودکان‪:‬‬

‫‪140‬‬

‫دوبار در روز بعد از اولین وآخرین وعده ی غذایی انجام می شود‬


‫

‫

‫رویش دندانها فرایند پیچیده ای است واز نظم خاصی پیروی میکند ‪ .‬محل قرارگیری دندانها توسط‬
‫چندین عامل کنترل می شود‪:‬‬
‫‪.‬نیروی ناشی از زبان که به دندانها فشار وارد می آورد‬
‫‪.‬‬

‫نیروی عضالت لب که دندان را سرجایش نگه می دارد‬

‫‪.‬‬

‫حرکت عضالت گونه وفشار دندان مقابل‬

‫به طور طبیعی تعادل نیروهای فوق باعث ردیف شدن دندانها می شود ولی در بعضی موارد عادات‬
‫غلط دهانی کودک تعادل نیروهای فوق را به همزده ومشکالتی را ایجاد میکند که تشخیص به موقع‬
‫این عادات وکمک به رفع آنها باعث پیشگیری از به هم خوردن ترتیب به دندانها می شود‪.‬‬
‫از جمله عادات غلط موارد زیر حائز اهمیت است‪:‬‬
‫‪ ) 1‬گازگرفتن لب‬
‫که این عادت غلط سبب کج شدن دندانها در درازمدت می شود لب به دلیل اینکه داخل دهان قرار‬
‫می گیرد وزبان چربیهای نرم کننده ی آنرا پاک می کند به خشکی دچار می شود استفاده از کرم‬
‫های مرطوب کننده روی لب به ترک این عادت کمک می کند‪.‬‬
‫‪) 2‬قرارگرفتن زبان بین دندان‬
‫‪ :‬این عادت سبب بروز ناهنجاریهای مختلف در نحوه ی قرار گرفتن دندانها می گردد برای رفع این‬
‫عادات بهتر است کودک در مقابل آینه قرار بگیرد وسعی نماید در هنگام بلع زبانش از الی‬
‫دندانهایش بیرون نزند‬
‫‪)3‬جویدن ناخن ‪:‬‬

‫‪

‫وتشویق رفع شود‪.‬‬

‫‪141‬‬

‫جویدن ناخن نیز از جمله عادات مضر است که باید از طریق آگاه کردن کودک‪،‬یادآوری کافی‬


‫

‫

‫‪ 4‬ساییدن دندانها روی هم)دندان قرچه ‪( :‬این عادت غلط بیشتر مربوط به عضالت جویدن می‬
‫باشد که با انقباض خود سبب ساییده شدن‬
‫دندانها می شوند کودک ممکن است از صدای آن خوشش بیاید وبرایش یک عادت شود واین عادت‬
‫اگر در روی دندانهای شیری انجام شود سبب تاٌخیر واشکال در رویش دندانهای دائمی می گردد‪.‬‬

‫‪ ) 5‬مکیدن – انگشت‬
‫‪ :‬این عادت بیشتر در کودکانی که از شیر مادر محروم می باشند دیده می شود این عادت غلط بعد‬
‫از سن ‪ 4‬سالگی عوارض بسیاری در شکل گیری ورشد دندانها‪،‬فکین وفرم صورت ایجاد می کند‬
‫مکیدن انگشت شست از عادات غلطی است که آسیبهای جدی به رشد فک ودندانها وارد می کند‪.‬‬
‫‪) ٢‬جویدن اشیاء‬
‫اگر برای مدت کوتاهی این عادت وجود داشته باشد معموالا عارضه ای جدی ندارد ولی اگر این عمل‬
‫به صورت عادت درآید مشکالتی را در سیستم دهان ودندان ایجاد می نماید استفاده از پستانک تا‬
‫سن تا ‪ 4‬سالگی مشکلی به وجود نمی آورد ولی بعد از آن نباید استفاده شود‪.‬‬
‫روش های پیشگیری از پوسیدگی‪:‬‬
‫‪) 1‬افزایش مقاومت دندان ) فلورایدتراپی وفیشور سیلنت(‬
‫‪) 2‬مبارزه با میکروارگانیسم ها ) رعایت بهداشت دهان وحذف پالک میکروبی(‬
‫‪) 3‬بهبود رژیم غذایی ) محدودیت مصرف قندها(‬
‫فلوراید تراپی‪:‬‬

‫‪

‫سیستمیک ‪ :‬اضافه کردن فلوراید به آب قرص ها وقطره های فلوراید‬

‫‪142‬‬

‫این درمان میتواند به صورت موضعی یا سیستمیک انجام شود‪.‬‬


‫

‫

‫موضعی ‪ :‬خمیر دندان ژل ها ومحلولهای فلوراید دهانشویه ها وارنیشها‬
‫فلوراید یک ماده طبیعی است که باعث افزایش مقاومت دندانها در برابر پوسیدگی می شود ‪ .‬این‬
‫ماده معموالا از راه آب آشامیدنی به بدن انسان می رسد ‪ .‬حداکثر فلوراید زمانی است که فلوراید‬
‫مورد نیاز از رههای مختلف مثل مصرف دهانشویه‪،‬آب فلوراید دارو و ‪ ...‬تاٌمین میگردد‪.‬‬
‫فلوراید تراپی به روش سیستمیک ‪ :‬اگر فلوراید در طی شکل گیری تاج دندانهای دائمی در رژیم‬
‫غذایی موجود باشد ) ازتولدتا سالگی ( در تمام ضخامت مینا نفوذ کرده وباعث بهبودی وضعیت‬
‫ساختمان مینا می شود واستحکام بیشتری پیدا می کند‪.‬‬
‫غلظت فلوراید در آب باید ) ‪ PPM‬یک میلی گرم در یک لیتر ( باشد این غلظت برای جلوگیری از‬
‫پوسیدگی بدون ایجاد لکه در دندانهای دائمی بهترین اثر را دارد ‪ .‬غلظت زیاد فلوراید باعث ایجاد‬
‫نقاط سفید رنگ مات روی دندان می شود وبا دندان رنگ می شود که به این حالت فلوروزیس‬
‫گفته می شود قرص ها وقطره های فلوراید اگر به طور ثابت از ماهگی مصرف شود اثر خوبی در‬
‫کنترل پوسیدگی خواهند داشت قطره ها را می توان به نوشیدنی های اطفال اضافه کرد فلوراید‬
‫تراپی موضعی ‪ :‬مصرف موضعی فلوراید باعث ورود به ساختمان دندان شده ودرمحکم شدن‬
‫ساختمان دندان مؤثر هستند‪.‬‬
‫دهان شویه سدیم فلوراید در پیشگیری از پوسیدگی مفید است ‪ .‬هربطری ‪ 1‬سی سی دهانشویه‬
‫برای مصرف یکسال کافی است ودر مدارس به دانش آموزان داده می شود‪.‬‬
‫هفته ای یکبار حدود سی سی ) به اندازه درب بطری ( از هر دهانشویه در هر مصرف می شود‪.‬‬
‫پس از هربار استفاده از دهان شویه باید مناسب وبه دور از نورخورشید وحرارت باشد‪.‬‬

‫‪

‫وتا نیم ساعت از خوردن وآشامیدن اجتناب شود‪.‬‬

‫‪143‬‬

‫برای جذب بهتر وبیشتر فلوراید بهتر است قبل از استفاده از دهان شویه دندانها مسواک زده شود‬


‫

‫

‫روش مصرف ‪ :‬ابتدا دهان شویه را داخل دهان برده وبه مدت یک دقیقه داخل دهان به گونه ای می‬
‫چرخانیم تا تمام سطوح دندانها با آن تماس پیدا کنند وسپس آنرا بیرون می ریزیم ‪ .‬بچه ها هنگام‬
‫استفاده از دهان شویه برای جلوگیری از قورت دادن دهان شویه باید سرشان را به جلو خم‬
‫کنند‪.‬‬
‫اگر فردی مقدار زیادی دهان شویه قورت دهد باید مقداری شیر یا داروی ضد اسید معده که از جذب‬
‫فلوراید جلوگیری می کند به او بخورانیم‪.‬‬
‫فلوراید تراپی‪:‬‬
‫بیشترین اثر فلوراید روی دندانهای تازه رویش یافته می باشد زیرا سطوح دندانهایی که کامالا رویش‬
‫نیافته اند متخلخل است وقابلیت جذب بیشتری دارند قبل از به کار بردن ژل یا محلول فلوراید‬
‫دندانها را باید با یک خمیر پروفیالکسی تمیز کرد وپالک بین دندانی وخمیر پروفیالکسی را‬
‫با نخ دندان برداشت سپس دهان را کامالا شسته به طوریکه تمام سطوح از خمیر تمیز شود ‪ .‬به‬
‫منظور جلوگیری از رقیق شدن فلوراید باید سطح دندانها را با پوار هوا خشک کرد سپس ژل ها را که‬
‫مزه ی مطبوعی دارند را با یک تکه پنبه به صورت کوادران به کوادران روی دندانها مالیده شود‬
‫وبعد از ‪ 4‬دقیقه ژل از روی دندانها برداشته می شود‪.‬‬
‫روش دیگر فلوراید تراپی استفاده از تری است به این صورت که داخل تری را از ژل پر می کنیم‬
‫وتری را داخل دهان قرار می دهیم وژل را بین دندانها هدایت می کنیم ازیک ساکشن جهت خارج‬
‫کردن بزاق وجلوگیری از بلع اضافات ژل استفاده می کنیم بعد از ‪ 4‬تری را برداشته واضافات‬
‫ژل را از دهان خارج می کنیم در این مرحله بهتر است مقداری از فلوراید را با دنتال فالس ) نخ‬

‫‪

‫تراپی بهتر است شخص تا نیم ساعت دهان خود را شسته وچیزی نخورد ونیاشامد‬

‫‪144‬‬

‫دندان ( به سطوح پروگزیمال دندانهایی که باهم تماس شدید دارند هدایت کنیم بعد از فلوراید‬


‫

‫

‫ایمپلنت ‪:‬‬
‫کسانی که یک یا چند دندان از دست رفته دارند ویا پوسیده دارند که دیگر قابل ترمیم و نیست باید‬
‫آن ها را کشید ‪ .‬وپس از مدت یا‪ 4‬ماه ) بستگی به جا لثه وجای دندانی که کشیده شده است دارد (‬
‫باید با تشخیص پزشک یک عکس ‪ opG‬گرفته شود تا فاصله بین لثه واستخوان فک وعصب فک‬
‫مشخص شود ‪ .‬اگر بیمار با عکس ‪ OPG‬قابل انجام کار نبوده باید بمیار یک سی تی اسکن انجام دهد‬
‫بعد از انجام عکس توسط یک دستگاه به نام ایمپلنت سیستم و ست جراحی ایمپلنت و ست‬
‫ایمپلنت می باشد ‪ .‬که باید به صورت یک پگ در اتو کالواستریل شود مواد مصرفی آن مرحله اول‬
‫فیکچر می باشد‪.‬‬
‫مواد مصرفی آن در مرحله اول ‪ :‬فیکچر می باشد‬
‫فیشور سیلنت‪Fishur sealant :‬‬
‫برای افزایش مقاومت دندان وجلوگیری از پوسیدگی دندانها را فیشور سیلنت می کنند امروزه ثابت‬
‫شده که شیارهای عمیق سطح جونده به دلیل عرض بسیار کم وبه دلیل آنکه بزاق در آنجا جریان‬
‫نداشته وتوسط مسواک قابل تمیز کردن نیستند مستعد ترین ناحیه به پوسیدگی است وفلوراید‬
‫نیز در سطوح صاف بیشتر اثر کرده وتاٌثیر کمتری بر شیارها دارد به همین جهت شیارهای سطح‬
‫اکوزال باید مسدود شوند دندانهایی که شیارهای عمیق وبدون پوسیدگی دارند را می توان فیشور‬
‫سیلنت کرد‪.‬‬
‫نحوه انجام دادن فیشور سیلنت ‪ :‬ابتدا سطح اکوزال را با پودر پامیس وبرس تمیز می کنیم وبه خوبی‬
‫با آب شست وشو می دهیم دندان را با رول پنبه ایزوله می کنیم واز ساکشن نیز باید استفاده شود تا‬

‫‪

‫‪145‬‬

‫محیط دهان خشک باشد ‪ .‬سپس سطح دندان را با اسید فسفریک به مدت ‪ 1‬ثانیه‬


‫

‫

‫اچ می کنیم ) تخلخل ایجاد می کنیم ( این مدت برای دندانهای شیری ‪ 41‬ثانیه است شیارهای سطح‬
‫اکوزال وتقریباض نیمی از کاسپها باید اچ شود سطح اچ شده را به مدت ثانیه با اسپری آب و ثانیه با‬
‫فشار توام آب وشستشو می دهیم وبا استفاده از ساکشن قوی آب را از داخل دهان‬
‫مریض به طور همزمان تخلیه می کنیم سپس دندان را با پوار هوا خشک می کنیم در این مرحله‬
‫دندانها حتماا باید خشک باشد مینای اچ شده حتماا باید حالت گچی داشته باشد در این مرحله مواد‬
‫سیلنت توسط برس موئی به نواحی اچ شده مالیده می شود وتمام شیارها باید آغشته وسیل‬
‫شوند وبعد آنها را با الیت کیور سفت می کنیم بعد اکلوژن بیمار را چک می کنیم وبیمار باید هر ماه‬
‫یکبارتحت کنترل درآید‪.‬‬
‫دستیابی به حفره دهان‪:‬‬
‫نواحی مختلف کار‪:‬‬
‫‪4‬ناحیه مهم فعالیت در اطراف بیمار در وضعیت خوابیده وجود دارد صورت بیمار مرکز یک ساعت‬
‫محسوب می شود این نواحی عبارتند از‬
‫‪ :‬ناحیه کار برای دندانپزشک‬
‫ناحیه غیرفعال‬
‫ناحیه دستیار‬
‫ناحیه تبادل وسایل اندکی جلو وزیر چانه بیمار‪.‬‬
‫درناحیه کار دندانپزشک وضعیت ساعت متداولترین موقعیت جهت کارکردن است اغلب جهت‬
‫کارکردن در سمت راست فکین پایین ساعت تا است‪.‬‬

‫‪

‫داده میشوند‬

‫‪146‬‬

‫ناحیه غیر فعال ‪ :‬وسایلی که در خالل انجام عمل مورد استفاده قرار می گیرند در این ناحیه قرار‬


‫

‫

‫ناحیه دستیار ‪ :‬دستیار معموالا در ساعت تا برای تمام اعمال قرار می گیرد این وضعیت به او اجازه‬
‫می دهد که هم به ناحیه تبادل وسایل جهت ردوبدل کردن وسایل ومواد وهم به ناحیه غیر فعال‬
‫دسترسی داشته باشد‪،‬ناحیه تبادل ناحیه ای است که بیشترین فعالیت درآن صورت می گیرد‬
‫واز دیگر نواحی به حفره دهان نزدیک تر است‬
‫وضعیت نشستن دندانپزشک‪:‬‬
‫آماده شدن جهت هرگونه عمل دندانپزشکی باید با نشستن دندانپزشک در حالت متوازن آغاز گردد‬
‫که بر اساس خصوصیات زیر بیان می گردد‪:‬‬
‫وضعیت قرار گرفتن بیمار‪:‬‬
‫یکی از مهمترین مراحل آماده نمودن محیط مناسب کار برای دندانپزشکی تنظیم وضعیت متوازن‬
‫خود با نشاندن مریض در موقعیت صحیح است‬
‫مریض باید طوری قرار بگیرد که حفره دهانش در وسط بدن دندانپزشک در ارتفاع آرنج ها قرار گیرد‬
‫دندانپزشک نباید مجبور شود که به طرف باال نگاه کند یا به پایین خم شود‬
‫ساعد ها هنگام کار باید موازی کف اتاق باشد سرمریض باید در منتهی الیه جا سری صندلیها وکمی‬
‫به طرف دندانپزشک قرار گیرد‬
‫بیماران باید بدون توجه به قدشان روی صندلی قرار گیرند به عبارت دیگر اشخاص کوتاه قد واطفال‬
‫باید طوری روی صندلی قرار گیرند که سرشان در جا سری باشد‪،‬در مورد نشاندن بیماران معلول باید‬
‫دقت کافی به عمل آید زیرا بسیاری از اوقات امکان خوابیدن آنها روی صندلی امکان پذیر‬
‫نیست‪.‬‬

