یکی از ویژگی های بارز پیامبر چه بود هفتم

لَقَد کانَ لَکُم في رَسولِ اللّٰهِ اُسوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَن کانَ یَرجُو اللّٰهَ وَ الیَومَ الآخِرَ وَ ذَکَرَ اللّٰهَ کَثیرًا
قطعاً در فرستاده خداوند (پیامبر اکرم) برای شما الگویی نیکوست برای هر کس که به خدا و روز آخرت امید دارد و خداوند را بسیار یاد می‌کند.
پیامبران تنها کسانی هستند که می‌توانند با آوردن دین آسمانی، مسیر صحیح زندگی را به ما نشان دهند. همانطور که گفتار پیامبران راه دستیابی به رستگاری است، رفتار آنها نیز الگوی عملی زندگی ماست. پیامبران الهی، چون خود هدایت یافته بودند، بهترین سبک زندگی را انتخاب می‌کردند؛ بنابراین زندگی آنها به صورت کامل می‌تواند الگوی زندگی ما قرار گیرد.
هر کدام از پیامبران دارای ویژگی‌های اخلاقی پسندیده فراوانی بوده‌اند؛ اما در این میان، پیامبر اکرم صلّی اللّٰه علیه و آله دارای همه ویژگی های اخلاقی پیامبران گذشته است و تمامی رفتارهای ایشان شایسته پیروی است.
در اینجا با سه ویژگی اخلاقی و رفتار اجتماعی ایشان آشنا می‌شویم:
١- بزرگواری و محبت

کفار و مشرکین مکه همگی با چهره‌هایی ترسان و قدم‌هایی لرزان خود را به سپاه پیامبر رسانده بودند تا ببینند ایشان چه دستوری دربارهٔ آنان می‌دهد. مکه توسط پیامبر و یارانش فتح شده بود و اکنون بهترین فرصت برای انتقام بود. پیامبر چهره‌های یکایک آنان را از نظر گذراند. هر چهره‌ای برای ایشان یادآور خاطره‌ای تلخ بود. یکی سنگ به صورتش زده بود، دیگری دندانش را شکسته بود؛ یکی فحش و ناسزا گفته بود و دیگری بارها به جنگ با پیامبر آمده بود.
با یادآوری این خاطرات، اشک از دیدگان پیامبر فرو ریخت. مردم مکه نیز با دیدن این صحنه به شدت گریستند. پیامبر رو به آنان کرد و گفت: من امروز به شما همان چیزی را می‌گویم که برادرم یوسف به برادرانش گفت و آن اینکه: امروز دیگر نکوهشی بر شما نیست. خداوند از گناهان شما درگذرد. او مهربان‌ترین مهربانان است. بروید که شما آزاد شدگانید.
این گوشه‌ای از رفتار پرمهر و محبت پیامبر بود. همین رفتارها بود که او را در بین مردم به پیامبر رحمت معروف کرد. رفتار پیامبر با مردم به قدری محبت آمیز بود که مردم او را برای خود پدری مهربان و دلسوز می‌دانستند و در دشواری‌ها و مشکلات به او پناه می‌بردند.
خداوند مهربان دربارهٔ اخلاق نیکو و مهربانی پیامبر اکرم می‌فرماید:
لَقَد جاءَکُم رَسولٌ مِن اَنفُسِکُم عَزیزٌ عَلَیهِ ما عَنِتُّم حَریصٌ عَلَیکُم بِالمُؤمِنینَ رَئوفٌ رَحیمٌ
بی‌شک برای شما پیامبری از خودتان آمده است، بر او دشوار است شما در سختی بیفتید. به (هدایت) شما اشتیاق فراوان دارد، نسبت به مؤمنان بسیار دلسوز و مهربان است.
بیشتر بدانیم