‫‪147‬‬
‫‪


‫

‫

‫بی حسی موضعی‪:‬‬
‫بیشتر اعمال دندانپزشکی روی بافتهای‬
‫بسیار حساس انجام می شود کنترل درد‬
‫برای تحمل چنین اعمالی ضروری است‬
‫احساس درد به طور مستقیم از طریق راه‬
‫های عصبی مخصوص به مغز رفته ودر انجام‬
‫به صورت درد احساس می شود استفاده از محلول های بی حسی موضعی در اطراف این عصاب با‬
‫شاخه های آن به طور موقتی‬
‫انواع داروهای بی حس کننده موضعی‪:‬‬
‫لینگوکائین‪ ،‬بنزوکائین‪،‬پریلوکائین‪،‬سیدوکائین‪،‬پلی ویکائین وبوپی ویکائین که رایج ترین آنها‬
‫لینگوکائین وپریلوکائین است‬
‫چون ماده بی حسی در محلی تزریق می شود که عروق خونی فراوان است لذا این داروها به سرعت‬
‫جذب جریان خون می شود واز طریق کبد از بدن دفع می شود به همین دلیل به آن آدرنالین اضافه‬
‫می کنند‪،‬آدرنالین باعث انقباض عروقی خونی فراوان است لذا این داروها به سرعت جذب‬
‫جریان خون می شود واز طریق کبد از بدن دفع می شود به همین دلیل به آن آدر نالین اضافه می‬
‫کنند‪،‬آدرنالین باعث انقباض عروقی خونی منطقه تزریق ودر نتیجه کاهش جریان خون شده بنابراین‬
‫ماده بی حسی مدت زمان بیشتری در محل باقی می ماند‪.‬‬
‫در افرادی که بیماران قلبی یا فشار خون باال دارند از سیتانست استفاده می کنند در این داروی بی‬

‫‪

‫‪148‬‬

‫حسی به جای آدرنالین ازفلی پرسین استفاده می شود وفلی پرسین روی قلب یا فشار خون تاٌثیری‬


‫

‫

‫ندارد محلول های بی حسی داخل کارتریج ) شیشه استوانی شکل ( که یک دیافراگم الستیکی در‬
‫یک انتها ویک گلوله پالستیکی در انتهای دیگر نگهداری‬
‫می شوند که به آن کارپول می گویند‪،‬کارپول داخل سرنگ مخصوص قرار گرفته وسر سوزن به‬
‫قسمت دیافراگم آن متصل می شود ‪ .‬سرسوزن ها بهصورت یکبار مصرف می باشد سرسوزن های تیز‬
‫داخل پوشش های مخصوص خود قرار دارد سرسوزن ها را نباید با بقیه زباله ها در ظرف آشغال‬
‫انداخت‪.‬‬
‫بی حس کننده ها به دو طریق به کار می روند‬
‫‪ -1‬استعمال موضعی روی غشاء مخاطی یا پوست‬
‫‪ -2‬یا به صورت تزریق ‪ .‬تزریق سطح الزم ومورد نیاز بی حسی برای اغلب کارهای‬
‫دندانپزشکی را فراهم می کند داروی بی حسی در یک منطقه از بافت نرم فقط در‬
‫منطقه مورد نیاز بی حسی برای اغلب کارهای دندانپزشکی را فراهم می کند داروی‬
‫بی حسی در یک منطقه از بافت نرم فقط در منطقه مورد نظر تزریق می شود‪،‬نوع‬
‫تزریق برای قسمت های مختلف فک فرق می کند همچنین در فک پایین سرسوزن‬
‫بلندتر از فک باال است چون در فک پایین عمق نفوذ سوزن بیشتر است استفاده از‬
‫سوزن بلند در فک باال احتمال شکستن سوزن را افزایش می دهد تزریق یا در نزدیکی استخوان‬
‫پوشاننده اپکس ) نوک ریشه ( صورت می گیرد ویا تزریق پالک ناحیه ای برای ایجاد بی حسی در‬
‫تمام منطقه ای که توسط یک تنه عصبی بزر عصب رسانی میشود کاربرد دارد‪.‬‬

‫‪149‬‬
‫‪


‫

‫

‫نقش ) ‪ Scalikg‬جرم گیری ( و ‪ Root Planing‬در درمان های پریودنتال‪:‬‬
‫پالک باکتریال مهمترین عامل ایجاد بیماریهای پریودنتال است از آنجا که جرم به عنوان مهمترین‬
‫عامل تجمع پالک در توسعه این بیماری نقش مهمی داشته اند لذا برداشتن وحذف آن در درمان‬
‫بیماریهایریودنتال از اهمیت خاصی برخوردار است برداشتن جرم با وسایل مخصوصی انجام می‬
‫گیرد که این عمل تحت عنوان ‪ Rootplaning‬و ‪ scaling‬خوانده میشود ‪ .‬انجام آن به دقت وتبحر‬
‫خاصی نیاز دارد زیرا حذف ناقص آن ممکن است باعث تشدید بیماریهایریودنتال وایجاد آسه در‬
‫نسوج عمقی گردد‪.‬‬
‫‪Scaling‬عملی است که توسط آن پالک وجرم باالیی لثه ی پیدا می شود برداشتن جرم امکان‬
‫کنترل پالک دندانی وبهبودی انساج پریودنشیوم را فراهم می کند‬
‫‪Rootplaning‬روشی است که در آن پالک وکلکلوس از روی ریشه برداشته می شود وسطح ریشه‬
‫برداشته می شود و بهترین وسیله برای برداشتن جرم زیر لثه ای کورت است‪.‬‬
‫روت پلنینگ واسکیلینگ را می توان اساس درمانهای پریو دنتال دانست وچنانچه به موقع انجام‬
‫شوند تاٌثیر بسزایی در بهبود ونگهداری انساج پریودنشیم بیمار خواهند داشت‪.‬‬
‫طبقه بندی وسایل پریودنتال‬
‫‪ -1‬پروب پریودنتال‬
‫‪ -2‬وسایل پالیش‬
‫‪ -3‬سوند‬
‫‪ - 4‬وسایل جرم گیری ‪ Scaling‬وکورتاژ‬

‫‪150‬‬
‫‪


‫

‫

‫پروب پریودنتال ‪ :‬برای اندازه گیری عمق پاکت استفاده می شود‬
‫برای کشف رسوبات‪،‬جرمها‪،‬پوسیدگی زیر لثه وبرای بررسی سطح لثه بعد از روت پلنینگ ) جرم‬
‫گیری سطح ریشه ( استفاده می شود‬
‫کورت شامل ‪ -‬یونیورسال ‪ :‬که یک نوع آن برای تمام دندانها به کار می رود ویک تیغه با دولبه برنده‬
‫دارد ‪ -‬گریسی که بهترین وسیله جرمگیری است ویک لبه برنده ویک لبه غیر برنده دارد این وسایل‬
‫براساس آناتومی دندانها وهرکدام برای نواحی خاص ساخته شده است‪.‬‬
‫وسایل اولتراسونیک برای جرمگیری وتمیز کردن سطوح دندان از رسوبات محکم وکورتاژ لثه به کار‬
‫می رود دستگاه کویترن که توسط قلم کویترون جرمها را تمیز می کند ‪ .‬این وسایل با حرکت لرزشی‬
‫جرمها را بر می دارند‬
‫وسایل پالیش‪:‬‬
‫الف ‪ : Rubber cup‬برس ) فنجان ( پالستیکی‪:‬‬
‫ب ‪ : Bristole Brush‬برس مویی که فقط در تاج استفاده می شود ونزدیک لثه نباید استفاده‬
‫شود برای پالیش کردن از خمیر پروفیالکسی ) پودرپامیس ( استفاده می شود واز این وسایل به‬
‫منظور پرداخت کردن کامل وبرداشتن ‪، Stain‬ناصافیها وخشونت های ایجاد شده پس از جرمگیری‬
‫استفاده می شود‬
‫وسایل جراحی‪:‬‬
‫پاکت مارکه ‪ :‬به شکل پنس بودخ یک سرآن تیز بوده ونسبت به محور طولی وسیله با یک زاویه‬
‫قائمه قرار گرفته است وسر دیگر آن کند است ومدرج است این وسیله همزمان با تعیین عمق پاکت‬

‫‪

‫وتعیین خط برش است‬

‫‪151‬‬

‫به سطوح خارجی لثه سوراخی ایجاد می کند واین سوراخ معیار خوبی برای جراحی لثه‬


‫

‫

‫چاقوی جراحی ‪ :‬که نیزه ای شکل هستند و درتمام قسمتهای محیطی دارای لبه برنده است وشامل‬
‫چاقوی پریودنتال که برای ژنژیوکتومی استفاده‬
‫می شود وچاقوهای اینتر دنتال برای برداشتن نسوج اینتر دنتال به کار می روند‬
‫تیغه های جراحی ‪ :‬یکبار مصرف هستند رایجترین تیغه ها شماره های ‪ ، ،‬و ‪ c‬می باشد که داخل‬
‫دسته بیستوری قرار می گیرد‬
‫سیکل ها وکورت های جراحی ‪ :‬بزرگتر وضخیم تر از انواع غیر جراحی هستند وبرای برداشتن‬
‫بافتهای بین دندانی فیبروز ورسوبات زیر لثه ای‬
‫سخت کاربرد دارند‬
‫هووچیزل جراحی ‪ :‬به منظور برداشتن وتصحیح شکل استخوان حین جراحی کاربرد دارد‪.‬‬
‫فایل های جراحی ‪ :‬برای صاف کردن استخوان های خشن وبرداشتن تمام نواحی استخوانی مناسب‬
‫است‬
‫الواتور بریوست ‪ :‬جهت کنار زدن فلپ به کار می رود‬
‫قیچی ‪ :‬برای برداشتن تکه هایی از بافت حین عمل جراحی وتصحیح مارچین فلپ ها‪ ،‬برداشتن نخ‬
‫بخیه و ‪ ...‬به کار می رود‬
‫سوزن گیر ‪ :‬هنگام بخیه کردن وهمچنین برای نگه داشتن شان مریض ولوله ساکشن و ‪ ...‬کاربرد دارد‬
‫وسیله انعکاس نور ) اگر تیره باشد خطی دیده نمی شود واگر نباشد یک خط روشن دیده می شود (‬
‫وهمچنین لمس ) با یک نیروی مالیم به پشت ناخن کشیده می شود اگر سر خورد یعنی کند است‬
‫واگر یک خراش مالیم ایجاد کرد یعنی تیز است ( می توان تیزی وسایل را ارزیابی کرد هدف از‬

‫‪

‫‪152‬‬

‫تیز کردن وسایل ایجاد یک لبه برنده ودر نتیجه کارایی بیشتر آنها می باشد‬


‫

‫

‫انواع سنگ های تیز کننده‪:‬‬
‫طبیعی ‪ :‬مثل سنگ های روغنی ارکانرا وایندیا مصنوعی ‪ :‬مثل سنگ های کاربوراندوم وسرامیک‬
‫یک نوع دیگر از سنگ ها روی ماندرن فلزی سوار شده وبا هندپیس به کار می روند ممکن است به‬
‫صورت استوانه ای‪،‬مخروطی یا صفحه ای باشد‬
‫کنترل آنها مشکل است وکمتر استفاده می شوند‬
‫اصول تیز کردن‪:‬‬
‫یکی از اصول تیز کردن این است که هنگام تمیز کردن وسیله از تغیر فرم تیغه آنها جلوگیری شود‬
‫برای جلوگیری از این حالت آخرین حرکت تیز‬
‫کردن وسیله باید به سمت لبه برنده باشد قبل از شروع به تمیز کردن سطح کثیف باید تمیز شود‬
‫برای تمیز کردن سنگهای طبیعی از روغن‬
‫استفاده می شود ودر مورد سنگهای مصنوعی از آب استفاده می شود‬
‫تیز کردن کورتهای پریودنتال‪:‬‬
‫زاویه بین ‪ face‬تیغه وسطح کناری هر کورتی ‪ 1‬تا ‪ 1‬درجه می باشد زاویه کمتر از درجه کامالا تیز‬
‫است وبه سرعت ساییده می شود زاویه بزرگتراز ‪ 1‬درجه نیاز به فشار جایی سنگینی برای برداشتن‬
‫رسوبات دارد برای تیز کردن کورت ها بهتر است سطح کناری تیغه تیز شود‬
‫تیز کردن کورتهای گریسی‪:‬‬
‫از آنجا که لبه خارجی وبزرگترتیغه در جرمگیری استفاده می شود تنها همین سطح نیز می شود‬
‫حین تیز کردن فقط ‪ face‬تیغه موازی با سطح زمین می شود اما شنک ) تنه ( عمود بر سطح زمین‬

‫‪

‫‪153‬‬

‫نمی باشد‬


‫

‫

‫تیز کردن سیکل اسکیلرها‪:‬‬
‫اسکیلرها طوری در دست نگه داشته می شوند که سطح تیغه موازی با کف دست باشد سنگ تیز‬
‫کننده روی سطح جانبی اسکیلر باید طوری قرار داد که زاویه بین تیغه وسطح سنگ ‪ 11‬تا ‪ 1‬درجه‬
‫باشد وبا یک حرکت باال وپایین کوتاه واعمال یک فشار سبک وثابت در حالیکه دائماا سنگ با‬
‫تیغه در تماس باشد می توان عمل تیز کردن را انجام داد‬
‫وسایل دستی‪:‬‬
‫مانند قلم در دست گرفته می شود به نحوی که انگشتان باقی مانده به سطح یا کنار سطح تکیه داده‬
‫می شود سنگ باید روی میز یا سطح محکمی قرار گیرد زاویه صحیح وسیله باید حفظ شود تا لبه‬
‫برنده مطلوب به دست آید در حالیکه از انگشتان به عنوان راهنما استفاده می شود وسیله به جلو‬
‫وعقب رانده می شود ودر بعضی ابزارها وسیله ثابت است وسنگ برای تیز کردن حرکت داده می‬
‫شود‪.‬‬
‫جرمگیری وصاف کردن سطوح ریشه‪:‬‬
‫روش ها ووسایل مختلفی برای برداشتن پالک باکتریایی وجرم معرفی شده اند برداشتن این مجموعه‬
‫میکروبی به کاهش التهاب وآماس‪،‬ترمیم ا پیتلیوم زخمی شده پاکت‪،‬کاهش خونریزی هنگام پروب‬
‫کردن وکاهش عمق پاکت وافزایش سطح اتصال منجر می شود‬
‫جرم اغلب به صورت یک رسوب کمابیش مقاوم که از یک سوم سرویکالی تاج دندان تا نواحی عمیق‬
‫زیر لثه گسترده شده وجود دارد به وسایل وروشهای مختلفی نیاز است تا بسته به سطحی از دندان‬
‫گرفتار شده ومحل پالک نسبت به لبه لثه این رسوبات برداشته شوند‬

‫‪

‫‪154‬‬

‫اصل جرمگیری با وسایل دستی‪:‬‬


‫

‫

‫کنترل درد که شامل حساسیت طوق دندان یا پوسیدگی ویا به علت فشار وسیله یا زخم کردن لثه به‬
‫وجود می آید ویا به علت انتخاب وسیله‪ -‬نامناسب به کار بردن وسایل در نواحی عمیق ویا اعمال‬
‫نیروی زیاد وخسته کننده به خاطر کند بودن وسیله ایجاد می شود‬
‫درد دندان را می توان با پرهیز از تماس مکرر وسیله با سطح حساسی که قبالا یکبار جرمگیری شده‬
‫به حداقل رساند‬
‫درد بافتهای نرم را می توان با بی حس کننده موضعی ) مثل پماد لیدوکایین ( کنترل کرد برای این‬
‫منظور مقداری از بی حس کننده موضعی را روی رول پنبه قرار می دهیم ومجموعه ای از ‪ 4‬یا دندان‬
‫را باگاز خشک می کنیم وبعد رول پنبه را روی لبه لثه باکالی یا لینگوالی طوری قرار می دهیم‬
‫که مقداری از پماد را بتواند زیر لثه آزاد براندرول پنبه باید برای حداقل دقیقه در محل باقی بماند‬
‫نور رسانی کافی به موضع ‪ :‬اگر نور به صورت خیلی نزدیک شود تمرکز نور ازبین می رود ونتیجه‬‫بدی دارد وفاصله ‪ 4‬اینچی از صورت بیمار مؤثر وکافی است‬
‫صحیح دردست گرفتن وسیله‪:‬‬
‫طرز قرارگرفتن وسیله به این صورت است که قلم را باشست وانگشت نشانه می گیرند ولی وسیله‬
‫روی برجستگی انگشت میانی نزدیک به ناخن تکیه نموده وانگشت اشاره از بند دوم خم می شود‬
‫سومین انگشت به عنوان تکیه گاه استفاده می شود‬
‫تکیه گاه انگشتی مطمئن ) فینگر راست‪( :‬‬
‫برای کنترل وسیله احتیاج به تکیه گاه داریم مطمئن ترین وقابل اعتماد ترین تکیه گاه دندان‬
‫نزدیک به دندان مورد جرمگیری ودرهمان قوس فکی است البته تکیه گاههای دیگری نیزوجود دارد‬

‫‪

‫‪155‬‬

‫مثل دندانهای دورتر درهمان قوس فکی ویا یک دندان در قوس مقابل‬


‫

‫

‫‪5‬حداقل نیرو‪:‬‬
‫مراحل جرمگیری باالی لثه ) تاجی‪(:‬‬
‫ابتدا وسیله را انتخواب کرده سپس یک تکیه گاه مناسب در نظر می گیریم ‪ -‬میلی مترانتهای وسیله‬
‫را در اپیکالی ترین نقطه نسبت به جرم دندان قرار می دهیم در حالیکه انتهای لبه برنده تا حد امکان‬
‫در تطابق با فرم دندان باشد نوک وسیله باید در مقابل سطح دندان باشد نه در مقابل بافت نرم ‪.‬‬
‫سپس یک نیروی جانبی محکمی را برخالف سطح دندان وارد میکنیم ووسیله را به سمت تاج دندان‬
‫با ضربه کوتاهی می کشیم ضربه نباید باعث شود لبه برنده بافت نرم را زخمی کند ضربه ها را آنقدر‬
‫تکرار می کنیم تا زمانی که جرم کنده شود ‪ .‬عمل مشابه را با همه ی دندانها با یک برنامه ی منظم‬
‫انجام می دهیم‬
‫جرمگیری زیر لثه ای ‪ :‬برداشتن جرم زیر لثه در سالمت لثه حائز اهمیت است برای دیدن جرمهای‬
‫زیر لثه از روش بصری از طریق کنار زدن لثه با یک وسیله ویا از طریق کنار زدن لثه با یک وسیله ویا‬
‫از طریق رادیو گرافی ویا حس المسه می توان استفاده کرد ‪ .‬درروش المسه جرمها با کشیدن‬
‫وسیله ای مثل سوند ویا پروپ ) سوند مدرج ( روی سطح لثه قابل شناسایی هستند‪.‬‬
‫برای جرمگیری زیر لثه قلم جرمگیری را در حالیکه سطح قلم در کمترین زاویه نسبت به ریشه قرار‬
‫دارد وارد پاکت می کنیم با لبه ی کورت جرم ها را پیدا می کنیم تکیه گاه را انتخواب می کنیم میلی‬
‫متر لبه برنده را در تماس با ریشه نگه داشته ویک فشار محکم جانبی به جرم وارد می‬
‫کنیم بعد یک ضربه کوتاه به سمت جرم وارد می کنیم در همه حال روی وسیله کنترل داشته باشیم‬
‫ضربه های کنترل نشده احتمال آسیب زدنبه بافت را زیاد می کند ضربه ها را آنقدر تکرار می کنیم‬

‫‪

‫‪156‬‬

‫تا جرم برداشته شود ضربه ها می تواند افقی یا عمودی باشد‪.‬‬


‫

‫

‫وسایل اولترا سونیک ‪ :‬یک وسیله اولتراسونیک با حرکات بسیار تند نوک کارگر خود کار میکند یک‬
‫جریان آب در نوک وسیله وجود دارد که وسیله را خنک می کند آب آن به صورت اسپری است‬
‫لرزشهای نوک وسیله همراه با اسپری آب باعث تکه کردن وجدا سازی جرم ورنگدانه های سطح‬
‫دندان می شود‬
‫مزایا‬
‫‪.‬برداشتن جرم ها توسط دندانپزشک نیاز به نیرو وکشش کمتری دارد‬
‫‪.‬بافت نرم کمتر آزرده می شود‬
‫‪.‬جریان آب محدوده کار را می شوید وتمیز می کند که در کارهای درمانی پریودنتال الزامی است‬
‫‪.4‬زمان مورد نیاز جرمگیری کاهش می یابد‬
‫‪.‬سطوح ریشه ای جرمگیری شده به همان صافی است که پس از جرمگیری با وسایل دستی ایجاد‬
‫می شود‬
‫محدودیت ها‪:‬‬
‫‪.‬حس المسه دندانپزشک کم می شود‬
‫‪.‬بعضی بیماران احساس درد بیشتری دارند‬
‫‪.‬قبل از استفاده از وسایل اولتراسونیک حتماا باید برای ازیابی صاف وصیقلی بودن سطوح ریشه ای‬
‫از قلمهای دستی استفاده کرد‬
‫‪.4‬حساسیت ریشه ها به خصوص هنگام اعمال نیروی زیاد بیشتر است‬
‫‪.‬نباید روی اینله های پرسلن یا روکش های تمام پرسلن به کار روند زیرا احتمال سوراخ کردن یا‬

‫‪

‫‪157‬‬

‫شکستن چینی را به همراه دارند‬


‫

‫

‫‪.‬در افرادی که دارای ریتم ساز قلبی مصنوعی هستند بعضی از مدل های آن را نمی توان استفاده‬
‫کرد‬
‫جهت کار با کویترون توجه به نکات زیر الزامی است‪:‬‬
‫اگر دستگاه دارای سیستم تنظیم قدرت است همیشه آن را در کمترین درجه نگه دارید اگر درجه‬
‫باالتر رود میزان دامنه ی حرکات نوک‪ -‬دستگاه بیشتر می شود که احتمال ایجاد گرما وناراحتی‬
‫بیمار را بیشتر می کند کنار ‪ -‬نوک وسیله را در تماس با ریشه نگه دارید درحالیکه از یک حرکت‬
‫رفت وبرگشت تبعیت می کنید هیچوقت ریشه را با انتهای نوک وسیله‪ -‬لمس نکنید زیرا نوک‬
‫وسیله در هر ثانیه حرکات رفت وبرگشت زیادی دارد واگر نوک وسیله در تماس با نوک ریشه قرار‬
‫گیرد ممکن است نسج پالپ تخریب شود‬
‫جریان آب را تنظیم کنید جریان زیاد محیط را خیس می کند درحالیکه جریان کم احتمال ایجاد‬
‫گرمارا زیاد می کند وسبب ناراحتی بیمار می شود‬
‫سرعت وسیله به خصوص روی سطح ریشه باید متناسب باشد اگر نوک وسیله با سرعت زیاد‬‫حرکت کند از تاٌثیر آن در برداشتن جرم کاسته می شود واگر حرکت آن آهسته باشد نقطه ی تماس‬
‫وسیله با دندان گرم شده وسبب ناراحتی بیمار خواهد شد‬
‫زمانیکه جرمگیری زیر لثه ای انجام می دهید مرتباا ناحیه را با سوند برای پیدا کردن جرمهای باقی‬‫مانده چک کنید‬
‫ابزارهای ترمیمی‪:‬‬
‫هدف از ترمیم دندان جلوگیری از پیشرفت پوسیدگی وبازسازی دندان به صورت اول شکل وفانکشن‬

‫‪

‫‪158‬‬

‫مناسب ومحافظت از انساج سالم باقی مانده است‪.‬‬


‫

‫

‫پوسیدگی دندان عبارت است از ضایعه پاتولوژیک یا به عبارتی بیماری عفونی که نسوج سخت‬
‫دندان شامل مینا عاج وسمان را از بین می برد که به دنبال آن حفره ایجاد می شود‪.‬‬
‫گاهی برای ایزوله کردن دندان در هنگام ترمیم ویا سایر اعمال دندانپزشکی از را بردم استفاده می‬
‫شود را بردم یک صفحه الستیکی مخصوص است‬
‫که می توان با استفاده از پانچ روی آن یک سوراخ به اندازه دندان ویا دندانهای مورد نظر تعبیه کرد‬
‫پس از ایجاد سوراخ رابردم را روی یک فریم مخصوص قرار داده وبا یک کالمپ یا بند مخصوص آن را‬
‫روی دندان ثابت می کنیم‪.‬‬
‫مزایای رابردم‪:‬‬
‫‪.0‬جلوگیری از رسیدن رطوبت به دندان‬
‫‪.1‬جلوگیری از آلوده شدن حفره تهیه شده‬
‫‪.3‬جلوگیری از افتادن مواد ووسایل به داخل دهان‬
‫در قدیم برای تهیه حفرات از ابزار دستی زیادی استفاده می شد اما به مرور با پیدایش موتورهای‬
‫دندانپزشکی استفاده از این ابزار منحصر با استفاده از انجام ریزه های حفره گردیده است قبالا در‬
‫مورد این ابزار ها توضیح داده شده است‪.‬‬
‫انواع فرز) ‪BURS‬‬
‫‪.0‬فرز برای هندپیس مستقیم‬
‫‪.1‬فرز برای آنگل‬
‫‪.3‬فرز برای توربین‬

‫‪159‬‬
‫‪


‫

‫

‫فرز هندیس مستقیم وتوربین از نظر قطر وطول بدنه با هم متفاوتند فرزهای توربین کوچکترند‬
‫وهردو انتهای غیر برنده آنها گرد است فرز آنگلدارای انتهای مسطح وشیار داری است که باعث می‬
‫شود در آنگل گیر کند‬
‫شکل سر فرزها به نام های مختلف گرد فیشور مخروطی معکوس و ‪ ...‬نامیده می شود‪.‬‬
‫فرز روند ‪ :‬شماره های بزرگتر با دور کم برای برداشتن پوسیدگی مورد استفاده قرار می گیرند واندازه‬
‫های کوچکتر در تهیه حفره وایجاد گیر کاربرد‬
‫دارد‪.‬‬
‫فرزهای فیشور ) استوانه ای(‬
‫نوع دندانه دار وصاف دارد این فرزها در تهیه حفرات وبرای برداشتن نسج دندانی به مقدار زیاد‬
‫استفاده می شود‪.‬‬
‫فرزهای مخروطی) ‪( Taper‬‬
‫در پروتز ثابت برای تراش وتهیه حفره های ریختگی اینله وانله کاربرد دارند‪.‬‬
‫فرزهای مخروط معکوس) ‪( inrerted cone‬‬
‫برای تهیه حفرات کالس وبرای ایجاد گیر مفید واقع می شود‪.‬‬
‫فرزهای گالیی شکل‪:‬‬
‫این نوع فرزها نوعی فرز مخروط معکوس می باشند که انتهای برنده آنها به جای مسطح بودن که‬
‫کروی وی می باشد در تهیه حفرات به کار میروند‬
‫فرز) ‪( End cutting‬‬

‫‪

‫استفاده می شود در چنین مواردی تراش دیواره های جانبی مورد نظر نیست‪.‬‬

‫‪160‬‬

‫فقط انتهای آنها خاصیت برندگی دارند از این فرزها برای عمیق کردن حفرات صاف نمودن کف حفره‬


‫

‫

‫‪Finishing Burs‬‬
‫این فرزها در اندازه ها وشکل های متفاوت عرضه می شوند وممکن است فوالدی یا کارباید باشند‬
‫تعداد تیغه های این فرزها بیشتر از فرزهای معمولی است وتیغه ها بسیار به هم نزدیک ترند این‬
‫فرزها برای قرار دادن در تهیه حفرات ریختگی وترمیم های کامپوزیت وهمچنین از صاف‬
‫کردن وبرداشتن اضافات ترمیم ها به کار می روند‬
‫ساینده های چرخشی‪:‬‬
‫ذرات ساینده با ماده چسباننده مخلوط می شوند وروی دیسک هایی که از کاغذ پالستیک ویا فلز‬
‫ساخته شده اند چسبانده می شوند این ذرات ممکن است به شکل های مختلف روی ابزاری مانند‬
‫فرزهای الماسی یا دیسکهای پر قطر قرار داده شوند وسایل ساینده برای تراشیدن وپرداخت‬
‫مورد استفاده قرار می گیرند دیسک ها روی ماندرن سوار می شوند ومورد استفاده قرار میگیرند در‬
‫پروتز از دیسکها برای پرداخت کردن وبرداشتن اضافات پروتز قرار استفاده می شود‪.‬‬

‫ترمیم دندان‪:‬‬
‫برای ترمیم نمودن دندانها با توجه به نوع پوسیدگی ونوع موادی که می خواهیم استفاده کنیم حفره‬
‫تراش داده می شود مثالا برای ترمیم با آمالگام حتماا باید حفره گیر دار باشد ولی در ترمیم با‬
‫کامپوزیت چون گیر از طریق تکنیک اسید اچ ایجاد می شود حفره گیر دار الزم نیست بعد از تراش‬
‫حفره وبرداشتن کامل پوسیدگی حفره با ماده مناسب پر می شود در ترمیم با آمالگام‪،‬آمالگام را‬
‫داخل آمالگام کریر قرار داده وسپس داخل حفره قرار می دهیم وبا کندانسور آنرا متراکم وفشرده‬
‫می کنیم وسپس با کارور عمل فرم دادن را انجام داده وپس زمانیکه احساس می شود که نیروی‬

‫‪161‬‬
‫‪


‫

‫

‫برنیشرسبب به هم خوردن فرم آناتومیک دندان نخواهد شد اقدام به برنیش کردن می کنیم ازآنجا‬
‫که در حفرات کالس یک یا چند دیواره جانبی دندان از دست می رود لذا هنگام پرکردن احتیاج به‬
‫یک نوع دیواره مصنوعی در قسمت های پردگزیمالی دارد این دیواره مصنوعی به وسیله نوار‬
‫فلزی نازکی به نام نوار ماتریس ساخته می شود نوار ماتریس در داخل وسیله ای به نام ماتریس هلدر‬
‫جهت نگهداری آن از روی دندان قرار میگیرد‬