رنجاندن رسول خدا برای آن مرد نادان، عادی شده بود و به آن افتخار هم می‌کرد. هر روز سر راه پیامبر خدا می‌نشست، تا ایشان را آزار دهد. گاهی دشنام می‌داد، گاهی مسخره می‌کرد و گاهی هم با عدّه‌ای نادان به آن حضرت سنگ می‌زد. گاهی هم روی بام خانه‌اش می‌رفت تا بر سر مبارک پیامبر خاک‌روبه بریزد.
این وضعیت ادامه داشت تا اینکه ناگهان همه چیز تمام شد. دیگر نه خبری از آن مرد بود و نه از آزار و اذیت‌هایش. چند روزی که گذشت، رسول خدا از مردم سراغ او را گرفت. گفتند بیمار شده و حالش هم خوب نیست.
رسول خدا که از بیماری او آگاه شد به عیادتش رفت. همین که چشمان آن مرد به رسول خدا افتاد، تمام کار‌های زشتش را به یاد آورد. از خجالت نمی‌دانست چه بگوید. زبانش بند آمده بود و عرق شرم از پیشانی‌اش سرازیر بود. با خودش می‌گفت: آخر چگونه ممکن است یک انسان این قدر بزرگوار باشد؟ من این همه او را اذیت کردم، به او دشنام دادم، مسخره‌اش کردم ... اما حالا که بیمار شده‌ام، به عیادت من آمده است. این رفتار انسان معمولی نیست...
٢- عزّت نفس

عزّت نفس احساس باارزش بودن است؛ یعنی اینکه خودمان را پیش دیگران کوچک نکنیم. یکی از چیزهایی که ما را کوچک می‌کند، درخواست انجام کارهایمان از دیگران است. کسی که ارزش خود را می‌داند هیچ گاه خود را با درخواست از دیگران کوچک و خوار نمی‌سازد.
پیامبر اکرم صلی اللّٰه علیه وآله هیچ گاه حاضر نبود در انجام کارهای شخصی خود از دیگران درخواستی کند، حتی اگر دیگران به انجام آن کارها افتخار هم می‌کردند:
آثار خستگی در چهرهٔ افراد قافله نمایان شده بود. پس از ساعت‌ها راه رفتن در بیابان، برای اسب‌ها و شتر‌ها هم رمقی باقی نمانده بود. همین که چشم کاروانیان به آب افتاد توقف کردند.
همین جا استراحت می‌کنیم.
رسول خدا شترش را خواباند و از آن پیاده شد و مثل افراد دیگر به طرف آب حرکت کرد. اما هنوز چند قدمی نرفته بودکه ناگهان بازگشت.
نگاه‌ها به پیامبر بود که با تعجب دیدند، پیامبر خم شد، زانوبند شتر را برداشت و زانوی شتر را بست و دوباره به سوی آب بازگشت.
ای رسول خدا، چرا به ما نفرمودی تا این کار کوچک را به جای شما انجام دهیم؟ ما با افتخار به شما خدمت می‌کنیم.
آن حضرت فرمود:
هیچ وقت انجام کارهای (شخصی) خود را از دیگران نخواهید، حتی (در کوچک‌ترین چیزی مثل) درخواست برای چوب خلال دندان».
امام صادق علیه السّلام دربارهٔ ساده زیستی پیامبر اکرم می‌فرماید:
«هرگاه لباس و کفش رسول خدا پاره می‌شد، خودش آنها را می‌دوخت. وقتی در می‌زدند خودش در را باز می‌کرد و با دستان خودش گندم و جو را آسیاب می‌کرد و آب می‌آورد. او در انجام کارهای خانه، به خانوادهٔ خود کمک می‌کرد و...».
فعّالیت کلاسی (صفحۀ 62 کلاب درسی)


به نظر شما، چگونه می‌توان عزّت نفس خود را حفظ کرد؟ دربارۀ این موضوع در کلاس گفت‌وگو کنید. انسان با حفظ ارزش خود، کوچک نکردن خود در پیش دیگران و درخواست نکردن کارهایی از دیگران که انجام آنها وظیفه خودش است، می‌تواند عزت نفس خود را حفظ کند.
بیشتر بدانیم