‫انواع ماتریس هلدر‪:‬‬
‫نگهدارنده ماتریس ایروی‪:‬‬
‫نوار ماتریس آنها به اندازه های گوناگون در بازار موجود است از فوالدی خیلی نازک ساخته شده اند‬
‫که درهر طرف دارای یا ‪ 4‬سوراخ می باشد که استفاده از آنرا برای دندانهای مختلف امکان پذیر می‬
‫کند براحتی شکل آناتومیک دندان را به خود می گیرد‪.‬‬
‫این ماتریس هلدر دارای دوشاخه است که به وسیله پیچی به هم نزدیک ویا از هم دور می شوند‬
‫وماتریس در روی این شاخکها سوار می شود‬
‫محکم کردن ماتریس دور دندان بوسیله پیچی که در انتهای ماتریس هلدر قرار دارد انجام میشود‬
‫هنگام فشردن آمالگام ممکن است مقداری آمالگام از قسمت لثه ای عبور کند به همین خاطر‬
‫گذاشتن وج الزامی است‪.‬‬
‫نگهدارنده ماتریس تانل مایر‪:‬‬
‫نوع متداول ماتریس هلدر است برای گذاشتن نوار ماتریس داخل ماتریس هلدر ابتدا دوانتهای آن به‬

‫‪

‫طرف دیگر بزرگتر است محیط کوچکتر همیشه در قسمت طوق دندان قرار گرفته ومحیط‬

‫‪162‬‬

‫هم نزدیک میشوند ودر نتیجه مخروط ناقصی تشکیل می گردد یعنی محیط یک طرف آن از محیط‬


‫

‫

‫بزرگتر به سطح یکنواخت واقع می شود در یک انتهای ماتریس هلدر ‪ 4‬شیار وجود دارد یکی در‬
‫انتهای آن است دوتا به طرف های جانبی ویکی بازاویه به طرف بدنه ماتریس هلدر امتداد دارد‪.‬‬
‫جهت شیار در انتهای هلدر ماتریس همیشه باید به طرف لثه قرار گیرد تا بتوان به راحتی آن را روی‬
‫دندان باز کرده وخارج کرد به این ترتیب محیط بزرگتر نوار ماتریس به طرف سطح جونده قرار گرفته‬
‫ومحیط کوچکتر به سمت طوق دندان قرار می گیرد انتهای دیگر ماتریس هلدر دوپیچ‬
‫قابل تنظیم دارد پیچ کوچکتر که در انتهایی ترین قسمت آن قرار دارد نوار ماتریس را ثابت می کند‬
‫پیچ قابل تنظیم بزرگتر برای افزایش یا کاهش قطر نوار ماتریس به کار می رود برای طرف چپ فک‬
‫پایین وراست فک باال نوار ماتریس در سمت چپ قرار می گیرد وبرای طرف راست فک پایین‬
‫وچپ فک باال به طرف راست قرار داده می شود در حالیکه شیارها به سمت پایین وطرف لثه قرار‬
‫گرفته است‪.‬‬
‫قراردادن وج‪:‬‬
‫وج در ناحیه اینتر پروگزیمال قرار داده می شود واهداف زیر را دنبال می کند‪.‬‬
‫‪.‬نقطه تماس مناسبی بین پرکردگی ودندان جادر به وجود می آورد‪.‬‬
‫‪.1‬با قرار دادن وج اورمنگ وجداسازی مختصر دندانها فضای بیشتر ومناسبتری برای ایجاد فرم‬
‫صحیح به ایجاد می شود‪.‬‬
‫‪.3‬جلوگیری از لثه ای از طریق فشردن ماتریس به لبه لثه حفره به این ترتیب لبه لثه ای حفره کامالا‬
‫بسته می شود وآمالگام هنگام متراکم کردن از لبه لثه ای عبور نمی کند‪.‬‬
‫وج در اشکال واندازه های مختلف از جنس چوب وپالستیک وجود دارد ومقطع مثلثی دارد در اندازه‬

‫‪

‫‪163‬‬

‫های مختلف جهت انطباق با اندازه های گوناگون فضاهای اینتر پروگزیمال عرضه می شوند ماتریس‬


‫

‫

‫هلدر معموالا در اطراف باکال است و وج با یک پنس از طرف لینگوال به فضای اینتر پروگزیمال‬
‫گذاشته می شود قاعده وج به طرف لثه ولبه تیز آن به طرف سطح اگوزال قرار می گیرد‪.‬‬
‫ترمیم با کامپوزیت‪:‬‬
‫بعد از تراش حفره سطح دندان به اسید آغشته می شود سپس به وسیله آب شسته شده وبا اسپری‬
‫هوا خشک می شود این کار باعث ایجاد تخلخل روی دندان می شود‪.‬‬
‫بعد از خشک کردن ماده باندینگ را به وسیله برس مخصوص به مناطق اچ شده می مالیم وبه مدت ‪1‬‬
‫ثانیه الیت می کنیم وبعد با توجه به رنگ دندان کامپوزیت مناسب را انتخاب کرده وبه صورت الیه‬
‫الیه داخل حفره قرار می دهیم والیت می کنیم تا حفره پرشود وبعد از آن ترمیم‬
‫کامپوزیت پرداخت می شود برای ترمیم نواحی بین دندانی با کامپوزیت از نوار ماتریس سلوئیدی‬
‫استفاده می شود‪.‬‬
‫نوار ماتریس را در فضای پروگزیمالی قرار داده وبه وسیله وج ثابت می کنیم‪.‬‬
‫برای پرداخت کامپوزیت از فرز الماسی پرداخت کامپوزیت استفاده می شود این فرز الماسی‬
‫کامپوزیت را صاف کرده واضافات آنرا بر می دارد وسطح لبیال وپاالتال ولبه پرکردگی به وسیله‬
‫دیسکهای نرم الماسی پرداخت می شود وقسمت پروگزیمال نیز به وسیله نوارهای سمباده ای نرم‬
‫مخصوص پرداخت می شود‪.‬‬
‫بعد از اتمام ترمیمی با کاغذ آرتیکوالسیون اکلوزان پرکردگی باید کنترل شده وهرگونه نقاط پیش‬
‫حذف می شود‪.‬‬
‫ترمیم دندانها با آمالگام همراه با پین ‪ :‬پین یک استوانه ای است که به عنوان گیر کمکی پرکردگی‬

‫‪

‫ویا همه تاج دندان از دست رفته استفاده می شود‪.‬‬

‫‪164‬‬

‫در داخل چاهکی که در عاج دندان ایجاد می شود نصب می شود در دندانهایی که یک یا چند کاسب‬


‫

‫

‫انواع پین ها‪:‬‬
‫‪ ‬پین های سیمان شونده‪:‬‬
‫چاهکی که ایجاد می شود از قطر پین بیشتر است واین فضا به وسیله سیمان پر می شود‪.‬‬
‫پین هایی که از طریق اصطکام در عاج ثابت می شود‪:‬‬‫قطر این پین ها از قطر دریل چاهکی که ایجاد می کند مختصری بیشتر است‪.‬‬
‫‪ ‬پین های پیچ شوندهک‪:‬‬
‫قطر پین ها مختصری از نقاط دریل وچاهک مربوط به آن بیشتر است همانند یک پیچ در عاج‬
‫پیچانده می شوند وبه همین علت در عاج گیر می کنند‪.‬‬

‫اندو‪:‬‬
‫شاخه ای از دندانپزشکی است که درباره تشخیص اندو ودرمان بیماریهای پالپ ومشکالت وابسته به‬
‫پالپ بحث می کند پالپ را در اتاقک مرکزی دندان واقع شده واز رشته های عصبی عروقی خونی‬
‫بافت همبندی وادنتوبالستها تشکیل شده است التهاب پالپ براثر هجوم تعداد زیادی باکتری‬
‫ایجاد می شود‪.‬‬
‫مراحل اندو‪:‬‬
‫در طی درمان ریشه پالپ از کانال پالپ به وسیله ریمر فایل به طور کامل برداشته می شود آنگاه در‬
‫حالتی که فایل داخل کانال ریشه قرار دارد‬
‫برای تشخیص طول دندان یک فیلم رادیوگرافی گرفته می شود به کمک فیلم می توان طول ریشه را‬
‫محاسبه کرد‪.‬‬

‫‪165‬‬
‫‪


‫

‫

‫انواع فایل ها‪:‬‬
‫‪ ‬فایل دستی‬
‫‪ ‬فایل روتاری که به آنگل های روتاری وصل می شوند‬
‫فایلها وریمرها دارای رابراستاپ هستند طول ریشه با خطکش اندازه گرفته می شود ورابراستات به‬
‫اندازه طول ریشه روی فایل قرار می گیرد اگر کانال عفونی باشد باید آنرا با هایوکلریت سدیم شسته‬
‫ویا خشک کرد وسپس از یک ماده ضد میکروبی جهت ضدعفونی کردن پالپ استفاده کرد‪.‬‬
‫رایج ترین ضد عفونی کننده های مورد استفاده مربوط به خانواده فنل یا مشتقات آن می باشد‬
‫سالهای اخیر استفاده از هیدروکسید کلسیم جهت درمان پالپ های نکرور عفونی مورد توجه قراار‬
‫گرفته است هیدروکسید کلسیم در داخل کانال به صورت محلول آبکی استفاده می شود مطالعات‬
‫نشان داده است استفاده از هیدروکسید کلسیم داخل کانال به طور کامل مجموعه کانال ریشه را‬
‫ضدعفونی می کند ضد عفونی کننده مؤثری است‬
‫وبرای شست وشو مناسب است آنتی سپتیک ضدعفونی کننده های متداول کامالا سمی هستند‬
‫وباید مراقب بود که به طور ناخاسته سبب آزار بافتی نشوند ‪ .‬فرمالدئید به طور گسترده در درمان‬
‫ریشه استفاده می شود وعلی رغم سمیت باال محبوبیت زیادی دارد ترکیب متداول ضدعفونی‬
‫کننده ها فرموکروزل است هالوژنها مثل کلرین پتاسیم یوداین ضد عفونی کننده مؤثری برای عاج‬
‫عفونی می باشند‪.‬‬
‫گوتا پرکا‪:‬‬
‫برای پرکردن کانال ریشه استفاده می شود از گوتا پرکا نمی توان به عنوان تنها ماده پرکننده‬

‫‪

‫باشد بنابراین برای پر کردن احتیاج به سیلرداریم گوتا برکا با استفاده از نوعی فشار تراکمی به کار‬

‫‪166‬‬

‫استفاده کرد زیرا فاقد کیفیت چسبندگی است که برای مهر وموم کردن فضای کانال ریشه الزم می‬


‫

‫

‫می رود‪ .‬گوتاپری به صورت مخروط در انواع زیر وجود دارد‪:‬‬
‫‪.0‬مخروط های مرکزی به عنوان مخروط اصلی استفاده می شوند‬
‫‪.1‬مخروط های فرعی که برای تراکم جانبی به کار می روند‪.‬‬

‫سیلر‪:‬‬
‫سیلر تمام فضایی که گوتاپرکا به دلیل محدودیت فیزیکی خود قادر به پرکردن آن نسبت پرنمایند‬
‫یک سیلر خوب باید استحکام چسبندگی هم به عاج وهم به گوتا پرکا داشته باشد‪.‬‬
‫بسیاری از سیلرهای اندردنتیک سیمان های اکسید روی اژنول هستند که برای مصارف اندوانتیک‬
‫اصالح شده اند‪.‬‬

‫ارتودنسی‪:‬‬
‫شاخه ای از دندانپزشکی است که در ارتباط با درمان ناهنجاریهای فکین ودندانها یا مال اکلوژن )‬
‫اکلوژن غیر نرمال ( می باشد تقریباا ‪ 1‬درصد اطفال دارای درجاتی از مال اکلوژنمی باشند که ممکن‬
‫است درمانهای متفاوتی نیاز داشته باشد ارتودنسی عالوه بر مزیتهای زیبایی که در اثر ردیف کردن‬
‫دندانها برای فرد ایجاد می کند نقش مهمی در جلوگیری از بیماریهای دندان ولثه دارند‪.‬‬
‫درمان ارتودنسی معموالا در سنین پایین ودر زمانیکه بیشتر دندانهای دائمی رویش پیدا کرده اند‬
‫انجام می شود زیرا در این زمان عمل رشد به سرعت انجام شده ورشد استخوان بچه های کوچک که‬
‫در سن رشد هستند برای حرکت دندانها مطلوب است‪.‬‬

‫‪167‬‬
‫‪


‫

‫

‫مشخصات اکلوژن نرمال‪:‬‬
‫‪.‬در یک اکلوژن نرمال دندان قوس منحنی منظمی را ایجاد کرده وتمام دندان به طور مناسب در جای‬
‫خود قرار می گیرند‪.‬‬
‫‪.‬مزیو با کال محاسب مولر اول باال در باکال گرو ) شیار باکال ( دندان مولر اول پایین قرار میگیرد‪.‬‬
‫‪.‬کانین باال بین کانین وپرمولر اول پایین قرار می گیرد معموالا به دلیل پهنتر بدن دندانهای ثنایای‬
‫باال از دندانهای ثنایای فک پایین هر دندان در فک باال باید با دندان مربوط به خود وقسمتی از دندان‬
‫مجاور دیستالی در فک مقابل در ارتباط باشد‪.‬‬
‫دندانهای ثنایای باال باید دندانهای ثنایای فک پایین را بپوشاند‪.‬‬
‫مولرهای اول جزء اولین دندانهای رویش یافته است لذا شکل اکلوژن آینده را مشخص میکند‬
‫‪:Over jet‬عبارت است از فاصله افقی ثنایای باال وپایین‬
‫‪:Over bite‬عبارت است از فاصله عمودی ثنایای باال وپایین‬
‫طبقه بندی اکلوژن‪:‬‬
‫‪ ‬دراین نوع مال اکلوژن رابطه دو فوس با هم صحیح است بنابراین ثنایاها ومولرها باهم رابطه‬
‫درستی برقرار می کنند اما گاهی اوقات ممکن است بقیه دندانها با هم رابطه درستی نداشته‬
‫باشند مثالا در فک حالت گرودیسک ) شلوغی ‪ ( open bite‬بایت باز و ‪ ...‬وجود داشته باشد‪.‬‬
‫‪: ‬در این حالت قوس دندانی فک باال جلوزده است وقوس دندانی فک پایین عقب تر قرار می‬
‫گیرد این وضعیت روی اکلوژن دندان مولر تاٌثیر گذاشته در نتیجه کااسپ مزیوباکال مولر باال‬
‫جلوتر از شیارها با کالی مولر پایین قرار می گیرد‪.‬‬

‫‪

‫است به صورت نوک به نوک قرار بگیرند‬

‫‪168‬‬

‫‪ ‬در این حالت فک پایین جلوتر از فک باال است واورجت کاهش یافته ودندانهای ثنایا ممکن‬


‫

‫

‫گاهی اوقات ارتباط قوسهای دندانی به گونه ای است که ثنایاهای باال کامالض درون ثنایاهای پایین‬
‫قرار می گیرد به این حالت اورجت معکوس می گویند‪.‬‬

‫کراس بایت‪:‬‬
‫در یک اکلوژن نرمال نصف تاج دندانهای فک باال در خارج قوس دندانی فک پایین قرار می گیرد در‬
‫مواردی که این حالت برعکس شود کراس بایت به وجود می آید که کراس بایت ممکن است در یک‬
‫دندان ویا در دندانهای خلفی یک طرف ویا همه دندانهای خلفی رخ دهد‪.‬‬
‫از رایجترین علل مال اکلوژن زود کشیدن دندان شیری کوچک بودن قوس فکی نسبت به دندانها‬
‫اندازه یا شکل غیر معمول دندانها و ‪ ...‬می باشد‪.‬‬
‫آماده سازی کست های مطالعه‪:‬‬
‫به منظور بررسی وضعیت صحیح دندانها در هنگام طرح درمان وبعد از کامل شدن درمان به کار می‬
‫روند قالبها با آلژنیات وتری های مخصوص ارتودنسی گرفته می شود قالبهای گرفته شده باید سریع‬
‫ریخته شود قالبها معموالا با گچ سفید یا زرداستون ریخته شده وبه کست تبدیل می شود‬
‫ووقتی که گچ کامالٌ سفت شده می توان قالب آن را جدا کرده وآنرا با دستگاههای تریمر برقی ترمیم‬
‫کرد کستها در حالیکه موم بایت بین دندانهای باال وپایین کامالا منطبق شده است وبه صورت جفتی‬
‫وبا دقت باید ترمیم شود‪.‬‬
‫برای انطباق موم روی مدل های گچی می توان آنرا با آب گرم نرم کرد برای ترمیم کردن کستها باید‬
‫آنها را در مقابل صفحه متحرک دستگاه ترمیم قرار داده واطراف آنرا گرد کرد‪.‬‬

‫‪169‬‬
‫‪


‫

‫

‫ارتودنسی‪:‬‬
‫‪ ‬محرک‬
‫‪ ‬ثابت‬
‫مزایای ارتودنسی متحرک ‪:‬قیمت آن ارزان است تنظیم آن ساده است نیاز به وقت کمی دارد‬
‫درصورت ایجاد اشکال وآسیب دیدن می توان آنرا در البراتوار مطب تعمیر کرد یکی از معایب آن‬
‫حجیم بودن است که مدتی طول می کشد تا بیمار به آن عادت کند این دستگاههای ارتودنسی شامل‬
‫چندید جزء سیمی است که به وسیله یک پلیت پالستیکی ) صحفه پالستیکی ( به هم متصل می‬
‫شوند این اجزاء شامل اجزاء مولد گیر که کالسپهای سیمی هستند که با اتصال به تاج دندانها‬
‫دستگاه ارتودنسی را در جای خود نگه می دارد‪.‬‬
‫‪ 2:‬اجزاء فعال‪:‬‬
‫شامل پیچ ها وفنرهایی هستند که باعث حرکت بعضی از دندانهای خاص می شوند‪.‬‬
‫فنرهای این دستگاههای ارتودنسی والبراتوار طوری ساخته می شود که فقط با دندان در تماس‬
‫باشند وبه آن نیرویی وارد نکنند فعال کردن این وسایل توسط دندانپزشک با خم کردن یا تنظیم‬
‫نمودن موقعیت آنها در دهان به گونه ای که فنر در جهت مناسب فشار کمی به دندان بیاورد‬
‫صورت می گیرد خم کردن فنر ها توسط پالیرهای مخصوص انجام می شود‪.‬‬
‫راهنمای پرستار دندانپزشک برای استفاده از دستگاه متحرک‪:‬‬
‫باید در تمام اوقات حتی غذا خوردن از آن استفاده شود‪.‬‬
‫حداقل روزی بار بعد از خوردن غذا با مسواک تمیز شوند‬

‫‪

‫هنگام فعال کردن فنرها دندان کمی درد بگیرد‪.‬‬

‫‪170‬‬

‫ممکن است مشکالتی در صحبت کردن وبرخوردن ایجاد شود که زود برطرف می شود وممکن است‬


‫

‫

‫در صورت ناراحت کننده بودن دستگاه ویا شکسته شدن وآسیب دیدن آن بیمار باید فوراا به‬
‫دندانپزشک مراجعه کند‬
‫غذا های چسبنده به دستگاه ارتدنسی صدمه می زند‪.‬‬
‫برای انجام معاینات حتماا باید مراجعه کنند‬
‫تنظیم دستگاههای ارتودنسی به طور معمول ‪ 4‬تا هفته یکبار انجام می شود‪.‬‬
‫دستگاههای ثابت ارتودنسی‪:‬‬
‫این دستگاهها محکم به دندانها متصل می شوند که شامل سیمها وفنرهایی است که به وسیله براکت‬
‫به دندانها متصل می شوند نسبت به ابزارهای متحرک فشار بیشتری اعمال کرده وباعث حرکات‬
‫پیچیده تری می شوند ‪ arch wire‬یک سیم مستطیلی است که سرتاسر قوس فکی را در بر می‬
‫گیرد برای مرتب کردن اولیه دندانها از آچ وایرهای قابل انعطاف استفاده می شود ولی برای به حداقل‬
‫رساندن حرکات ناخواسته با پیشرفت درمان آرچ وایرهای سخت تر مورد نیاز می باشد‪.‬‬
‫تنها راه جلوگیری از حرکات دندان براثر نیروهای ارتودنسی چسباندن یک براکت شیار دار روی تاج‬
‫دندان برای نگهداری دندان در طول آرچ وایر است برای هر دندان یک براکت مخصوص وجود دارد‬
‫در براکتها یک عالمت مشخص کننده در دیستو ژنژیوال حلقه آن وجود داشته که جهت‬
‫پردیس بین المللی رشد وتوسعه بهداشت وسالمت جندی شاپور جزوه ی دستیاردندان پزشکی‬
‫صحیح قرار گرفتن آنها را مشخص می کند‪.‬‬
‫بند‪( band ) :‬‬
‫معموالا روی دندانهای آسیا مولر سوار می شوند بنابراین انتهای آرچ وایر حتی اگر سیم شل شود‬

‫‪

‫شود‪.‬‬

‫‪171‬‬

‫نگهداشته می شود برای سایر دندانها اگر اتصاالت خراب شوند برای از بین بردن چرخش توصیه می‬


‫

‫

‫برای چسباندن براکتها از تکنیک اسید اچ استفاده می شود در بیشتر مطبها وسایلی که برای‬
‫چسباندن به کار می رود انتخابی می باشند‪.‬‬
‫فضا نگهدار‪:‬‬
‫دستگاهی است که برای حفظ فضای خالی دندانهای زود از دست رفته شیری ودر بعضی شرایط برای‬
‫حفظ فضاهای خالی دندانهای از دست رفته دائمی به کار می رود هدف از این حفظ تسهیل وامکان‬
‫رویش دندان دائمی زیرین در محل صحیح وایجاد موقعیت نرمال برای دندانهای مجاور‬
‫وجلوگیری از مال آکلوژن می باشد که هم به صورت متحرک وهم به صورت ثابت ساخته می شود‪.‬‬
‫آشنایی با ابزارهای پروتز وکاربرد آنها‪:‬‬
‫پروتز شاخه ای از دندانپزشکی است که برای جوگیری دندانهای از دست رفته می پردازد‪.‬‬
‫پروتز کامالا برای بیمارانی است که تمام دندانهای خود را از دست داده اند اما برای بیمارانی که تمام‬
‫دندانهای خود را از دست نداده اند وچند دندان در دهان آنها باقی مانده است پروتز پارسیل ساخته‬
‫می شود‪.‬‬
‫اعمال پروتز دندانی‪:‬‬
‫‪.‬ایجاد ظاهر مناسب‬
‫‪.‬برقراری تکلم صحیح وطبیعی‬
‫‪.‬تسهیل در جویدن غذا‬
‫‪.‬نگهداری رابطه بین فک باال وپایین در وضعیت صحیح‬
‫‪.‬جلوگیری از کج شدن ورویش زیاد دندانهای باقی مانده‪.‬‬

‫‪172‬‬
‫‪


‫

‫

‫مراحل ساخت پروتزها‪:‬‬
‫مراحل تکنیکی توسط دندانپزشک انجام می شود اما مراحل ساخت پروتز در البراتوار انجام می شود‬
‫مسئولیتهای پرستار دندانپزشک در این زمینه عبارتند از قرار دادن بیماربه صورت راحت روی‬
‫صندلی دندانپزشکی بستن پیش بند وآماده کردن وسایل ومواد الزم همچنین پرستار دندانپزشک‬
‫کارهای البراتوار را همراه توضیحات مربوط به تکنسین داده وکارهای آماده را دریافت کند وبا توجه‬
‫به زمان آماده شدن کار در البراتوار به مریض وقت بدهد‪.‬‬
‫‪.‬وسایل الزم برای تراش ومحل کار‬
‫سرتوربین‪:‬‬
‫‪‬فرز الماسی با انتهای گرد برای تراش سطح اکلوزال‬
‫‪‬فرز چمفر وفرز الماسی کوتاه وباریک برای تراش سطوح پروگزیمال‬
‫‪‬فرز چمفر برای سطوح باکال ولینگوآل‬
‫موم قرمز ‪ :‬میزان تراش کافی سطح اکلوزال توسط موم قرمز به ضخامت میلی متر که بین دندانهای‬
‫بیمار قرار می گیرد کنترل می‬
‫گردد در قسمت هایی که تراش کافی نیست موم نازک می شود‪.‬‬
‫‪‬در دندانهای قدامی سطح لینگوال با استفاده از فرز الماسی چرخی شکل کوچک تراشیده می‬
‫شود‪.‬‬
‫‪‬برای تراش لبیال در دندانهای قدامی از فرز الماسی تیپر با انتهای تخت استفاده می شود‪.‬‬
‫‪‬فرز فیشور ونایف اج نیز برای تراش استفاده می شود‪.‬‬

‫‪

‫آماده سازی کانال برای‪post core :‬‬

‫‪173‬‬

‫به طور کلی مارژین رستوریشن باید با خاتمه تراش که در ناحیه طوق دندان واقع شده منطبق باشد‪.‬‬


‫

‫

‫تمام پوسیدگی کف بندی ها ورستوریشن های قبلی با فرز روند برداشته می شود ودیواره های بدون‬
‫پشتیبان نیز برداشته می شود برای خارج نمودن گوتا پرکا پیزو ریمر استفاده می شود که در بسته‬
‫های تایی قرار گرفته است‪.‬‬
‫پنرو ریمر در مقابل فیلم رادیوگرافی قرار داده می شود تا طولی که ریمر باید وارد کانال شود‬
‫مشخص شود که استاپ را روی آن قرار می دهند سپس یک اسپروی پالستیکی با استفاده از‬
‫هندپیس به نحوی تراشیده می شود که منطبق کانال باشد وتا انتهای کانال وارد شود سپس از داخل‬
‫کانال قالب گرفته می شود به این صورت که آکریل دورالی که آماده شده‪،‬سپس با کمک اسپاتول‬
‫دهانه کانال تا حد امکان به وسیله آکریلی دورالی پرمی شود واسپروی پالستیکی وارد کانال می‬
‫شود وقتی که رزین سفت می شود قالب پشت از کانال خارج می شود وتبدیل به فلز می شود وداخل‬
‫کانال سیمان می شود همچنین می توان از بین داخل کانال برای استحکام دندان استفاده می شود‬
‫که شایعترین آنها پین های پیچ شونده است‪.‬‬
‫وسایل سمان کردن روکش موقت‪:‬‬
‫‪‬کاغذ وآرتیک ‪.‬السیون برای چک کردن اکلوژن‬
‫‪‬سنگ سبز برای برداشتن نقاط پیش رس روکش موقت در خارج دهان توسط هندپیس‬
‫‪‬سوند برای برداشتن اضافات پانسمان‬
‫‪‬اسپاتول سمان برای هم زدن سمان‬
‫سمان موقت‪:‬‬
‫نخ دندان برای خارج کردن سیمان از سطح پروگزیمال‬

‫‪

‫‪‬نیم تری که بستگی به سمت چپ وراست فرق می کند‪.‬‬

‫‪174‬‬

‫وسایل ومواد قالبگیری‪:‬‬


‫

‫

‫‪‬پوتی و واش‬
‫‪‬نخ زیر لثه ومایع همودنت‬
‫بعد از قالبگیری قالب به البراتوار فرستاده شده وفریم فلزی ساخته می شود‬
‫مرحله بعد امتحان فریم است که با استفاده از واش انجام می شود اگر فریم ننشست الیه نازکی از‬
‫واش داخل فریم می گذاریم نواحی که مانع‬
‫نشستن هستند به صورت نقاط براق در سطح داخلی فریم مشاهده می شوند وبا فرز آن نقاط‬
‫برداشته می شود با استفاده از کاغذ آرتیکوالسیون صورت می گیرد ‪ .‬نقاط پیش رس توسط سنگ‬
‫سبز یا مولت برداشته می شود ‪ .‬تماس پروگزیمالی توسط نخ دندان چک می شود تماس باید‬
‫مشابهسایر دندانها باشد‬
‫جراحی وکشیدن دندان‪:‬‬
‫بیرون آوردن دندان یکی از قدیمی ترین ورایجترین اعمال جراحی است که این عمل ممکن است به‬
‫دالیل زیر ضرورت پیدا کند‪.‬‬
‫‪.1‬شکست در ترمیم یا درمان اندو‬
‫‪.2‬بیماریهای پریودنتال پیشرفته‬
‫‪.3‬آبسه دندان‬
‫‪.4‬پوسیدگی ها در مواردی که درمان آنها ممکن نیست‬
‫‪.5‬در درمان های ارتودنسی‬
‫‪.6‬نهفتگی به ویژه در دندانهای عقل‬

‫‪

‫می شود ‪ .‬در این روش تیغه فورسپس را با نیرو در الیاف پریودنتال بین ریشه دندان وساکت‬

‫‪175‬‬

‫دو روش برای بیرون آوردن دندان وجود داشته که به روش معمول روش کشیدن با فور سپس گفته‬


‫

‫

‫استخوان قرار داده وبا حرکت نرم اما محکم دیواره ساکت را برای بیرون آوردن دندان گشاد می‬
‫نماییم روش دیگر بیرون آوردن دندان از ساکت خود به طریقه جراحی صورت می گیرد از این روش‬
‫برای کشیدن دندانهای نهفته ای که نمی توان آنها را با فورسپس بیرون آورد یا قطعات دندانهایی که‬
‫داخل فک قرار گرفته یا فرو رفته اند استفاده می شود بدین منظور ابتدا محل به روش جراحی باز‬
‫شده ودندان یا ریشه با استفاده از فورسپس یا الواتور خارج می شود گاهی از جراحیهای کوچک‬
‫برای اهداف تشخیص نمونه داری وهمچنین کنترل بعضی از انواع بیماریها پریو استفاده می شود‪.‬‬
‫فورسپس‪:‬‬
‫این وسایل از فوالد کیفیت باال ساخته شده تا بتواند در برابر نیروهای به کار گرفته شده برای بیرون‬
‫آوردن دندان مقاومت الزم را داشته باشد‬
‫فورسپسها از سه قسمت تشکیل شده اند‪:‬‬
‫تیغه لوال ودسته تیغه به منظور سهولت قرار گیری باید تیز باشد لوال باید به راحتی حرکت کند‬
‫دسته باید مضرس باشد تا دست لیز نخورد‪.‬‬
‫برای دندانهای مختلف از فورسپسهای مخصوص آنها استفاده می شود فورسپسهای مستقیم تیغه‬
‫های ساده داشته که در امتداد دسته قرار گرفته واز آنها برای گرفتن ریشه های تکی استفاده می‬
‫شود از این فورسپس ها برای کشیدن دندانهای کانین باال استفاده می شود‪.‬‬
‫در دندانهای پرمولر باید از آنجایکه فک پایین از قرار گرفتن مناسب تیغه های فورسپسهای مستقیم‬
‫ممانعت به عمل می آورد نمی توان از فورسپسهای مستقیم استفاده کرد لذا دسته این فورسپس ها‬
‫دارای انحناء می باشد تا از روی فک پایین عبور کرده وتیغه ی ساده آن به طور‬