علی صیاد شیرازی در سال 1323 به دنیا آمد. او از سال ١٣٦٠ به مدت پنج سال فرمانده نیروی زمینی ارتش بود. شهید صیاد شیرازی در دوران دفاع مقدّس فرماندهی عملیات‌های بزرگی را برعهده داشت که از ثمرات آنها می‌توان به آزادسازی خرمشهر، هویزه، بستان و سایر مناطق از دست دشمنان اشاره کرد. او همچنین با فرماندهی عملیات مرصاد، شکست سنگینی بر منافقان وارد ساخت. شهید صیاد شیرازی سرانجام در ٢١ فروردین ١٣٧٨ ، به دست منافقان به شهادت رسید.
«بهترین فرصت بود. حدس زدم خواب است. پوتینش را از جلوی سنگر برداشتم و دویدم توی آشپزخانه. فرچه و قوطی واکس را برداشتم و شروع کردم. هنوز یک لنگه مانده بود که یکی از افسرها آمد. حدس زدم که آمده دنبال پوتین سردار. به روی خودم نیاوردم. حتّی از جایم هم بلند نشدم. تند و تند فرچه می‌کشیدم. یک دفعه خودش آمد.
به آن افسر گفت: «شما گفتید پوتین‌های من را واکس بزند؟»
- نخیر، به هیچ وجه!
آمد طرفم. نزدیکم که رسید، گفت: «پسرم، شما خودت باید دو سال خدمت سربازیت را انجام بدی، من هم باید خودم پوتین‌هایم را واکس بزنم».
نشست روی زمین. پوتین‌هایش را گرفت و شروع کرد به فرچه کشیدن.
دست خودم نبود. دوستش داشتم»

شهید سیّاد شیرازی
٣- امانت داری

با وجود هشدارهای فراوان پیامبر اکرم به یهودیان، آنان باز هم دست به پیمان شکنی زدند و به دشمنان اسلام کمک مالی و نظامی کردند. یهودیان حتی مشرکان را تحریک به جنگ و نابودی مسلمانان می‌کردند. تا اینکه پیامبر اکرم دستور حرکت لشکر به سوی قلعه‌های خیبر را داد… .
روزهای زیادی از محاصره دژ خیبر می‌گذشت. مدّت‌ها بود که آذوقه مسلمانان به پایان رسیده بود. یک روز که همه بی‌رمق و ناتوان گوشه‌ای افتاده بودند، صدای گلّهٔ گوسفندان همه را متوجّه دوردست کرد. شادی در چهرهٔ سربازان نمایان شد. برخی به سوی گلّه رفتند و چوپان و گوسفندانش را نزد پیامبر آوردند.
- سلام بر تو ای جوان. کیستی و اینجا چه می‌کنی؟
- چوپانی هستم که یهودیان این قلعه گوسفندهایشان را برای چرا به من سپرده‌اند. چند وقتی بود که علوفه این منطقه کم شده بود و من به ناچار گوسفندان را مدتی به چراگاه دوردستی برده بودم.
- مسلمانی؟
- نه، اما نام اسلام را زیاد شنیده‌ام و خیلی دوست دارم با آن آشنا شوم.
پیامبر خدا دین اسلام را به آن جوان معرفی کرد و چوپان همان جا اسلام آورد. آنگاه رو به پیامبر کرد و گفت: اکنون من مسلمان شده‌ام، این گوسفندان را در اختیار شما قرار می‌دهم. چشمان صدها سرباز که دورادور پیامبر حلقه زده بودند، منتظر بود تا پیامبر اجازه استفاده از گوسفندان را به آنها بدهد.
پیامبر رو به چوپان کرد و فرمود: «در دین ما خیانت به امانت از بزرگ‌ترین گناهان است. این گوسفندان نزد تو امانت است پس بر تو لازم است همهٔ گوسفندان را به دست صاحبانش برسانی».
یکی از ویژگی‌های بارز پیامبر اعظم، امانت داری بود. ایشان قبل از مبعوث شدن به پیامبری، در بین مردم به «محمّد امین» مشهور بود. از سفارش‌های همیشگی پیامبر، بازگرداندن امانت حتی به صاحبان غیرمسلمان آن بود. کفّار مکه با وجود آنکه به شدّت مخالف او و دین اسلام بودند با اطمینان خاطر، نفیس‌ترین اشیای خود را نزد ایشان به امانت می‌گذاشتند. آن هنگام هم که پیامبر به دلیل شدّت آزار کافران ناچار شد به صورت ناگهانی و مخفیانه از مکّه خارج شود و به مدینه هجرت کند، از حضرت علی علیه السّلام خواست چند روزی برای پس دادن امانت‌های کفّار در مکه بماند.
پیامبر اکرم همواره می‌فرمود:
«شخصی که در دنیا به امانت خیانت کند، و آن را به صاحبش پس ندهد، اگر بمیرد بر دین من نمرده است و خدا را در حالی ملاقات خواهد کرد که از او خشمگین است».
این ویژگی‌های اخلاقی، در کنار ویژگی‌های بسیار دیگر، موجب شد خداوند ایشان را رحمتی برای تمام جهانیان بداند:
وَ ما اَرسَلناكَ اِلّا رَحمَةً لِلعالَمینَ
ما تو را جز به عنوان رحمت برای تمام جهانیان نفرستادیم٭.
و اخلاق ایشان را «بسیار نیکو» معرفی می‌کند:
وَ اِنَّكَ لَعَلي خُلُقٍ عَظیمٍ
به راستی که تو دارای اخلاقی بسیار نیکو هستی.
بنابراین اگر مردم جهان بخواهند به بهشت زیبای خداوند راه یابند و رحمت بی‌کران الهی آنان را دربرگیرد، کافی است، پیامبر اکرم صلّی اللّٰه علیه وآله را به عنوان الگوی عملی زندگی خود قرار دهند.
اگر پیش از این، از ما خواسته می‌شد که نعمت‌های بزرگ پروردگار را بشماریم، شاید توجّهی به این نعمت بسیار بزرگ نداشتیم و نمی‌دانستیم بدون این نعمت، رسیدن به بهشت ممکن نیست. اما حالا که دانستیم خداوند مهربان با فرستادن پیامبرانش چه لطف بزرگی به ما کرده است، تلاش می‌کنیم با پیروی از راهنمایی‌های آنها سپاسگزار این نعمت بزرگ الهی باشیم.
فعّالیت کلاسی (صفحهٔ 66 کتاب درسی)