‫‪176‬‬
‫‪


‫

‫

‫صحیح روی دندان قرار بگیرد این فورسپس ها را فورسپسهای ‪ Reads‬می گویند دندانهای ثنایا‬
‫گانین وپرمولرفک پایین با فورسپسهای مشابهی که یک تیغه ساده برای گرفتن ریشه واحد این‬
‫دندانها دارد کشیده می شود تیغه این فورسپس ها به دسته آنها عمود است دو ریشه ی بودن‬
‫مولرهای پایین از نمای جانبی مشخص است این دو ریشه یکی در مزیال ودیگری در دیستال واقع‬
‫شده است بنابراین تیغه فورسپس مولر پایین طوری طراحی شده است که قسمت برجسته ی انتهای‬
‫تیغه ها هر دو ریشه را در بربگیرند این قسمت برجسته طوری طراحی شده است که‬
‫قسمت برجسته کامالا درون قسمت در شاخه ای شدن ریشه ها قرار بگیرد دسته ی این فورسپس ها‬
‫عمود بر تیغه آنها می باشد‪.‬‬
‫مولرهای فک باال از نمای باکالی به صورت دو ریشه پاالتالی به صورت یک ریشه ای‪،‬مشخص می‬
‫شوند بنابراین تیغه این فورسپسها باید طوری طراحی شوند که با این وضعیت ریشه ها تطابق داشته‬
‫باشد عالوه بر این دسته این فورسپسها دارای انحنایی است که باعث می شود هنگامی که‬
‫تیغه در انتهای دهان قرار می گیرد دسته از روی دندانهای فک پایین عبور کند بنابراین برای‬
‫کشیدن مولرهای باال با فورسپسهای متفاوتی نیاز می باشد‪.‬‬
‫الواتورها‪:‬‬
‫ازالواتورها برای بیرون آوردن ریشه ها یا دندانهای نهفته استفاده می شود‪.‬‬
‫انواع الواتورها‪:‬‬
‫‪Couplands‬‬
‫در واقه الواتور نبوده ویک نوع چیزل استخوانی می باشد از آن معموالا به عنوان یک الواتور مستقیم‬

‫‪

‫استخوانی تسهیل قرار گیری فورسپسها قبل از کشیدن دندان استفاده می شود‪.‬‬

‫‪177‬‬

‫برای بیرون آوردن ریشه یا برای قرار دادن آنها درون الیاف پریودنتال برای گشاد کردن ساکت‬


‫

‫

‫‪Warwick james‬‬
‫الواتورهای دارای یک دسته بلند ویک تیغه با انتهای گرد می باشد تیغه این الواتورها ممکن است با‬
‫بدنه آنها در یک خط مستقیم قرار گرفته یا به یک سمت انحناء داشته باشد بنابراین آنها به سه‬
‫شکل ساخته می شوند مستقیم وبا انحنای راست وچپ‪.‬‬
‫الواتور پریوست ورکتور بافتی به منظور باالزدن فلپ از آنها استفاده می شود برداشتن استخوان با‬
‫چیزل وچکش ویا با فرز انجام می شود تکه های استخوان تیز با فورسپس ها استخوان یا رانژورها‬
‫برداشته می شود‪.‬‬
‫لبه های ساکت با ‪ bone file‬صاف می شود وسپس خرده های کوچک استخوان از محل عمل‬
‫وساکت با محلول طبیعی سالین وبه وسیله سرنگ شسته می شود‪.‬‬
‫الواتورهای کرایر‪:‬‬
‫دارای یک تیغه تیز مثلثی می باشد در سمت راست یا چپ بدنه قرار می گیرد بدنه این الواتور نیز‬
‫همچنین برای قرار گیری مناسب در سمت گونهی بیمار زاویه دار می شود این الواتورها برای بیرون‬
‫آوردن ریشه های مولرهای پایین بسیار مناسب هستند هرچند که استفاده از آنها به انتخاب‬
‫عمل کننده بستگی دارد‪.‬‬
‫الواتورهای وینتر‪:‬‬
‫شبیه به الواتورهای کرایرند با این تفاوت که دسته آنها شکل ‪ T‬می باشد از آنجا که این الواتورهای‬
‫نیروی خطرناکی ایجاد می کنند لذا از آنها به طور معمول استفاده نمی شود‪.‬‬
‫الواتورهای اپیکالی‪:‬‬

‫‪

‫‪178‬‬

‫هم به صورت مستقیم وهم به صورت انحنای راست وچپ وجود دارند وانتهای آن نوک تیز است‪.‬‬


‫

‫

‫جراحی کوچک حفره دهان‪:‬‬
‫بیرون آوردن دندان عقل نهفته‪:‬‬
‫نبودن فضای کافی برای رویش دندان عقل باعث می شود که آنها نهفته باشند که از طریق جراحی‬
‫آنها را بیرون می آورند‪.‬‬
‫ریشه های باقی مانده‪:‬‬
‫در مواردی که در حین بیرون آوردن دندان با فورسپس قسمتی از یک ریشه شکسته ودرون فک‬
‫باقی بماند ویا در دندانهایی که تاج آنها کامالا تخریب شده وریشه آنها باقی مانده است ممکن است‬
‫این ریشه ها با روش جراحی بیرون آورده شود‪.‬‬
‫کیست‪:‬‬
‫کیست یک حفره پر از مایع است مایع به تدریج در کیستها جمع می شود وکم کم باعث بزر شدن‬
‫آنها می شود در فک کیست ممکن است در انتهای ریشه دندان عفونی با پالپ غیر زنده یا همراه با‬
‫تاج یک دندان نروییده ایجاد می شود کیستها را باید به روش جراحی برداشت وگرنه باعث‬
‫تورم وجابه جایی سایر دندانهای مجاور می شود‪.‬‬
‫بیوپیسی‪:‬‬
‫برداشتن قسمتی از یک بافت به روش جراحی برای آزمایش میکروسکوپی به منظور پی بردن به‬
‫طبیعت بیماری‪.‬‬
‫جراحی قبل از پروتز‪:‬‬
‫جهت صاف کردن مناطق استخوانی نیز در ریجهایی که پروتز روی آن قرار می گیرد جراحی انجام‬

‫‪

‫‪179‬‬

‫می گیرد‪.‬‬


‫

‫

‫جراحی در ارتودنسی‪:‬‬
‫برای اکسپوز کردن دندان نروییده جراحی انجام می شود وبعد از اکپسوز به دندان اجازه داده می‬
‫شود که به طور طبیعی یا با کمک دستگاههای ارتودنسی در جهت مناسب رویش پیدا کند‪.‬‬
‫بخیه زدن‪:‬‬
‫پس از تمیز کردن محل قلب فلپ با دقت در محل اول خود قرار می گیرد وبه کمک بخیه در جای‬
‫خود ثابت می شود‪.‬‬
‫وسایل بخیه زدن‪:‬‬
‫‪- 0 dissecting torscps :‬جهت نگه داشتن فلپ در محلی که سوزن بخیه بتواند از دوطرف‬
‫زخم عبور کند به کار می رود‬
‫سوزن بخیه که دارای انحناء بوده وبا سوزن گیر گرفته می شود‪. -‬‬‫سوزن گیر‬
‫‪4‬قیچی برای قطع کردن نخ بخیه‬
‫جنس نخ بخیه از ابریشم سیاه یا روده ی حیوانات است نخ های سیاه ابریشمی به راحتی قابل رویت‬
‫اند وپس از روز از روی زخمهای ناشی از جراحی دهان برداشته می شوند نخهایی که از جنس روده‬
‫حیوانات می باشند خود به خود جذب می شوند نخ های بخیه دارای ضخامتهای مختلفی هستند‬
‫وهرچه شماره آنها باالتر رود نخ ها ظریف تر هستند به عنوان مثال نخ‪ 1‬تا در بخیه داخل دهان و‪ 1‬تا‬
‫درپوست استفاده می شود به طور کلی بخیه ها سه تا عمل انجام می دهند‪:‬‬
‫‪.‬کنترل خون ریزی‬

‫‪

‫‪.‬برقراری آناتومی طبیعی‬

‫‪180‬‬

‫‪.‬کمک به التیام‬


‫

‫

‫وظایف پرستار دندانپزشک در جراحیهای کوچک حفره دهان‪:‬‬
‫تمامی اعمال جراحی به یک محیط استریل احتیاج دارند همه ی وسایل ضروری باید استریل شوند‬
‫جهت بیرون آوردن وسایل از دستگاه استریل کننده وقرار دادن آن روی شان استریل که سینی‬
‫جراحی یا وسیله مشابه دیگر را می پوشاند از فورسپس ‪ cheatel‬استفاده می شود ووسایل‬
‫استریل نیز روی شان قرار داده می شود همچنین یک دهانشویه نیز آماده می شود‪.‬‬
‫سپس بیمار روی یونیت به طوری که احساس راحتی کند می خوابانده می شود پروتزهای متحرک‬
‫بیمار باید در آورده شود پرستار دندانپزشک وجراح باید دستهای خود را ضدعفونی کرده ودستکش‬
‫الستیکی بپوشند شان استریل اطراف گردن بیمار با سوزن گیر بسته می شود‪.‬‬
‫درطی عمل پرستار دندانپزشک با دادن وسایل به جراح وبا استفاده از ساکشن برای تمیز نگه داشتن‬
‫محل عمل وهمچنین با کنار زدن لبها گونه ها یا زبان در موارد لزوم به جراح کمک می کند در مدتی‬
‫از عمل که بیمار هنوز هوشیار می باشد پرستار دندانپزشک سینی وسایل را با شانی که از‬
‫گردن مریض باز کرده پوشانده وآنرا دور از دید بیمار نگه می دارد‪.‬‬
‫نکاتی که باید پس از کشیدن دندان یا جراحیحای کوچک حفره دهان رعایت شود‪.‬‬
‫از فعالیت یا ورزش زیاد خودداری شود‪.‬‬‫از شستن دهان باید خودداری شود این عمل باید پس از ‪ 4‬ساعت با محلول آب نمک گرم باترکیب‬‫قاشق پایخوری نمک در یک لیوان‬
‫آب نسبتاا گرم انجام شود یعنی آب نمک گرم را در محل عمل تا سرد شدن نگه داشته وسپس از‬
‫دهان خود به بیرون بریزید واین عمل تکرار شود تا محلول تمام شود‪.‬‬

‫‪

‫‪-‬از نشستن در اتاق خیلی گرم خودداری شود‪.‬‬

‫‪181‬‬

‫‪-‬از خوردن غذاهای داغ‪،‬نوشیدنیها وغذاهای سخت خودداری شود‪.‬‬


‫

‫

‫از قراردادن زبان یا انگشتان درون ساکت خودداری شود‪.‬‬‫اگر احتماالا خونریزی صورت گرفت باید یک دستمال کاغذی تمیز وخشک را گرد کرده وروی ساکت‬
‫قرار داده وآنرا به مدت دقیقه محکم گاز گرفت ودر صورت درد ویا ایجاد مشکل به مطب مراجعه‬
‫شود‪.‬‬
‫درد پس از جراحی‪:‬‬
‫درد شدید حاصل از یک ساکت دندان به عنوان حفره خشک شناخته می شود در این وضعیت به‬
‫دلیل التهاب موضعی دیواره ساکت درد شدیدی وجود داشته که معموالا تا روزپس از کشیدن دندان‬
‫ایجاد می شود‪.‬‬
‫درد را می توان با استفاده از مسکن ها مثل آسپرین واستامینوفن با قراردادن پانسمانهای محتوی‬
‫مواد ضد درد درون ساکت کنترل کرد این پانسمانها عالوه بر دارا بودن خاصیت ضد درد ساکت را از‬
‫تجمع مواد غذایی که باعث تاٌخیر التیام زخم می شود حفظ می کند حفره خشک با استفاده از‬
‫سرنگ هانت حاوی محلول طبیعی سالین برای خارج کردن لخته خونی خشک شده وذرات غذایی‬
‫شسته شده وسپس پانسمان می شود‪.‬‬
‫رادیوگرافی‪:‬‬
‫رادیو گرافی تصویری دوبعدی ازجسم سه بعدی است برای انجام رادیو گرافی از اشعه ایکس که اشعه‬
‫ای بی وزن ونامرئی است استفاده می شود‪.‬‬
‫ضایعات پرتوی‪:‬‬
‫ضایعات ناشی از تابش اشعه به دسته تقسیم می شود‪:‬‬

‫‪

‫ب آسیب های ژنتیک‬

‫‪182‬‬

‫الف آسیب های بدنی‬


‫

‫

‫بچه ها در مقابل اشعه نسبت به بزرگساالن حساسترند ضایعات ناشی از اشعه به اثرات زودرس‬
‫ودیررس تقسیم می شوند‪.‬‬
‫حساسترین نژادهای سلولی بدن انسان عبارتند از‪:‬‬
‫‪.0‬سلولهای مولد گلبولهای قرمز وسفید خون که در مراکز خون ساز قرار دارند‪. -‬‬
‫‪.1‬سلولهای تناسلی‬
‫‪.3‬سلولهای مولد اپیدرم‬
‫تاٌثیر اشعه بر مراکز خون ساز‪:‬‬
‫سلولهای خونی که در خون شناورند نسبت به پرتوها حساسیت زیادی ندارند در صورتیکه سلولهای‬
‫مادر که مقر آنها در مراکز خونساز است در برابر اشعه حساس بوده وتابش مقدار کم اشعه باعث‬
‫نابودی آنها می شود به طور کلی حساسیت لنفوسیتها در مرحله اول قرار دارد تابش اشعه سبب کم‬
‫شدن آنها شده ودر این حالت مقاومت بدن نسبت به میکروبها کم می شود هفت روز پس از تابش‬
‫اشعه تعداد پالکتها نیز کم می شود وبا توجه به اینکه پالکتها عامل انعقاد خون می باشد کمبود آنها‬
‫سبب خونریزیهای مکرر داخلی وخارجی می شود‪.‬‬
‫هفت هفته پس از تابش اشعه تعداد گلبولهای قرمز خون کاهش یافته وکم خونی ایجاد می شود که‬
‫در این صورت پریدگی رنگ‪،‬تنگی نفس‪،‬طپش قلب وضعف از عالئم آن است ممکن است تابش‬
‫مستمر اشعه به بافت خونی به میزانی کمتر از مقدار مجاز آن می باشد در این حالت نیز عوارض‬
‫ضعیف وقابل برگشت ایجاد می شود همچنین تابش اشعه باعث کم شدن قند خون وکلسترول و ‪...‬‬
‫می شود‪.‬‬

‫‪183‬‬
‫‪


‫

‫

‫تاٌثیر اشعه بر دستگاههای تناسلی‪:‬‬
‫ممکن است باعث عقیمی دائم ویا موقت شوند‪.‬‬
‫تاٌثیر اشعه به تخم تلقیح شده‪:‬‬
‫‪-1‬دوره قبل از جایگزینی‪:‬‬
‫این حدود تا ‪ 1‬روز پس از لقاح است دوره ای است که تخم بارور شده ودر حال حرکت از لوله های‬
‫رحم به داخل رحم است وتا پابت شدن جنین داخل رحم ادامه دارد در این مرحله تابش اشعه‬
‫احتماالض باعث مر قبل از تولد وسقط جنین می شود واگر جنین نمیرد وطبیعی به دنیا‬
‫آید آحتمال نقص عضو کم است‪.‬‬
‫‪-2‬دوره اندام زایی‪:‬‬
‫روز پس از بارداری مرحله سازندگی وتمایز وتخصیص اندامهاست سلولهای سازنده اعضاء به اشعه‬
‫بسیار حساسند تابش اشعه در این دوره آنرمالیهای متنوع ومتعددی ایجاد می کند این دوره بحرانی‬
‫ترین دوره از لحاظ نقص عضو است وبیشترین احتیاط را باید انجام داد‪.‬‬
‫‪-3‬دوران اصلی جنین‪:‬‬
‫دوره بعدی زندگی جنین تا زمان تولد است از هفته ششم به بعد در این دوره مقاومت جنین در برابر‬
‫اشعه زیاد است ولی با مقادیر زیاد امکان میکروسفالی وعقب ماندگی ذهنی وجود دارد همچنین‬
‫تابش اشعه سبب ضایعات پوستی وریزش مو وخشکی دهان نیز می شود‪.‬‬
‫رادیو گرافی‪:‬‬
‫رادیو گرافی برای ارزیابی دندانهای بیمار از لحاظ پوسیدگی عفونت و ‪ ...‬به کار می رود‪.‬‬