به نظر شما، چگونه می توان پیامبر اکرم را سرمشق کامل زندگی قرار داد؟ با عمل به دستورات ایشان و پیروی کردن از راهنمایی‌های آن حضرت، می‌توانیم ایشان را سرمشق کامل زندگی قرار دهیم.
خودت را امتحان کن (صفحهٔ 66 کتاب درسی)


١- زندگی چه کسانی می‌تواند بهترین الگوی زندگی ما باشد؟ چرا؟
پیامبران الهی کسانی هستند که خداوند آنها را هدایت کرده است و آنها را مامور هدایت مردم کرده است. بنابراین در مسیر ما به سوی بهشت فقط پیامبران می‌توانند راهنمایان راستین ما باشند. که:
الف) خداوند راه را به آنان شناسانده و از خطرات راه آگاهشان کرده است.
ب) با دلسوزی و مهربانی، هر چه را می‌دانند در اختیار مردم قرار می‌دهند و برای راهنمایی آنها از هیچ تلاشی فروگذار نمی‌کنند.
۲- با ذکر یک نمونه عزّت نفس را تعریف کنید. عزت نفس، احساس با ارزش بودن است، یعنی این که خودمان را پیش دیگران کوچک نکنیم. کسی که ارزش خود را می‌داند، هیچگاه خود را با درخواست از دیگران کوچک و خوار نمی‌سازد.
۳- با توجه به سخن پیامبر، عاقبت خیانت در امانت چیست؟ نداشت؟ زیرا از دیدگاه ایشان در دین اسلام خیانت در امانت از بزرگترین گناهان است.
الهی

بر محمّد که امانتدار وحی تو و مخلص‌ترین بندگان توست، درود فرست؛ کسی که پیشوای رحمت و قافله سالار نیکی و کلید گنجینه‌های برکت است؛ زیرا او در انجام فرمان تو خود را به رنج افکند، جسمش را در راه تو در معرض هلاکت قرار داد، خویشتن را در رساندن پیام تو خسته کرد،
و در راه دعوت مردم به آیین تو، رنج‌ها برد.
خدایا! او را به پاس رنجی که در راه تو تحمل کرد تا بالاترین مرتبه‌های بهشت بالا ببر.

---

ارائه شده توسط : حسین ایزدی

در وب سایت : جم نما