‫‪184‬‬
‫‪


‫

‫

‫هر فیلم درون یک کاغذ سیاهرنگ قرار دارد وبوسیله آن محافظت می شود در پشت کاغذ سیاه یک‬
‫ورقه نازک سربی قرار دارد ورقه سربی در سمتی از فیلم قرار دارد که از لوله تابش اشعه دورتر باشد‬
‫تمامی اجزاء فیلم داخل یک پاکت غیر قابل نفوذ قرار دارند‪.‬‬
‫انواع رادیوگرافی‪:‬‬
‫الف داخل دهانی ‪ :‬که به سه نوع پری اپیکال بایت وینگ واکلوزال تقسیم می شود‪-‬‬
‫ب خارج دهانی مثل‪OPG‬‬
‫فیلم پری اپیکال دارای دو سایز متفاوت برای کودکان وبزرگساالن است وبرای نشان دادن تاج ریشه‬
‫وبافتهای اطراف ریشه استفاده می شود‪.‬‬
‫بایت وینگ برای نشان دادن ناحیه تاج دندانهای فک باال وپایین در یک عکس وبیشتر برای‬
‫تشخیص پوسیدگیهای پروگزیمالی استفاده می شود‪.‬‬
‫فیلم های اکوزاال برابر فیلم اپیکال می باشد ونواحی وسیعتری از فکین را نشان می دهد فیلم در‬
‫سطح جونده قرار می گیرد‪.‬‬
‫برطبق تقسیم بندی در هر فک ناحیه وجود دارد ودهان مجموعاا از ‪ 4‬ناحیه تشکیل شده است‬
‫بنابراین برای رادیو گرافی تمام دهان ‪ 4‬فیلم اپیکال و ‪ 4‬فیلم بایت وینگ استفاده می شود عدد فیلم‬
‫برای ناحیه پرمولرهاومولرهای سمت راست و عدد برای ناحیه مولرها وپرمولرهای سمت چپ‪.‬‬
‫نحوه نشستن بیمار به صورت مستقیم است وبرای رادیو گرافی فک باال صندلی پایین آورده می شود‬
‫ودر فک پایین باال آورده می شود وباید بیمار عینک وپروتز متحرکش را در آورد‪.‬‬
‫برای تنظیم سه بیمار از پالنهای زیر استفاده می شود‪:‬‬

‫‪

‫ب ‪ :‬پالن عمودی یا ساژیتال از بین دو دندان سانترال می گذرد‬

‫‪185‬‬

‫الف ‪ :‬پالن افقی یا اکوزال‬


‫

‫

‫پالن افقی عبارت است از پالنی که از سطح اکوزال دندان می گذرد این سطح هنگامی که سر بیمار‬
‫تنظیم است باید با کف اتاق موازی باشد برای اینکه سطح اکوزال فک باال را با سطح افق موازی کنیم‬
‫سر بیمار را کمی به طرف جلو باید خم کنیم‪.‬‬
‫وهمچنین برای تنظیم سطح اکوزالی فک پایین سر بیمار کمی به طرف عقب خم می شود برای‬
‫تنظیم فک باال از خط فرضی آالتراگوس خطی که پره بینی را به تراگوس وصل می کند نیز می توان‬
‫استفاده کرد برای تنظیم فک پایین از خط فرضی اوروتراگوس خطی که گوشه دهان وگوشه لب‬
‫را به تراگوس وصل می کند استفاده می شود هنگامی که فیلم در داخل دهان ودهان بیمار باز است‬
‫اقدام به تنظیم سر بیمار می کنیم تنظیم سر اولین مرحله کار است وباید به طور صحیح وبا دقت‬
‫انجام شود در تنظیم سر برای رادیو گرافی فک پایین جاسری به طرف عقب برده می شود‪.‬‬
‫چگونگی قرار دادن فیلم در دهان‪:‬‬
‫اشعه ‪ -‬به طرف سفید فیلم باید وارد شود این سطح را در پشت دندان ودر تماس با سطح پاالتال‬
‫ولینگوال دندانها قرار می دهیم‪.‬‬
‫در ‪ -‬نواحی قدامی به صورت عمودی ودر نواحی خلفی به صورت افقی قرار می گیرد‪. -‬‬
‫فیلمی ‪ -‬که در پشت دندانها قرار می گیرد باید به گونه ای در جای خود قرار بگیرد که تمام طول‬
‫دندان ومقداری از بافتهای استخوانی اطراف نوک ریشه دندان را در بر می گیرد‪.‬‬
‫در ‪ -‬نواحی خلفی لبه فیلم باید حداقل میلی متر ودر نواحی قدامی میلی متر از لبه دندان خارج تر‬
‫قرار گیرد‪.‬‬
‫فیلم ‪ -‬به گونه ای پشت دندانها قرار می گیرد که ناحیه مورد نظر در وسط فیلم تصویر گردد‪. -‬‬

‫‪

‫‪186‬‬

‫فیلم ‪ -‬مورد استفاده به هیچ وجه نباید خم شود ویا تاخوردگی پیدا کند‪. -‬‬


‫

‫

‫دات فیلم باید به طور قرار دادی در لبه اکلوزالی وانسیزالی دندانها قرار گیرد دات محل زدن فیلم‬‫به گیره های ظهور وثبوت می باشد دات برای تعیین سمت راست وچپ تصویر استفاده می شود‬
‫ویک برجستگی دایره ای شکل است که طرف برجسته آن به طرف اشعه قرار دارد واز این جهت‬
‫راهنمای خوبی برای تشخیص راست بودن یا چپ بودن تصویر دندانهاست‪.‬‬
‫هنگامی که فیلم به داخل دهان برداه می شود باید سعی شود که فیلم به مخاط دهان زیاد کشیده‬
‫نشود ویک مرتبه در جای خود قرار گیرد در غیر این صورت در برخی بیماران حالت تهوع ایجاد می‬
‫کند در اینگونه بیماران به منظور بر طرف کردن حالت تهوع چند دقیقه به بیمار استراحت‬
‫داده می شود وسپس فیلم در دهان قرار می گیرد در صورت برطرف نشدن حالت تهوع چند دقیقه‬
‫به بیمار استراحت داده می شود وسپس فیلم در دهان قرار می گیرد در صورت برطرف شدن حالت‬
‫تهوع می توان مقدار کمی نمک در داخل دهان بپاشیم یا ذهن بیمار را متوجه به موضوع دیگری‬
‫کنیم‪.‬‬
‫فیلم نگهدار‪:‬‬
‫برای نگهداشتن فیلم در دهان وثابت بودن فیلم ساده ترین راه استفاده از انگشت مریض است در‬
‫فک باال از انگشت شست وفک پایین از انگشت نشانه استفاده می شود برای رادیو گرافی دندانهای‬
‫سمت راست از دست چپ وبرای دندانهای سمت چپ از دست راست استفاده می کنیم برای‬
‫اینکه انگشت بیمار کنترل بیشتری روی فیلم داشته باشد بهتر است که آرنج بیمار تا شانه باال آورده‬
‫شود‪.‬‬
‫بایت بالک ‪:‬‬

‫‪187‬‬
‫‪


‫

‫

‫وسیله ای که دارای شیار است که فیلم داخل شیار قرار می گیرد ودارای قسمت دیگری است به نام‬
‫دسته بایت بالک که توسط بیمار گاز گرفته می شود هنگام استفاده از فیلم نگهدار به علت موازی‬
‫قرار گرفتن زاویه عمودی چند درجه کمتر تنظیم می شود‪.‬‬
‫یک فیلم نگهداری دیگر آبسالنک است که میتوان فیلم را به انتهای آن چسباند وانتهای دیگر را با‬
‫دست نگه داشت‪.‬‬
‫تنظیم تیوب اشعه‪:‬‬
‫در فک باال خط آالتراگوس نشان دهنده محل ورود اشعه برای نواحی مختلف فک باال است در فک‬
‫پایین خطی داریم به موازات لبه تحتانی فک پایین که با فاصله سانتی متر از این لبه قرار دارد پس‬
‫نقاط ورود اشعه برای فک پایین روی خطی است به موازات لبه تحتانی فک پایین با فاصله سانتی‬
‫متر‪ .‬اگر در پالن عمودی سر لوله مولد اشعه نسبت به افق پایین تر باشد زاویه عمودی مثبت واگر‬
‫سر لوله به طرف باال باشد زاویه عمودی منفی می باشد در فک باال زاویه عمودی مثبت ودر فک‬
‫پایین زاویه عمودی منفی است‪.‬‬
‫الف ‪-‬سانترال‪:‬‬
‫در فک باال نقطه ودر اشعه در ناحیه میدالین واز زیر سپتوم بینی عبور می کند‪.‬‬
‫در فک پایین تقاطع خط میدالین با خطی افقی وخطی به موازات لبه تحتانی فک پایین با فاصله ‪cm‬‬
‫محل ورود اشعه برای دندانهای ناحیه سانترال است واین محل معموالا در گودی چانه است‪.‬‬
‫ب ‪ -‬کانین‪:‬‬
‫در فک پایین خطی از پره بینی پایین می آوریم تا با خطی افقی تالقی کند در فک باال نقطه ورود‬

‫‪

‫پ ‪ -‬پره مولرها‪:‬‬

‫‪188‬‬

‫اشعه روی خط آالتراگوس کناره پره بینی است‪.‬‬


‫

‫

‫در فک پایین نقطه ورود اشعه برخورد خطی است که از مردمک چشم پایین می آید وبا خطی افقی‬
‫تالقی می کند ودر فک باال نقطه ورود اشعه تالقی خط مردمک چشم با خط آالتراگوس است‪.‬‬
‫ت ‪ -‬مولرها‪:‬‬
‫در این ناحیه یک سانتی متر عقب تر از گوشه چشم را برخط افقی عمود کرده ومحل تالقی را نقطه‬
‫ورود اشعه می نامیم‪.‬‬
‫رادیوگرافی بایت وینگ‪:‬‬
‫برای تشخیص پوسیدگیها وجرمهای پروگزیمالی وتشخیص وتعیین رابطه اکلوزالی دندانها کاربرد‬
‫دارد‪.‬‬
‫در بایت وینگ فیلم مخصوص دارند که دارای زائده ای است که روی سطوح رویی فیلم قرار گرفته‬
‫است اگر فیلم مخصوص در دسترس نباشد از فیلمهای پری اپیکال معمولی استفاده می شود‪.‬‬
‫‪:Tab‬وسیله ای است برای قرار دادن فیلم در داخل این وسیله به شکل ‪ T‬بوده هنگام جاگذاری‬
‫فیلم باید دقت کرد که طرف سفید فیلم به سمت زبانک باشد از یک زبانک و بال تشکیل شده است‬
‫برای درست کردن از یک نوار کاغذی یا مقوایی می توان استفاده کرد به این ترتیب که این نوار‬
‫در فیلم به نحوی چرخانده شود که دو لبه آن روی سطح رویی فیلم به هم برسند‪.‬‬
‫تنظیم سر مریض‪:‬‬
‫بعد از نشستن روی صندلی میدالین عمود بر کف اتاق وپلن اکلوزال موازی با افق تنظیم می شود‬
‫برای تنظیم افقی سر از خط فرضی آلتراگوس استفاده می شود‪.‬‬
‫قرارگیری فیلم در داخل دهان‪:‬‬

‫‪

‫‪189‬‬

‫طرف سفید فیلم به طرف زبانک باشد دات فیلم به طرف پایین باشد‪.‬‬


‫

‫

‫ابتدا نصف فیلم را پشت تاج دندانهای باال ونصف دیگر را پشت تاج دندانهای پایین قرار می دهیم‬
‫وسپس از بیمار می خواهیم زبانک را گاز بگیرد وبیمار باید دهانش را به حالت اکلوژن مرکزی ببندد‪.‬‬
‫تعداد فیلم بایت وینگ ‪ 4‬عدد است ‪ .‬مولر راست وچپ عددومولر راست وچپ عدد‪.‬‬
‫البته از نواحی قدامی هم می شود بایت دیسک گرفت که در این صورت فیلم به صورت عمودی قرار‬
‫می گیرد البته کاربرد زیادی ندارد ‪ .‬که در این صورت فیلم بایت وینگ عدد است سانترال عددکانین‬
‫راست وچپ عددپره مولر راست وچپ عدد ومولر راست وچپ عدد‪.‬‬
‫تنظیم تیوب ‪:‬‬
‫الف زاویه افقی مانند زاویه رادیو گرافی پری اپیکال است تنها اختالف در ناحیه کانین است که باید‬
‫زاویه افقی کمی بیشتر شود‪. -‬‬
‫ب زاویه عمودی بین ‪ 1‬تا ‪ 1‬درجه است‪.‬‬
‫دو پرمولر زاویه افقی از بین دندانهای پرمولر عبور می کند زاویه عمودی تا ‪ 1‬است ‪ .‬اشعه مرکزی‬
‫درست وسط فیلم تابیده می شود در مولر زاویه مثل پرمولر است‪.‬‬
‫رادیوگرافی اکوزال‪:‬‬
‫برای فک باال وپایین جداگانه گرفته می شود وبرای رادیوگرافی نواحی وسیع به کار برده می شود‪.‬‬
‫تاریکخانه‪:‬‬
‫شرایط تاریکخانه‪:‬‬
‫‪.‬نباید هیچ نور مزاحمی وجود داشته باشد‪.‬‬
‫‪.‬رنگ دیوار تاریکخانه باید از نوع رنگی باشد که به بخارات شیمیایی که از داروی ظهور وثبوت بلند‬

‫‪

‫‪.‬برای نگهداری فیلم ها از جعبه سربی استفاده می شود فیلمها باید از اشعه گرما محافظت شود‪.‬‬

‫‪190‬‬

‫می شود مقاوم باشد‪.‬‬


‫

‫

‫داروهای مورد استفاده در تاریکخانه‪:‬‬
‫این دارو به صورت پودر یا مایع هستند کار کردن با داروی ظهور وثبوت به صورت مایع آسانتر است‪.‬‬
‫چون می توان طبق دستور خانه مقداری از مایع را با آب مخلوط نموده وآماده کار کرد‪.‬‬
‫داروی ظهور وثبوت در تانکهای مجزا هستند به طور قراردادی تانک طرف راست داروی ظهور وتانک‬
‫طرف چپ داروی ثبوت است داروی ثبوت بوی سرکه می دهد‪.‬‬
‫وقتی می خواهیم فیلمها را داخل داروها قرار دهیم باید گیره وفیلم را چند مرتبه باال وپایین ببریمت‬
‫تا حبابهای هوا خارج شوند ومانع ظهور وثبوت نشوند باز کردن فیلم باید طوری باشد که هیچ وقت‬
‫انگشتان روی فیلم قرار نگیرد‪.‬‬
‫مراحل ظهور وثبوت‪:‬‬
‫روش بصری ‪ :‬در این روش فیلم را داخل داروی ظهور برده وخارج می کنیم وبه آن نگاه می کنیم‬‫آنقدر این عمل را انجام می دهیم که تصویر را روی فیلم مشاهده نماییم سپس عمل شستشو را‬
‫انجام داده ودرون داروی ثبوت می بریم‪.‬‬

‫اشکاالت تهیه فیلم‪:‬‬
‫تنظیم ‪ -‬نادرست زاویه افقی باعث اورلپ شدن می شود‬
‫تنظیم ‪ -‬نادرست زاویه عمودی هرچه زاویه عمودی زیادتر باشد طول دندان کوتاهتر می شود‬
‫وبرعکس‬
‫تکان ‪ -‬خوردن سر بیمار باعث بیشتر شدن زاویه عمودی وکوتاهتر شدن دندان در فیلم می شود‪.‬‬

‫‪191‬‬
‫‪


‫

‫

‫‪4‬خوب ‪ -‬تنظیم کردن تیوب دستگاه که در این صورت خط حدفاصل در ناحیه سفید وسیاه منحنی‬
‫است واگر فیلم در داخل داروی ظهورکامل قرار نگیرد ویک خط مستقیم در ناحیه سیاه وسفید دیده‬
‫می شود‪.‬‬
‫رنداشتن عینک شخص‬‫خارج ‪ -‬نشدن پروتز پارسیل‬
‫پشت ‪ -‬ورو قرار دادن فیلم‬
‫اشتباهات تاریکخانه‪:‬‬
‫اگر ‪ -‬فیلم کامالا داخل دارو قرار نگیرد‬
‫دستکاری ‪ -‬زیاد فیلم در داخل دهان بدین صورت مقداری بزاق به داخل فیلم می رود وفیلم به‬
‫مقوای سیاه کنارش می چسبد وبه صورت‬
‫لکه سیاهی روی فیلم ظاهر می شود‪.‬‬
‫یجاد لکه های سفید روی فیلم‬
‫‪4‬فیلم ‪ -‬قبل از اینکه درون داروی ثبوت قرار بگیرد قسمتهایی از آن با این دارو در تماس بوده‬
‫است‪.‬‬
‫مه آلوده شدن فیلم به دلیل خوب ثابت نشدن فیلم است‬
‫افزایش ‪ -‬زمان ظهور باعث تیرگی فیلم وافزایش زمان ثبوت باعث روشنی فیلم می گردد‪.‬‬

‫‪192‬‬
‫‪


‫

‫

‫فارماکولوژی ‪ :‬داروشناسی‬
‫به طور کلی سه منشاء اصلی برای دارو وجود دارد‬
‫‪ ‬گیاهی‬
‫‪ ‬شیمیایی‬
‫‪ ‬حیوانی‬
‫‪1‬از داروهای هورمونی وپروتئینی را از حیوان به دست می آورند‪.‬‬
‫از مصرف یک دارو چه انتظاری باید داشت‪:‬‬
‫از مصرف دارو بهبود شرایط واثر درمانی انتظار می رود‪.‬‬
‫شکل دارو‪:‬‬
‫دارو شکلهای مختلفی دارد ‪ .‬مثل ‪ :‬جامد مایع مالیدنی و خوراکی‬
‫راههای ورود دارو به بدن‪:‬‬
‫خوردن یا راه ‪ oral‬است ‪ 1‬درصد داروها از طریق خوراکی مصرف می شود دارو از راه خوردن دو‬
‫صورت جامد ومایع وارد بدن می شوند‪.‬‬
‫داروهای جامد ) قرصها ( عمده ترین رقم دارویی اند‪.‬‬
‫بعضی قرصها پوشش دارند تا در دهان یا مثالض معده باز نشوند ومثالا در روده باز شوند‪.‬‬
‫نوع دیگر داروهای جامد کپسولها هستند که مواد دارویی را به صورت پودر در آورده ودر یک‬
‫محفظه ژالتینی قرار می دهند‪.‬‬
‫داروهای مایع‪:‬‬

‫‪

‫سوسپانسیون است که قبل از خوردن باید آنها را به هم زد‪.‬‬

‫‪193‬‬

‫مثل شربت که ماده دارویی در یک مایع شیرین ویا مواد روغنی وجود دارد وگاهی به صورت‬


‫

‫

‫نوع دیگر داروها قطره های خوراکی اند که برای اطفال به کار می روند‪.‬‬
‫راه دوم ورود دارو تزریق است که شامل‪:‬‬
‫وریدی ‪ - :‬که مستقیماا وارد خون می شود‪. -‬‬
‫عضالنی ‪ - :‬دارو از طریق مویرگها وارد ر می شود‪. -‬‬
‫راه سوم ورود راه موضعی است که به صورت پماد کرم لوسیون است وقطره ها شیافها از راه معقد‬
‫وارد بدن می شوند چون در آنجا مویرگهای خونی فراوانند‪.‬‬
‫از داروهای موضعی دیگر واژینال است که در بیماریهای زنان وواژن خانمها به کار می رود از راههای‬
‫موضعی دیگر استفاده از دهان شویه در دندانپزشکی است‪.‬‬
‫راه دیگر ورود دارو به بدن استنشاق است یعنی از راه ریه ها وارد بدن می شود که بیشتر به صورت‬
‫مایع است‪.‬‬
‫مکانیزم اثر دارو = دارو ‪ +‬گیرنده‬
‫درصد داروها گیرنده دارند که با گیرنده ها جفت شده وتغیراتی را ایجاد می کند‪.‬‬
‫بعضی از داروها مثل آنتی بیوتیک ها گیرنده ندارند و روی عامل ایجاد بیماری یعنی میکروبها اثر‬
‫دارند‪.‬‬
‫عوارض جانبی ‪ :‬داروها عالوه بر اثر درمانی اثرات دیگری نیز دارند که به آن اثرات جانبی میگویند‪.‬‬
‫که بعثی از اثرات جانبی قابل پیش بینی اند ودر افراد زیادی بروز می کنند وعوارض به مقدار دارو‬
‫بستگی دارد وگاهی قابل پیش بینی نیست ودر بعضی افراد دیده می شود مثل تزریق پنی سیلین که‬
‫ممکن است منجر به مر شود که به این واکنش ها آلرژیک یا شوک آنافیالکتیک می گویند‪.‬‬

‫‪194‬‬
‫‪


‫

‫

‫تداخل دارویی‪:‬‬
‫متابولیسم تغییر شکل دارو‪:‬‬
‫عمده داروها که در کبد متابولیزه می شوند وتعداد کمی در جاهای دیگر مثل خون یا پالسما‪،‬روده ویا‬
‫کلیه ها‪.‬‬
‫دفع دارو‪:‬‬
‫عمده داروها از طریق کلیه دفع می شود در صد کمی از راه صفرا ودرصد کمی نیز از راه مدفوع‪:‬‬
‫ازطریق شیر مادر‪،‬عرق‪،‬بزاق وریزش مو وناخن نیز دارو دفع می شوند‪.‬‬
‫در دوران های مختلف مثل دوران نوزادی بارداری شیر دهی سالمندی اثر داروها متفاوت است‬
‫بنابراین باید احتیاط خاص را به کار برد در دوران شیر دهی بعضی از داروها مثل داروهای عصبی‬
‫وارد شیرها می شوند وبه نوزاد منتقل می شوند به همین خاطر در مادران معتاد بچه ها معتاد می‬
‫شوند در دوران بارداری نیز بخصوص از روز پانزدهم تا شصتم تشکیل جنین که مرحله ارگان سازی‬
‫است نباید هیچ دارویی مصرف شود مگر با نظرپزشک‪.‬‬
‫طبقه بندی داروها‪:‬‬
‫داروهای مسکن‪:‬‬
‫داروهای مسکن مخدر که ریشه گیاهی دارند واز ریشه خشخاش به دست می آیند وبرای درد‬‫شدید به کار می روند‬
‫‪-‬داروهای شبیه آسپرینی یا داروهای ضد التهاب مسکن غیر استروئیدی‬

‫‪195‬‬
‫‪


‫

‫

‫داروهای شبیه آسپرینی‪:‬‬
‫سردسته آنها آسپرین است ضد درد وضد التهاب است آسپرین در بیماریهای خون ریزی دهنده‬
‫نباید استفاده شود داروهایی که در این گروه قرار دارند ودر کسانیکه دچار بیماری انعقاد خون‬
‫هستند از سکته قلبی جلوگیری میکند ودر ماه آخر بارداری نباید استفاده شود‪.‬‬
‫ایبوپروفن‪- :‬‬
‫به صورت قرص است واثرات جانبی روی کلیه دارد‪.‬‬
‫ایندومتاسین ‪ - :‬به صورت کپسول وشیاف وتزریقی است‪.‬‬
‫عوارض جانبی ‪ :‬اثرات معده وروده شدید‬
‫دیفلوفناک ‪ - :‬قرص زرد رنگ به صورت تزریقی وشیاف‬
‫‪4‬پیروکسیکام ‪ - :‬به صورت کپسول وژل وآمپول است‪.‬‬
‫مفنامیک اسید ‪ :‬بصورت کپسول است ‪.‬در دوران حاملگی نباید استفاده شود در سه ماهه آخر‬‫حاملگی بهتر است استفاده نشود‪.‬‬
‫استامینوفن ‪ :‬در کسانیکه نمی توانند از آسپرین استفاده کنند از استامینوفن استفاده می کنند‬
‫چون عوارض جانبی کمی دارد ودر صورت استفاده‬
‫زیاد روی کبد اثر سمی دارد‪.‬‬
‫داروهای مسکن مخدر شبیه مرفین‪:‬‬
‫مرفین ‪ - :‬از راه تزریق ) از راه خوراکی از بین میرود(‬
‫کدئین ‪ - :‬به صورت قرص های مختلف از راه خوراکی مصرف می شود که هم تنها وهم در ترکیب با‬

‫‪

‫‪-‬متادون ‪ :‬ضد درد ضعیفی است‪-‬‬

‫‪196‬‬

‫داروهای دیگر به کار می رود‪.‬‬


‫

‫

‫‪-4‬نالوکسان‬
‫دکسترومتورفان ‪ -‬ضد سرفه است‪-‬‬
‫مهمترین عارضه جانبی این دارو ایجاد وابستگی است ومدتی پس از مصرف اثر خود را از دست می‬
‫دهد‬
‫وابستگی ‪ :‬جسمی روانی‬
‫بعد از هفته پس از مصرف مرفین بدن وابستگی پیدا می کند واگر دارو قطع شود بیمار عوارضی از‬
‫خود نشان می دهد واگر مدت طوالنی مصرف‬
‫شود اعتیاد پیش می آید‪.‬‬
‫عوارض آن‪:‬‬
‫آبریزش از بینی ترشحات بدن زیاد می شود کاهش فشار خون کندی ضربان قلب اسهال خشم‬
‫عصبانیت تحریک پذیری وهمچنین عالئم بسیار شدید که منجر به اغما یا مر بیمار می شود‪.‬‬
‫برای درمان این وابستگی معموالااز جایگزینی ماده مصرف شده با متادون به صورت قرص وشربت‬
‫استفاده می شود متادون وابستگی ندارد‪.‬‬
‫در دردهای شدید دندانپزشکی از ترکیب دارو استفاده می شود مثل استامینوفن کدئین‪.‬‬
‫داروهای ضد عفونت‪:‬‬
‫عفونت ممکن است علل متفاوتی داشته باشد ویروس باکتری یا قارچ آنتی بیوتیک ماده ای است که‬
‫از موجود زنده بدست می آید وبر علیه موجود زنده به کار می رود واین تعریف شامل همه داروهای‬
‫ضد عفونت نمی باشد چون ممکن است ساختنی نیز باشد‪.‬‬

‫‪

‫آید‪.‬‬

‫‪197‬‬

‫سر دسته آنتی بیوتیک ها پنی سیلین است که با خالص کردن آن سایر آنتی بیوتیکها به دست می‬


‫

‫

‫پنی سیلین با اختالل در دیواره سلولی باکتری باعث مر باکتری می شود در کسانیکه به پنی سیلین‬
‫ها حساس هستند از اریترومایسین استفاده می شود برای جنگیدن با عفونت دار باید کامل مصرف‬
‫شود ومقدار دارو در خون همیشه باید ثابت باشد بنابراین مصرف دارو باید مرتب باشد‪.‬‬
‫آمپی سیلین وآموکسی سیلین‪:‬‬
‫موارد مصرف آنها زیاد است وروی تعداد بیشتری از باکتریها تاٌثیر دارند‪.‬‬
‫کوآموکسی کالو = آموکسی سیلین ‪ +‬آمپی سیلین‬
‫سفالکسین ‪ :‬برروی طیف بیشتری از باکتری ها اثر دارد‪:‬‬
‫به عنوان پیشگیری قبل از عمل جراحی واعمال دندانپزشکی با دوز باال مصرف می شود‪.‬‬‫در درمان عفونت های تنفسی‪،‬ادرار احشایی و ‪ ...‬به کار می رود‪.‬‬
‫اریتروماسیلین ‪ :‬جلوی رشد باکتری ها را می گیرد در درمان عفونت های تنفسی مثل التهاب‬‫حنجره‪،‬گلو‪،‬ریه و ‪ ...‬کاربرد دارد‪.‬‬
‫تتراسایکلینک‪:‬‬
‫در درمان عفونت های پوستی تنفسی احشایی وادراری مورد مصرف قرار می گیرد‪.‬‬
‫در دوران بارداری وشیردهی نباید مصرف کنند وکودکان نیز تا سن سالگی نباید مصرف کند چون‬
‫باعث ایجاد ناهنجاری در بافت استخوان می شوند وهمچنین باعث ایجاد لکه های قهوه ای روی‬
‫دندان می شود فلور میکروبی دهان را از بین می برد وایجاد برفک دهانی می کنند با دارویی‬
‫مثل آهن کلسیم منیزیم نباید مصرف شود‪.‬‬

‫‪198‬‬
‫‪


‫

‫

‫داروهایی که عفونت موضعی را درمان می کنند‪:‬‬
‫مترونیدازول‬‫نیستاتین ‪ :‬برای درمان کاندیدیاز ‪ :‬این قارچ در دهان احشاء و واژن خانم ها زندگی می کند در‬‫دهان لکه های سفید رنگی ایجاد می‪ -‬کند ) برفک ( در دهان این دارو را به صورت قطره استفاده‬
‫می کنیم‪.‬‬
‫داروهای ضد ویروس‪:‬‬
‫برای درمان تب خال وعفونت های ویروس از دارویی به نام اسکیلو ویر به فرمهای خوراکی تزریقی‬
‫مالیدنی و ‪ ...‬استفاده می شود که می تواند‬
‫ویروس را از بین ببرد‪.‬‬
‫مواد شیمیایی آنتی سپتیک ضد عفونی کننده‪:‬‬
‫‪ -1‬الکل‬
‫‪ -2‬الکل استیک وسرکه‬
‫‪ - 3‬گلوتارآلدئید‬
‫‪-4‬هالوژن مثل ید‪،‬پرکلرین‪،‬هیپوکلریت‬
‫بتادین از ترکیب ید با مواد آلی به دست می اید برای ضد عفونی کردن پوست قبل از عمل جراحی‬‫‪،‬شستشوی دست‪،‬ضدعفونی کردن زخمها‬
‫وجراحات وسوختگی استفاده می شود‪.‬‬
‫کلر ‪ -‬هگزیدین ‪ :‬به عنوان دهان شویه در دندانپزشکی استفاده می شود‪.‬‬

‫‪

‫در دندانپزشکی از ترکیب آن باسایر مواد به عنوان ماده پر کننده‪،‬پانسمان و ‪ ...‬استفاد می شود‪.‬‬

‫‪199‬‬

‫اوژنول ‪ :‬از گیاه میخک به دست می آید ودر دندانپزشکی برای کاهش درد و ‪ ...‬استفاده می شود‪.‬‬


‫

‫

‫داروهای بی حس کننده‪:‬‬
‫داروهای بی حس کننده استری کوکائین ‪ :‬به علت عوارض زیاد استفاده از آن محدود است ‪.‬‬
‫پروکائین‬
‫بنزوکائین‬
‫تتراکائین‬
‫بنزوکائین وتتراکائین بیشتر به صورت ژل‪،‬پماد‪،‬قطره چشمی وبه عنوان بی حس کننده موضعی‬
‫استفاده می شود‪.‬‬
‫آمیدها‬‫‪ :‬لیدوکائین ‪ -‬سر دسته این داروهاست اسم تجاری آن گزیلوکائین است‬
‫پریلوکائین‬
‫بوپی واکائین ) حالت تنگ کننده رگ دارد‪،‬مدت اثر آن طوالنی است وبیشتر برای اعمال جراحی‬
‫طوالنی از آن استفاده می شود(‪.‬‬
‫لیدوکائین ‪:‬‬
‫روی قطر رگها اثری ندارد ومدت اثر آن مناسب است بنابراین این دارو در دندانپزشکی مصرف‬
‫زیادی دارد‪.‬‬

‫‪200‬‬
‫‪



---

ارائه شده توسط : حسین ایزدی

در وب سایت : جم نما